IV SA/Wr 286/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. M. W. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu odwołania I. M. od, wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy J., decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] (...), odmawiającej umorzenia należności w wysokości 12000,00 zł powiększonych o odsetki z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010r. do 30 września 2011r., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] (...) zobowiązano I. M. do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego K. M., na uprawnione dzieci: A. M. i M. M., w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w kwocie 12000,00 zł, podlegającej zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. I. M. zwrócił się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Zaskarżoną decyzją organu pierwszej instancji odmówiono umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości 12000,00 zł powiększonych o odsetki z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Wnioskodawca przebywa w Zakładzie Karnym w S. od 23 sierpnia 2009 r. do 13 czerwca 2014 r. Nie jest obecnie zatrudniony oraz nie ma regularnych wpływów finansowych. Stwierdzono, że sytuacja I. M. "jest trudna, jednak nie jest na tyle szczególna, aby mogła stanowić przesłankę do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie jego własnego dziecka w okresie, kiedy on sam nie był w stanie wywiązywać się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych". Uznano, że po opuszczeniu zakładu karnego Strona może podjąć zatrudnienie i rozpocząć spłacanie długu. W konkluzji stwierdzono, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja obiektywnie wyklucza wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. I.M. wniósł odwołanie od tej decyzji. W odwołaniu wskazał, że przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie bezskutecznie stara się o pracę. Poinformował, iż pochodzi z biednej rodziny. Będzie musiał opłacić prąd i wodę, które zostały odcięte w jego domu. Dom wymaga remontu. Wszystkie te przewidywane wydatki uniemożliwią mu spłatę tak wysokiego zadłużenia po wyjściu na wolność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie zważyło, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W art. 30 ust. 2 ustawy przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W myśl tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika więc, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w ramach uznania administracyjnego (organ "może"). Jednocześnie ustawodawca nie wskazuje ścisłych przesłanek tego umorzenia, posługując się pojęciem ogólnym ("uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną"). W tym stanie prawnym organ administracji, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie ma obowiązek - zgodnie z zasadą prawdy materialnej, wyrażoną w art. 7, w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przez co rozumie się zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także ocenę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Orzekając w ramach uznania administracyjnego, organ winien zbadać, czy sytuacja dłużnika zwracającego się o umorzenie wymaga zastosowania ulgi. Skoro ustawodawca wymaga, aby mieć wzgląd na sytuację dochodową i rodzinną to przyjąć trzeba, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń powinno być stosowane jedynie w uzasadnionych przypadkach. Nakłada się tym samym na organ właściwy obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku uzasadnionego. W tym miejscu przywołano wyrok Sądu Najwyższego (również dotyczący instytucji umorzenia należności) gdzie Sąd wskazał, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Również brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna, nie były w ocenie Sądu szczególną okolicznością w rozumieniu omawianego przepisu (wyrok z dnia 17 października 2006 r., III UK 77/06, OSNP 2007/21-22/326). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok z dnia 9 marca 2006 r., I OSK 1267/05, LEX nr 198275). Oceniając rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji należało zbadać, czy nie nosi ono cech dowolności. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja takiej wady nie zawiera. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i prawidłowo zastosował przepisy prawa, należycie uzasadniając treść swojego rozstrzygnięcia. Zgromadził pełny materiał dowodowy, a potem dokonał wnikliwej analizy sytuacji rodzinnej i dochodowej Strony, uwzględnił wysokość wydatków, dochody, stan zdrowia, potencjalne możliwości zarobkowe I. M. Organ odwoławczy podzielił wnioski wynikające z dokonanych ustaleń, że w rozpatrywanej sprawie brak podstaw do umorzenia kwot należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jakkolwiek sytuacja Odwołującego się jest trudna, to nie można jej nadać cech wyjątkowości na tle innych tego typu przypadków. I. M. jest osobą w sile wieku i zdrową. Konieczność podjęcia pracy i zarobkowania po wyjściu na wolność może być dla niego okolicznością mobilizującą i resocjalizującą w przyszłym, nowym życiu. Kolegium nie znalazło powodu, by obowiązek utrzymania dwojga dzieci Strony przerzucać na społeczeństwo, podczas gdy żyje i będzie mógł pracować ich ojciec. Wywiązanie się z tego podstawowego obowiązku daje też nadzieję na budowę więzi rodzicielskiej pomiędzy dziećmi i ich ojcem. Oceniając argumenty odwołania, uznano, że nie mogą one zdecydowanie zmienić sposobu patrzenia na sprawę. Konieczność opłacenia mediów i wyremontowania domu jest powszechnym obowiązkiem osób pragnących godnie żyć i wiąże się z normalnym, codziennym trudem wkładanym w konieczność zarobkowania i utrzymania mieszkania. Co do podnoszonych przez Odwołującego się okoliczności, że przebywanie w Zakładzie Karnym w S. uniemożliwia mu zarobkowanie i spłatę zadłużenia, Kolegium stwierdziło stanowczo, że umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa Strony nie pozwala na wywiązanie się z tego obowiązku. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które Odwołujący się nie ma wpływu. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań Strony (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., VIII SA/Wa 847/12, LEX 1303189). Dodać należy, iż w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itd. (wyrok NSA z dnia 21 maja 2003 r., III SA 2752/01, LEX 145004). W okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy organ odwoławczy, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną Strony, nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zadłużenia. Kolegium poinformowało, że Strona może ubiegać się jeszcze o udzielenie innej ulgi, tj. ulgi w postaci rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności faktyczne i prawne, Kolegium nie znalazło podstaw do podważenia prawidłowości decyzji podjętej przez organ pierwszej instancji, dlatego orzekło, jak we wstępie. Na decyzję Kolegium I. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podnosząc, że nie zgadza się z decyzjami organów obu instancji. Podobnie jak w odwołaniu wskazał, że przebywa w zakładzie karnym i nie pracuje. W przyszłości będzie musiał wynająć mieszkanie. Poinformował, że ma wykształcenie podstawowe oraz dodał, że przy sprzątaniu albo na budowie nie zarobi tyle, aby móc spłacić zadłużenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji Sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgody z obowiązującymi w dacie podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. uznał, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych w okresie 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. w łącznej kwocie 12.000 zł wraz z należnymi odsetkami. Podstawę materialno-prawą podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak słusznie wskazał organ, zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Stosowanie zaś do treści art. 30 ust. 2 tejże wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak i procedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż "organ może umorzyć należności", co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. Zdaniem sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności także te, wskazywanie przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Organ wskazał, że obiektywnie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, przybywa on w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów. Nie można jednak, w ocenie organu, abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które taką sytuację spowodowały i wobec tego fakt przebywania w zakładzie karnym nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Obecna sytuacja ma charakter przejściowy i po opuszczeniu zakładu karnego, dłużnik będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Jest on osobą w sile wieku i zdrową. Nadto z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających podatników. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 786/06 dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 3/1, Lex nr 786775, wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2011 r., II SA/Ld 710/11: orzeczenia nsa.gov.pl). Przedstawioną argumentację Sąd w niniejszym składzie podziela. Zdaniem sądu, kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, a wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało zebraniem materiału dowodowego i jego analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Reasumując, w ocenie sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią o naruszeniu prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu sąd rozstrzygnął na podstawie przepisu art. 250 ppsa oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r" poz. 461 ). J.T. 18.11.14r.