IV SA/Wr 555/21
WyrokWSA we Wrocławiu2022-02-23
Skład orzekający: Bogumiła Kalinowska, Marta Pająkiewicz-Kremis, Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności wobec pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeśli rodzice tej osoby żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, jeśli rodzice osoby niepełnosprawnej żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, chyba że istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające rodzicom sprawowanie opieki. W analizowanej sprawie skarżący nie wykazał takich obiektywnych przeszkód po stronie rodziców, co uzasadniało zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmowę przyznania świadczenia.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad swoim bratem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że rodzice brata żyją i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podkreślając, że przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga spełnienia określonych warunków, w tym braku żyjących rodziców lub ich znacznego stopnia niepełnosprawności. Skarżący zaskarżył decyzję, argumentując, że wykładnia językowa przepisów prowadzi do wyników sprzecznych z celem świadczenia i narusza zasady konstytucyjne.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz -Kremis Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem B. G. ( dalej: strona, skarżący) z dnia 4 listopada 2020r. ( data wpływu: 5 listopada 2020 r.) o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bratem – D. G. ( dalej : bratem strony) .
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17, art.20 , art. 24 , art.32 ust.1d ustawy z dnia 23 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.) dalej u.ś.r., działający z upoważnienia Prezydenta W., Starszy Administrator w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. ( dalej: organ instancji) orzekł o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem . W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:
- brat strony ( 59 lat) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 listopada 2024 r. (orzeczenie z 27 listopada 2019 r.), jego niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa, jest osobą całkowicie niesamodzielną,
- strona sprawuje opiekę nad bratem,
- rodzice brata strony żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Według organu I instancji w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego . Zdaniem organu , fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza stronę jako osobę inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzut błędnego zastosowania art.17 ust.1a u.ś.r. , podczas gdy nie może mieć on zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz brata , który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym bratem
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. ( dalej ; Kolegium, organ II instancji) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył brzmienie art. 17 ust.1 u.ś.r. określającego krąg osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego . Dalej Kolegium przywołało przepis art. 17 ust. Lau.ś.r., wedle którego , osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1/ rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2/ nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3/ nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając na uwadze przytoczony przepis, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo zastosował powyższy przepis oraz przeprowadził w wystarczającym stopniu postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia, czy przynajmniej jeden rodzic brata strony żyje oraz, czy ten żyjący rodzic legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, ustalenie, że rodzice brata strony żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające - w świetle przytoczonego przepisu - do wniosku, że strona niebędąca względem swojego brata osobą spokrewniona w pierwszym stopniu, nie może ubiegać się skutecznie o świadczenie pielęgnacyjne.
Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi wynik nowelizacji tego przepisu, dokonanej po 2012 r. W okresie przed wspomnianą zmianą przepis ten stanowił, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jednak w 2012 r. ustawodawca zdecydował się uściślić obowiązującą regulację, nowelizując przepis art. 17 ust. la u.ś,r. i jednoznacznie wskazując okoliczności, które mogą uzasadniać ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne przez inne podmioty niż krewni pierwszego stopnia osoby niepełnosprawnej. Okoliczności to zostały określone w sposób konkretny, sprawdzalny i jednoznaczny, bez użycia zwrotów nieostrych czy wieloznacznych. Co istotne , opisany wyżej kierunek zmiany przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. - nakazuje przyjmować - zgodnie z założeniami wykładni historycznej - że nie jest w świetle obowiązującego stanu prawnego zasadny pogląd, iż także inne okoliczności- poza szczegółowo i enumeratywnie wyliczonymi w przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r. - mogą uzasadniać skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne przez inne osoby niż osoby spokrewnione w pierwszym stopniu.
W ocenie Kolegium , taka interpretacja pozostawałaby nie tylko w sprzeczności z wynikiem wykładni literalnej, ale także byłaby sprzeczna z ratio legis tego przepisu. Skoro bowiem ustawodawca dokonał zmiany przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r. polegającej na stworzeniu zamkniętego katalogu konkretnych przesłanek odstąpienia od zasady, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mają osoby spokrewnione pierwszego stopnia, to brakuje podstaw dla takiej interpretacji tego przepisu, która w rzeczywistości prowadziłaby do przywrócenia regulacji obowiązującej przed nowelizacją.
