IV SA/Wr 541/11
WyrokWSA we Wrocławiu2011-11-22
Skład orzekający: Tadeusz Kuczyński, Wanda Wiatkowska-Ilków, Alojzy Wyszkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy małżonek osoby niepełnosprawnej, który rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania nad nią opieki, ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo pozostawania tej osoby w związku małżeńskim?Ratio decidendi
Sąd uznał, że literalne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad małżonkiem pozostającym w związku małżeńskim, jest sprzeczne z zasadą równości i ochroną rodziny wynikającą z Konstytucji. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje małżonkowi sprawującemu opiekę, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży również na małżonkach, a wyłączenie tego prawa byłoby niezgodne z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i zasadami konstytucyjnymi.Stan faktyczny
Z. Z. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną żoną, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ I instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej; nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 08 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G., które po rozpatrzeniu odwołania z dnia 3 czerwca 2011 r. Z. Z. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy W. B. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną.
Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2011 r. Z. Z. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. B. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją małżonką. Wnioskodawca pod odpowiedzialnością karną podał, że opiekuje się żoną oraz że nie pracuje, nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy nie pobiera żadnych świadczeń.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. W uzasadnieniu podał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Od decyzji tej Z. Z. złożył odwołanie podnosząc, że jego żona choruje od 20 lat i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i w związku z tym wymaga całodobowej opieki. Z tej racji nie może podjąć zatrudnienia. Renta żony wystarcza jedynie na środki pielęgnacyjne, ale nie wystarcza już na utrzymanie domu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podało, że z wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, że małżonka strony, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. została uznana trwale za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, a orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...], zaliczona została na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze. zm.), dalej ustawą, który określa, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na zasadzie art. 17 ust. 1a ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Natomiast art. 17 ust. 5 ustawy ogranicza świadczenia pielęgnacyjne, jeżeli:
1. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;
2. osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;
3. osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;
4. osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa wart. 10 ustawy, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;
5. na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Kolegium Odwoławcze wskazało, że przeszkodą do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, który nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona nie zgodziła z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wskazując, że świadczenie powinno zostać przyznane z uwagi na jej sytuację, powołując okoliczności podane w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a).
W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Z akt administracyjnych wynika niesporny pomiędzy stronami stan faktyczny sprawy, a mianowicie że skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 maja 2003 r. została uznana trwale za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, a orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 11 grudnia 2001 r., zaliczona została na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Wobec tego małżonka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką sprawuje skarżący, który w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, w takim stanie faktycznym sprawy konieczność sprawowania opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności oznacza bowiem całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, którym określa, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z tej racji do przyznania osobom wymienionym we wskazanym przepisie świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich to sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Przepis te wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu, niezdolną do podjęcia zatrudnienia, zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Odnosząc się z kolei do uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazać należy, że niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni ww. przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Zdaniem Sadu w niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym.
Skład orzekający w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 603/09 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wskazano w nim, że motywach rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107, Dz. U. z 2008 r. nr 138, poz. 872), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie wyrok ten odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej wyżej przywołaną ustawą z dnia 17 października 2008 r., jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. Wprawdzie przepis ten nie został poddany kontroli Trybunału, jednakże nie ulega wątpliwości, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. Ponadto rozpatrywany przepis musi być interpretowany w taki sposób, by nie doszło do zniweczenia skutku wskazanego wyżej orzeczenia Trybunału. Mając na względzie poczynione uwagi trzeba odwołać się do stanowiska Trybunału wyrażonego w uzasadnieniu wspomnianego, że w art. 17 ust. 1 ustawy (sprzed nowelizacji) ma miejsce pominięcie legislacyjne, zawężając - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z zatrudnienia, aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego osoba taka jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Wskazując na znaczenie usankcjonowanego prawnie obowiązku alimentacyjnego Trybunał stanął na stanowisku, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta powinna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji. Nadto nawiązując do wcześniejszego wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę na okoliczność, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji (materialnej i faktycznej), ale także zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych i zinstytucjonalizowanych. Co więcej, w punkcie 1 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109, Dz. U. z 2008 r. nr 138, poz. 875) stwierdzono, że art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał zauważył, że świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, a dobrowolność rezygnacji z pracy zarobkowej wskazuje na to, iż instytucja ta jest wyrazem realizacji zasady pomocniczości i odmowa wsparcia osobom bliskim podważa racjonalność ustawodawcy i jest sprzeczna z wymogami wynikającymi z art. 71 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania przedmiotowego świadczenia przez rodzinę zastępczą, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna ze konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji.
Uwzględniając oceny zawarte w przywołanych wyrokach Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) oraz z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07) ustawodawca w przywołanej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych poszerzył krąg osób, które nabyły uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad innymi osobami niż dzieci, wobec których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoby te legitymują się między innymi orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym literalnie do kręgu osób uprawnionych zaliczył także osoby stanowiące rodzinę zastępczą spokrewnioną z dzieckiem, co wynika z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W uzasadnieniu orzeczenia Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) wskazano także, że stwierdzona została niekonstytucyjność jedynie art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż tylko takie ramy kognicji Trybunału zostały zakreślone w rozpoznawanych sprawach, natomiast to do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków tego orzeczenia w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności zwrócono uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy.
Wobec takiego stanowiska Trybunału stwierdzić należy, że wprawdzie powołany wyrok dotyczył konkretnego pytania prawnego, lecz bezpośrednio dotyczy także zagadnienia prawnego istotnego dla oceny prawidłowości decyzji administracyjnych wydanych w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, iż obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Pod pojęciem wzajemnej pomocy należy rozumieć niewątpliwie także pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taką też interpretację przyjął i szeroko uzasadnił WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 6 listopada 2009 r. (Sygn. akt II SA/Po 513/09, lex 531572). Taki pogląd wyrażono też w wyrokach WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08; WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09; NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, a skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela.
Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, które w rozpoznawanej sprawie zastosowały organy orzekające w sprawie, może być podstawą do twierdzenia, że w przypadku osób wymagających stałej opieki, które pozostają w związku małżeńskim, wyłączone zostało prawo ubiegania się o świadczenie dla osoby, która sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, rezygnując z zatrudnienia. Takie rozumienie powołanego przepisu niweczyłoby możliwość przyznania świadczenia osobie, która sprawuje opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jak również przyznanie tego świadczenia dla drugiego małżonka.
W ocenie Sądu taka interpretacja tego przepisu, zwłaszcza w kontekście uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. nie zasługuje na akceptację. W tym przypadku przywołany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w taki sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim nowego małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki), który w takiej sytuacji uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie min. wyrok z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 115/10 Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrok z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 61/10 Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącym. Wykładnia sądowa, która została zastosowana w niniejszej sprawie powinna zmierzać do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Takiej też wykładni w rozpoznawanej sprawie dokonał Sąd w odniesieniu do przepisów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy mając na uwadze wskazane zasady konstytucyjne równości wobec prawa oraz ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej. W konsekwencji przedstawiona przez organy orzekające w sprawie interpretacja powołanych przepisów prawa materialnego uznana została za błędną, co prowadzi do wniosku, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. Prowadzić to musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą naruszyły przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, dokonają ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ponownie rozpatrzą wniosek strony skarżącej w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło