IV SA/Wr 629/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę. II. przyznaje adwokatowi Ł. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 30 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 i pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania J. K., przebywającego w Areszcie Śledczym w Ś., od decyzji działającej z upoważnienia Burmistrza Miasta K. G., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.G. z dnia [...], nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych K. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 3.500,00 zł wraz z odsetkami liczonymi od pierwszego dnia po dniu wypłaty świadczeń, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją z dnia [...], działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta K. G., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G. odmówiła umorzenia należności z tytułu wypłaconych K. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 3.500,00 zł wraz z odsetkami liczonymi od pierwszego dnia po dniu wypłaty świadczeń. W motywach decyzji organ pierwszej instancji podał, że J. K. pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r., adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G., wystąpił o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 3.500,00 zł wraz z odsetkami. Podał, że wysokość wskazanej kwoty wynika z decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [....], doręczonej dłużnikowi alimentacyjnemu w dniu 26 kwietnia 2011 r. Potem wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreślił, że umorzenie tych należności jest wyjątkiem od obowiązku ich zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego. Wyjaśnił, iż w chwili obecnej J.K. nie uzyskuje dochodów, ale również też nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Wskazał, że w przyszłości sytuacja wnioskodawcy ulegnie zmianie, bowiem po opuszczeniu aresztu podejmie zatrudnienie, co umożliwi mu spłatę zadłużenia. Wskazał również, iż z uwagi na młody wiek wnioskodawcy nie można przyjmować, że w przyszłości nie będzie on miał możliwości spłaty zadłużenia. W tym stanie rzeczy wniosek o umorzenie uznał za przedwczesny. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. K. Podniósł, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia wraz z odsetkami, bowiem nie pracuje, nie ma też oszczędności. Podał, że pochodzi z biednej rodziny, która utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej. Stwierdził, iż bardzo chciałby spłacić zadłużenie, jednak będzie mógł to uczynić dopiero po wyjściu z więzienia. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje. Podaniem z dnia 12 kwietnia 2011 r., doręczonym w dniu 19 kwietnia 2011 r., J. K. zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Podniósł, że przebywa w zakładzie karnym, zaś koniec kary upływa w grudniu 2018 r. Podał, że nie pracuje z braku możliwości zatrudnienia i nie posiada oszczędności. Z materiałów sprawy przekazanych przez organ pierwszej instancji wynika, że na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...], organ ten przyznał K. J., jako osobie uprawnionej, reprezentowanej przez matkę R. J. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 350,00 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2009 r. do 30 września 2010 r. Następnie decyzją z dnia [...], nr [...], orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 3.500,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 429,94 zł. Wniosek J. K. dotyczy właśnie umorzenia należności wypłaconych osobie uprawnionej wraz z odsetkami wynikających z wymienionych decyzji. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej dalej "ustawą" dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Z kolei według art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z przepisu tego wynika, że w sprawach tych organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego. W gestii zatem organu jest odmowa lub przychylenie się do wniosku strony. Nie oznacza to, że decyzje w tym przedmiocie mogą być podejmowane w sposób dowolny. Organ administracji ograniczony jest bowiem postanowieniami przytoczonego wyżej przepisu wskazującego, że w tym zakresie powinno brać się pod uwagę sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Dopiero po ustaleniu tej sytuacji, organ może rozstrzygać o umorzeniu ciążących na dłużniku alimentacyjnym należności, biorąc pod uwagę okoliczności odnoszące się do tej sytuacji przemawiające za udzieleniem wnioskowanej ulgi, jak i przeciw jej udzieleniu. Przy tym wskazuje się, że przepisy omawianej ustawy nie przewidują możliwości ulgi w spłacie należności poprzez odstąpienie od naliczania odsetek ustawowych od wypłaconych świadczeń. Ponadto nie można przy tym zapominać również o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Nie sposób także pominąć, że skazanemu, oprócz prawem przewidzianych ograniczeń, przysługują określone prawa. W myśl art. 69 ustawy z dnia 5 marca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) kara pozbawienia wolności wykonywana jest w zakładach karnych, podlegających Ministrowi Sprawiedliwości, finansowanych z budżetu Państwa. Na koszt Państwa skazany ma prawo m.in. do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny (art. 102 tegoż kodeksu). Zgodnie zaś z art. 111 wymienionego kodeksu skazany otrzymuje do użytku z zakładu karnego odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Zakład karny zapewnia skazanemu warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, w szczególności otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. Skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne, jednakże protezy, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze zapewnia się skazanemu bezpłatnie, jeżeli ich brak mógłby pogorszyć stan zdrowia lub niemożność odbywania kary pozbawienia wolności a w innych wypadkach odpłatnie (art. 115 § 1 i 2 ww. Kodeksu). Ponadto przepis art. 122 § 2 kodeksu stanowi, że pracę zapewnia się przede wszystkim skazanym zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych. Wnioskodawca odbywając karę pozbawienia wolności ma zapewnione warunki do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa. Z powodu zaś zobowiązań alimentacyjnych posiada przywilej pracy, o którą powinien się starać, a z której dochody powinien przeznaczać na regulację zobowiązań alimentacyjnych. Wprawdzie aktualnie w Areszcie Śledczym w Ś. z powodu braku wolnych etatów nie ma możliwości zatrudnienia J. K., ale ta sytuacja może przecież z różnych przyczyn ulec zmianie. Natomiast z materiałów sprawy wynika, że sytuacja materialna rodziny, w której przebywa dziecko wnioskodawcy, uprawnia je do korzystania ze wsparcia z funduszu alimentacyjnego finansowanego z budżetu państwa. Ponadto, zdaniem składu orzekającego Kolegium, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bądź inna ulga w spłacie tych należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek świadczeń alimentacyjnych. Wobec tego za okoliczność taką nie może być uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań osoby zobowiązanej do alimentacji. W przeciwnym bowiem wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprzednio spełnianych na koszt państwa. Obecna sytuacja wnioskodawcy została wywołana jego zawinionym działaniem, w wyniku którego budżet państwa obciążono ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dziecka wnioskodawcy, który ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Mając powyższe na uwadze skład orzekający Kolegium uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na przywilej umorzenia kwot alimentacyjnych płaconych zamiast wnioskodawcy. Nie stanowi ich w szczególności fakt przebywania dłużnika alimentacyjnego w zakładzie karnym i to przy zachowaniu zdolności zarobkowych, które powinny być wykorzystane w czasie odbywania kary i mogą być również wykorzystane po jej ukończeniu. Dodać także trzeba, że nawet okoliczność, iż dopiero na 2018 r. przypada koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności oraz aktualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia w Areszcie Śledczym w Ś. nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę nawet w warunkach odbywania kary. Skarżący jest osobą młodą, ukończył bowiem dopiero 27 lat. Ponadto nie sposób również wykluczyć, że okres pobytu wnioskodawcy w zakładzie karnym może ulec skróceniu - w szczególności może on skorzystać z przerwy w karze, warunkowego przedterminowego zwolnienia; bądź majątek wnioskodawcy nagle wzrośnie (np. w drodze spadku czy też darowizny). Natomiast w tej sytuacji umarzanie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych lub przyznawanie innych ulg w ich spłacie byłoby niczym nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dziecka wnioskodawcy. J. K. wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący podniósł, że w zakładzie karnym, w którym odbywa karę więzienia, brak jest aktualnie możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Przewiduje również, iż po opuszczeniu tego zakładu, mając wykształcenie podstawowe, nie będzie mógł zwrócić należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.), dalej w skrócie ,,p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji Sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgody z obowiązującymi w dacie podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej K. J. w okresie 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 3.500 zł wraz z należnymi odsetkami. Podstawę materialno-prawą podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak słusznie wskazał organ, zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Stosowanie zaś do treści art. 30 ust. 2 tejże wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak i procedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż ,,organ może umorzyć należności", co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. Zdaniem sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności także te, wskazywanie przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Organ wskazał, że obiektywnie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, przybywa on w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów. Nie można jednak w ocenie organu abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które taką sytuację spowodowały i wobec tego fakt przebywania w zakładzie karnym nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka. Obecna sytuacja ma charakter przejściowy i po opuszczeniu zakładu karnego, dłużnik będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Jest on osobą młodą, która w chwili orzekania ukończyła dopiero 27 lat. Nadto z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających podatników. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 786/06 dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 3/1, Lex nr 786775, wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2011 r., II SA/Łd 710/11: orzeczenia nsa.gov.pl). Przedstawioną argumentację Sąd w niniejszym składzie podziela. Zdaniem sądu, kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, a wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało zebraniem materiału dowodowego i jego analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Reasumując, w ocenie sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią o naruszeniu prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.