Decyzja jest ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący wniósł o :
1/ uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,
2/ zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,
3/ skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Skarga oparta została na zarzucie rażącej obrazy przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust .1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez rodziców niepełnosprawnego, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W ocenie skarżącego , wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Zdaniem skarżącego ,wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył ,co następuje:
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. z 2019 r. , poz. 2167 ze zm. ). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.
Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Przy czym przy ocenie legalności aktu administracyjnego sąd administracyjny nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony i czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla niej względnie czy narusza zasady współżycia społecznego .
W badanej sprawie spór między stroną i organem dotyczy spełniania warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego , określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych . Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem . Zdaniem organów obu instancji skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tego powodu ,że rodzice osoby wymagającej opieki nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei według skarżącego pomimo ,że rodzice nie posiadają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności , to jednak z uwagi na to ,że jest on obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec brata i opiekę tę sprawuje oraz pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu jest uprawniony do wnioskowanego świadczenia.
Kwestią zasadniczą w kontrolowanej sprawie pozostaje zatem rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, którą obciąża obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. , w sytuacji gdy zobowiązany w pierwszej kolejności rodzic żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zasady i tryb przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych regulują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych . Wypada w tym miejscu przytoczyć pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , które zostały uregulowane w art. 17 tej ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/ matce albo ojcu,2/ opiekunowi faktycznemu dziecka, 3/osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1/ rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2/ nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3/nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Brak zaistnienia przesłanki , o której mowa w pkt 1 cytowanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiło podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia. Organ ustalił bowiem, że strona ubiega się o to świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad bratem , którego rodzice żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej , związany charakter decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie pozwala organom orzec uznaniowo na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. i przyznać świadczenia.
W tym zakresie organy zastosowały ściśle literalną wykładnię powołanego wyżej przepisu. Wprawdzie zarówno w doktrynie , jak i w orzecznictwie wyraźnie zauważalna jest tendencja do odchodzenia od przyjętej do niedawna powszechnie zasady clara non sunt interpretanda ( jasne nie wymaga interpretacji), która wyłączała dopuszczalność stosowania wykładni systemowej i funkcjonalnej wówczas , gdy za pomocą najprostszych reguł wykładni językowej możliwe jest wykazanie jednoznaczności danego wyrażenia ( zob. M. Zieliński , Wykładnia prawa . zasady , reguły , wskazówki , Warszawa 2012, s.56 ). Szczególnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmowane są próby przełamania tradycyjnej koncepcji posługiwania się wyłącznie bezpośrednim rozumieniem tekstu prawnego , przy czym coraz większe znaczenie zaczynają odgrywać metody wykładni inne niż tylko wykładnia językowa danego tekstu ( zob. M. Zirk-Sadowski , System prawa administracyjnego , t.4, s.143-144). Prawo dopuszcza bowiem odstąpienie od wyraźnego sensu językowego przepisu , gdy interpretacja językowa prowadzi ad absurdum lub rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia i w tego rodzaju sytuacjach odstąpienie od sensu językowego przepisu nie uważa się za wykładnię niezgodną z prawem ( zob. L. Morawski , Wykładnia w orzecznictwie sądów , Toruń 202, s.18 , komentarz).
Zdaniem Sądu , w ujawnionych okolicznościach kontrolowanej sprawy wykładnia przepisów art.17 ust.1 pkt 4 w zw. z art.17 ust.1 a pkt 1 u.ś.r. uprawniała do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie . Taka wykładnia - ocenie Sądu - jest wystarczająca. W art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art.132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
W związku z tym – w zależności od okoliczności indywidualnego przypadku - wykładnia celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych może mieć pierwszeństwo przed wykładnią językową , mającą swe umocowanie w Konstytucji RP. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie i konsekwentnie wskazywał, że przywołane przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyroki NSA : z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, z dnia 23 października 2018r. sygn. akt I OSK 2397/18 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pozostaje w sprzeczności z przywołanym wyżej art. 132 K.r.o. Narusza również konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
W realiach badanej sprawy nie mamy jednak – zdaniem Sądu – do czynienia z takim przypadkiem. W akt rozpatrywanej sprawie wynika, że brat skarżącego nad którym skarżący ma sprawować opiekę, zamieszkuje pod tym samym adresem ,pod którym zamieszkują jego rodzice. Skarżący nie mieszka z niepełnosprawnym bratem i rodzicami. Przedstawione okoliczności nie są wystarczające do wykluczenia zastosowania w sprawie powołanego wyżej art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Przysługiwanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie są spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. , w tym w pkt 1, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa bowiem obiektywne przypadki, w których żyjący rodzice nie mogliby sprawować opieki. Natomiast przejęcie opieki nad niepełnosprawnym bratem ,w sytuacji gdy brat zamieszkuje z rodzicami , to okoliczności zależne wyłącznie od woli skarżącego, dlatego nie mogą skutkować wyłączeniem stosowania bezwzględnie obowiązującego art. 17 ust. 1a pkt 1u.ś.r. .
Z przeprowadzonego na użytek niniejszej sprawy wywiadu środowiskowego wynika bowiem ,że skarżący nie zamieszkuje z bratem, ale przyjeżdża do niego codziennie , opiekę sprawuje nad nim od trzech lat. Z przedłożonych przez skarżącego dwóch kart leczenia szpitalnego rodziców nie wynika, że nie są oni w stanie zajmować się niepełnosprawnym od urodzenia synem, zwłaszcza, że zamieszkują pod tym samym adresem , gdzie mieszka ich chory syn ( brat skarżącego) .
Natomiast przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni (celowościowej , funkcjonalnej) prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem zależy przede wszystkim od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę są zdolni sprawować jego rodzice . Wobec tego konieczne jest stwierdzenie, czy stan zdrowia rodziców umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad synem .
W analizowanej sprawie nie jest bowiem rozważana kwestia skuteczności realizacji obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec jego brata przed takim obowiązkiem spoczywającym na jego rodzicach, o czym stanowi art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz jedynie okoliczność, czy żyjący rodzice brata skarżącego mogliby zostać uznani za osoby obiektywnie wykluczone z kręgu obowiązanych do sprawowania opieki nad swoim synem. Takich okoliczności , które wykluczałyby rodziców brata skarżącego z opieki nad ich niepełnosprawnym synem, skarżący nie wskazał oraz nie dowiódł. Zarówno w toku postępowania przed organem I instancji , jak i w odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej ,skarżący nie podnosił takich okoliczności i ich nie wykazał .
Spajając tę część rozważań , stwierdzić należy ,że w ujawnionych okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w której nie były podnoszone wątpliwości co do rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez rodziców skarżącego nad wymagającym opieki ich synem ( bratem skarżącego) , zastosowanie przez organy obu instancji wyłącznie jednej wykładni jest wystarczające.
Trafnie zatem organy obu instancji , zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a pkt 1u.ś.r. , uznały, że sam fakt, iż osoba niepełnosprawna ma rodziców , którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , jest przesądzający . W realiach badanej sprawy nie wykazano bowiem ,że mamy do czynienia z sytuacją, w której pomimo ,że żyją rodzice osoby niepełnosprawnej , którzy formalnie nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy rodzice osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn obiektywnych , od siebie niezależnych , nie wynikających z ich woli , nie są zdolni do sprawowania nad nią opieki.
Nie można zatem przyjąć ,że skarżący wykazywał ,że istniały obiektywne przeszkody po stronie jego rodziców uniemożliwiające im wykonywanie przez nich obowiązków opiekuńczych wobec syna oraz nie przedstawił on żadnego miarodajnego dowodu na obiektywnie rozumianą niemożność wykonywania przez jego rodziców ustawowych obowiązków wynikających z założenia rodziny.
Prawidłowe jest zatem zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji uznające decyzję pierwszo-instancyjną za zgodną z prawem, skoro brak jest obiektywnych podstaw do uznania, aby rodziców brata skarżącego potraktować, jako osoby objęte dyspozycją art. 17 ust. 1a pkt 1u.ś.r.
Natomiast przytoczona w skardze kasacyjnej treść wybranego orzeczenia innego sądu dotyczy odrębnego stanu faktycznego, dlatego nie może być traktowana, jako wiążąca w niniejszej sprawie.
Z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło