IV SA/Wr 836/17
WyrokWSA we Wrocławiu2018-02-27
Skład orzekający: Julia Szczygielska, Ewa Kamieniecka, Wojciech Śnieżyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zmiana wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej stanowi wystarczającą przesłankę do zmiany ostatecznej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS, zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając zaistnienie przesłanek do zmiany ostatecznej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS. Kluczową przesłanką była zmiana sytuacji dochodowej skarżącego, a nie jedynie zmiana kosztu utrzymania w DPS. Sąd podkreślił, że obowiązek ponoszenia opłat wynika z ustawy i decyzji administracyjnej, a nie tylko z umowy, a dobrowolne ustalanie alimentów na dzieci nie może być podstawą do odliczenia od dochodu, jeśli nie zostało potwierdzone orzeczeniem sądu lub ugodą sądową.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Po wcześniejszych decyzjach i umowach, organ I instancji zmienił decyzję ustalającą odpłatność skarżącego z 500 zł na 1690,15 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję, wskazując na pobieżną ocenę sytuacji dochodowej skarżącego. Po ponownym postępowaniu, organ I instancji ustalił odpłatność na 1000 zł, co zostało utrzymane w mocy przez SKO w części dotyczącej kwoty 1000 zł, mimo uchylenia w innym zakresie. Skarżący wniósł skargę do WSA, kwestionując podstawy zmiany decyzji i wysokość ustalonej odpłatności, zwłaszcza w kontekście jego zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
|Sygn. akt IV SA/Wr 836/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 27 lutego 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia NSA Julia Szczygielska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r., sprawy ze skargi D.K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, , , oddala skargę w całości., , , ,
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.
W umowie alimentacyjnej z dnia 24 czerwca 2015 r., zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163) – dalej w skrócie: "u.p.s.", pomiędzy Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w J. a D. K. (dalej powoływanym także jako: "strona" lub "skarżący"), strona zobowiązała się do uiszczenia opłat w kwocie 500 zł na rzecz ojca P. K. za pobyt w domu pomocy społecznej (w skrócie DPS). Następnie decyzją z dnia 13 lipca 2015 r. Burmistrz Miasta J. (dalej także jako: organ I instancji lub Burmistrz) skierował P. K. do DPS w B. Wysokość opłaty za pobyt w DPS określono decyzją Burmistrza z dnia 3 września 2015 r. Organ ustalił opłatę w ten sposób, że P. K. obowiązany został ponosić kwotę 379,40 zł, tj. w wysokości 70% osiąganych dochodów. W przypadku D. K. ustalono odpłatność na kwotę 500 zł, wskazując, że jest to kwota jaką strona zobowiązał się uiszczać w w/w umowie. Ponadto organ ustalił, że pozostałą kwotę w wysokości 1716,18 zł, stanowiącą różnicę między obowiązującym średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS a opłatą wnoszoną przez D. i P. K., ponosić będzie Gmina J. Kolejnymi decyzjami z dnia 17 listopada 2015 r. i z dnia 15 marca 2016 r., w związku ze zmianą kosztów utrzymania mieszkańców w DPS, a także zmianą dochodów P. K., Burmistrz zmienił wysokość odpłatności ponoszonej przez P. K. Wysokość opłaty ponoszonej przez D. K. pozostała bez zmiany.
Pismem z dnia 18 października 2016 r. strona została poinformowana o przeprowadzeniu w miejscu jego zamieszkania wywiadu alimentacyjnego w związku z koniecznością zmiany decyzji z dnia 3 września 2015 r. Następnie na podstawie ustaleń w zakresie jej sytuacji materialnej, Kierownik OPS J. wystąpił z propozycją zawarcia aneksu do umowy alimentacyjnej z dnia 24 czerwca 2015 r. Uzasadniając złożoną propozycję Kierownik wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 5092,51 zł. Organ wziął pod uwagę kwotę alimentów w kwocie 1500 zł świadczonych na rzecz dzieci. Po odliczeniu powyższych zobowiązań pozostająca kwota dochody wynosi 3592,51 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 1902 zł (634 zł x 300%). Dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej o 1690,51 zł. Jednocześnie strona została poinformowana o tym, że brak zgody na podpisanie aneksu umowy alimentacyjnej będzie oznaczać jej jednostronne i niezwłoczne rozwiązanie za wypowiedzeniem przez OPS oraz ustalenie stawki odpłatności w trybie administracyjnym. Niezgadzając się z takim stanowiskiem, przy piśmie z dnia 14 listopada 2016 r., D. K. uznał, że konieczność sporządzenia aneksu wynika ze zmiany wysokości średniego miesięcznego utrzymania w DPS z kwoty 2595 zł na kwotę 2627,53 zł. W związku z tym Gmina została obciążona "ogromnymi" kosztami w wysokości 41,94 zł. W reakcji na takie stanowisko strony, Kierownik OPS J. wypowiedział w dniu 14 listopada 2016 r. umowę alimentacyjną z dnia 24 czerwca 2015 r., a także zawiadomieniem z tego samego dnia poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.
W ten sposób wszczętym postępowaniu administracyjnym jego strona przedłożyła organowi I instancji m.in. akt notarialny z dnia 9 listopada 2016 r., Repertorium A numer [...], zmieniający dotychczasową umowę o ustaleniu obowiązku alimentacyjnego. Na tej podstawie strona zobowiązała się do płacenia alimentów w kwocie po 1500 zł na każde małoletnie dziecko. Ponadto strona wyszła z propozycją ugody, która miała polegać na zobowiązaniu się jej do uiszczenia na rzecz ojca za pobyt DPS kwoty 150 zł.
Decyzją z dnia 29 grudnia 2016 r., nr [...] Kierownika OPS J., wydaną na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., zmieniono z dniem 1 listopada 2016 r. decyzję z dnia 3 września 2015 r. w ten sposób, że odpłatność za pobyt w DPS określono w przypadku P. K. na kwotę 443,80 zł, natomiast w części odnoszącej się do D. K. kwotę tę zwiększono z 500 zł na 1690,15 zł, jednocześnie zmniejszając obciążanie Gminy J. z 1693,73 zł na 498,22 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia 27 lutego 2017 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Powodem takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ odwoławczy pobieżnej oceny przez organ I instancji sytuacji dochodowej i rodzinnej odwołującej się strony. Stwierdzono brak dokumentu (zaświadczenia pracodawcy), potwierdzającego wysokość dochodu osiągniętego przez stronę z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania, tj. z października 2016 r. Wskazano na brak zbadania w sposób dostateczny kwestii świadczenia przez stronę alimentów na rzecz dzieci. Również nie została wyjaśniona kwestia prowadzenia przez stronę samodzielnego gospodarstwa domowego. Nadto Kolegium zwróciło uwagę na wadliwość rozstrzygnięcia, która polega na tym, że ustalając wysokość opłaty za pobyt w DPS organ pominął fakt, że decyzja z dnia 3 września 2015 r. była dwukrotnie zmieniana. Według Kolegium, organ I instancji nie rozważył również treści art. 106 ust. 5 u.p.s. w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych. Nadto Kolegium zauważyło, że decyzją z dnia 29 grudnia 2016 r. organ zmienił decyzję ostateczną z mocą wsteczną, tj. do dnia 1 listopada 2016 r.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji, przeprowadził w dniu 8 maja 2017 r. wywiad alimentacyjny, a także pozyskał z Urzędu Miasta J. dane osobowe dotyczące K. G. (przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci strony), a także zaświadczenie o jej zatrudnieniu i wynagrodzeniu. Ponadto organ w dniu 8 czerwca 2017 r. przeprowadził spotkanie w sprawie zawarcia ugody, na którym poinformował pełnomocnika strony o propozycji kwoty, którą powinna partycypować w koszach utrzymania ojca w DPS na poziomie 1000 zł. W aktach sprawy znajduje się również potwierdzenie przelewu stronie wynagrodzenia za marzec 2017 r. w kwocie 5339,78zł.
W piśmie procesowym z dnia 22 maja 2017 r. pełnomocnik strony wskazał, że od wydania decyzji z dnia 13 lipca 2015 r. nie uległa jakiejkolwiek zmianie jej sytuacja dochodowa, w tym w szczególności takiej zmianie, która uzasadniałaby konieczność ingerencji w ustaloną wysokość odpłatności. Dochód strony od wskazanego dnia do chwili obecnej, w tym w szczególności od dnia wszczęcia postępowania w sprawie, pozostają na stałym poziomie, w konsekwencji brak było podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie weryfikacji dotychczas ustalonej kwoty i tym samym ingerencji w tę wysokość, co uzasadnia konieczność umorzenia postępowania.
W dniu 11 maja 2017 r. organ I instancji przesłuchał K. G. Ponadto przesłuchał w charakterze światka jej mamę, która zeznała, że córka zamieszkuje wraz z nią i dziećmi przy ul. [...]. Przesłuchano również sąsiada strony – G. K. W aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie o zarobkach strony z dnia 12 czerwca 2017 r. za miesiąc kwiecień i maj 2017 r.
Dysponując takim materiałem dowodowym, decyzją z dnia 31 lipca 2017 r., nr [...], organ I instancji zmienił z dniem 1 sierpnia 2017 r. własną decyzję z dnia 15 marca 2016 r. w ten sposób, że P. K. został obciążony odpłatnością za pobyt w DPS w kwocie 443,80 zł, odpłatność D. K. uległa zmianie z 1690,51 zł na 1000 zł, odpłatność Gminy J. została ustalona w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez zobowiązanych.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się D. K., wnosząc odwołanie. W wyniku jego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 29 sierpnia 2017 r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie pkt 2 i orzekło w ten sposób, że odpłatność strony uległa zmianie z kwoty 500 zł na kwotę 1000 zł (pkt 1); w pozostałej części Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium, po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s., uzasadniające zmianę decyzji ostatecznej z dnia 15 marca 2016 r., ponieważ zmianie uległa sytuacja dochodowa strony. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że dochód strony, na podstawie którego ustalono wysokość opłaty za pobyt P. K. w DPS decyzją z dnia 15 marca 2016 r. wynosił 5.092,51 zł, natomiast dochód strony w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji (tj. za miesiąc maj 2017 r.) wynosił 5.457,06 zł. W związku z tym Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że różnica między osiąganymi dochodami wynosi 364,55 zł i tym samym przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W takim przypadku, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej strony w wysokości wykluczającej zastosowanie art. 106 ust. 3b u.p.s. organ miał obowiązek dokonania weryfikacji nowej wysokości opłaty w drodze decyzji administracyjnej. Powołując się na zarządzenie Starosty J. z dnia 1 lutego 2016 r., w którym określono wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymanie mieszkańca DPS na kwotę 2.637,53 zł, a także brak zgodny strony na zmianę umowy alimentacyjnej, zaistniała konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat na kwotę 1000 zł. Ustalono, że strona jest zatrudniona na czas nieokreślony. Zgodnie z zaświadczeniami o zarobkach z dnia 12 czerwca 2017 r. wystawionymi przez pracodawcę wynagrodzenie netto za kwiecień wynosiło 5.400,07 zł, a za maj 5.457,06 zł. Wynagrodzenie nie było obciążone. W złożonym w toku postępowania przed organem I instancji oświadczeniu o stanie majątkowym strona oświadczyła, że posiada "dom ok. 130 m2 wraz z wieczystym użytkowaniem gruntu zabezpieczonym przez bank na podstawie umowy pożyczki hipotecznej". Wskazaną nieruchomość strona nabyła w drodze darowizny od ojca. Ponadto w tym oświadczeniu strona wskazała na posiadanie samochodu osobowego wartości 21 tys. zł oraz motocykla wartości 4 tys. zł. Z akt sprawy wynika, że odwołujący w dniu 28 października 2010 r. zawarł umowę pożyczki hipotecznej na okres 180 miesięcy. Z tego tytułu miesięcznie spłaca ratę kredytu w wysokości 1.450 zł. Ponadto podczas wywiadu w dniu 8 maja 2017 r., strona wskazała, że ponosi wydatki za energię elektryczną w kwocie 150 zł oraz pozostałe opłaty w kwocie 350 zł. Odnosząc się do zawartej przez stronę z umowy alimentacyjnej z dnia 6 listopada 2016 r. ustalającej alimenty na kwotę po 1.500 zł na każde z dwojga dzieci (łącznie 3.000 zł), Kolegium wskazało, że nie sposób przyjąć, żeby od dochodu strony odliczyć alimenty na rzecz dzieci w takiej wysokości. W ocenie organu odwoławczego, okoliczności sprawy wskazują, że umowa o ustalenie obowiązku alimentacyjnego z dnia 9 listopada 2016r. została zawarta w celu uniknięcia obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że na podstawie umowy o ustaleniu obowiązku alimentacyjnego zawartej z przedstawicielką ustawową małoletnich dzieci - akt notarialny z dnia 15 czerwca 2016 r., strona zobowiązała się płacić alimenty na dwoje swoich dzieci po 750 zł miesięcznie. Wówczas, jak wynikało z oświadczenia z dnia 6 lipca 2016 r. (oświadczenie złożone w postępowaniu wszczętym na wniosek strony o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS) strona i K. G. mieszkali w J. przy ul. [...], lecz prowadzili, jak wskazywali, oddzielne gospodarstwo domowe. Dalej Kolegium zauważyło, że w następstwie poinformowania strony o zamiarze przeprowadzenia w miejscu jej zamieszkania wywiadu w celu ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, a także wyjaśnień organu z dnia 4 listopada 2016 r. z których wynika, że ustalony dochód strony po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz dzieci w wysokości 1.500 zł wynosi 3.592,51 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 1.902 zł o kwotę 1.690,51 zł (3.592,51 zł - 1.902 zł), strona w dniu 9 listopada 2016 r. dokonała z przedstawicielką ustawową małoletnich dzieci zmiany umowy alimentacyjnej, której mocą wysokość świadczenia wzrosła z 750 zł na 1.500 zł miesięcznie na każde dziecko. Kolegium zauważyło również, że w dniu 9 listopada 2016 r. doręczono przedstawicielce ustawowej małoletnich dzieci wezwanie do stawienia się w dniu 17 listopada 2016 r. w OPS w J. w celu złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia ze stroną odrębnego gospodarstwa domowego. W dniu 16 listopada 2016 r. świadek złożył oświadczenie o treści "oświadczam, że nie będę udzielać żadnych informacji w sprawie prowadzenia osobnego gospodarstwa domowego z Panem D. K.". Przesłuchana w charakterze świadka w dniu 11 maja 2017 r. stwierdziła natomiast, że wraz z dwójką dzieci zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w J. u swojej matki. Wskazała, że nie partycypuje w kosztach utrzymania domu strony. Jej centrum życiowe znajduje się w domu przy ul. [...]. Tam nocuje, tam również znajdują się jej rzeczy osobiste. Jak oświadczyła, na dwoje dzieci otrzymuje alimenty w wysokości 3.000 zł, podjęła zatrudnienie w UM w W. na ½ etatu i osiąga dochód w postaci wynagrodzenia za pracę 1.096,48 zł. Nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Przesłuchany w charakterze świadka w dniu 6 czerwca 2017r. G. K. - sąsiad D. K. oświadczył, że widuje K. G. przy ul. [...]. Poinformował, że w związku z godzinami wykonywanej przez niego pracy nie ma możliwości potwierdzenia czy K. G. zamieszkuje pod wskazanym adresem, natomiast najczęściej widuje ją bądź jej matkę na posesji strony. Zdaniem Kolegium, biorąc po uwagę przedstawione okoliczności nie sposób nie przyjąć, że ustalenie przez stronę i przedstawicielkę ustawową małoletnich dzieci alimentów świadczonych przez ojca dzieci w wysokości 3.000 zł miesięcznie miało na celu jedynie uchylenie się od ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że ani ojciec dzieci ani matka nie przedstawili żadnych argumentów ani dowodów na to, że dzieci wymagają szczególnej opieki, a w związku z tym zwiększonych nakładów finansowych na ich utrzymanie (z kwoty 1.500 zł na 3.000 zł). Zadaniem Kolegium nie można w sprawie pominąć też faktu, że świadek ma własne źródło utrzymania, nie ponosi opłat związanych z mieszkaniem i może partycypować w kosztach utrzymania dzieci. Z tych też przyczyn organ odwoławczy wskazał na brak podstaw do przyjęcia tezy, że dowolnie i bez żadnego uzasadnienia kształtując swoje obciążenia alimentacyjne względem dzieci, osoba zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, skutecznie uchyli się od ustawowego obowiązku partycypowania w tych kosztach. Kolegium stanęło na stanowisku, że mimo iż art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. stanowiący, że dochód świadczeniobiorcy pomniejsza się o "kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób" ani też art. 128 k.r.o., który definiuje obowiązek alimentacyjny, jako dostarczanie środków utrzymania, a w miarę potrzeby, również wychowania, nie definiują pojęcia alimentów, a w szczególności, nie wyjaśniają, czy to świadczenie ma być dobrowolne i nie utożsamiają alimentów ze świadczeniem wynikającym z orzeczenia sądu, to jednak dla celów dowodowych niezbędnym jest wykazanie się przez stronę powołującą się na fakt wydatkowania alimentów, stosownym wyrokiem sądu powszechnego lub ugodą zawartą przed tym sądem. Sąd bowiem mając na uwadze sytuację materialną osoby zobowiązanej oraz potrzeby osoby na rzecz której alimenty są ustalane, dokonuje konkretyzacji tego obowiązku poprzez zasądzenie określonej kwoty alimentów. W innym wypadku trudno przyjąć za udowodniony fakt rzeczywistego płacenia alimentów na rzecz innej osoby w kwocie adekwatnej do przesłanek, od których zależy wysokość alimentów, co określa przepis art. 135 oraz 136 KRO (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1830/15). W przedstawionych okolicznościach faktycznych, Kolegium stwierdziło, że umowa z dnia 9 listopada 2017 r. nie może stanowić podstawy do odliczenia od dochodu strony kwot 3.000 zł z tytułu umówionych alimentów, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. Tym samym dopuszczalne jest ustalenie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej na podstawie dochodu strony z tytułu wynagrodzenia za pracę (niepomniejszonego o alimenty w wysokości 3.000 zł). Kolegium zauważyło przy tym, że organ I instancji odliczając od dochodu zobowiązanego kwotę 1.500 zł z tytułu alimentów ustalonych umową z dnia 15 czerwca 2016 r. zadziałał na korzyść strony pomimo, że w stosunku do tej umowy mogą istnieć wątpliwości. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że organ prawidłowo ustalił stronie wysokość opłaty. Kryterium dochodowe wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 634,00 zł, zatem 300% kryterium dochodowego stanowi kwota 1.902,00 zł. Różnica między dochodem - 3 900,07 zł (5.400,07 zł - 1 500,00 zł), a kwotą stanowiącą 300% kryterium dochodowego wynosi 1 99,07 zł. Tym samym opłata ustalona w wysokości 1.000,00 zł mieści się w ustawowo określonych granicach.
Kolegium podkreśliło, że obowiązek członków rodzinny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej do ponoszenia opłat z tym związanych wynika wprost z ustawy, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W celu realizacji tego obowiązku konieczne jest skonkretyzowanie tego obowiązku poprzez zawarcie stosownej umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - poprzez wydanie władczego aktu - decyzji administracyjnej przez organ gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nieprawidłowo sformułował punkt 2 zaskarżonej decyzji wskazując, że "Odpłatność Pana D. K. ulega zmianie z kwoty 1.690,51 zł na kwotę 1.000,00 zł miesięcznie". Tymczasem zmienianą decyzją z dnia 3 września 2015 r., organ I instancji ustalił stronie odpłatność w wysokości 500,00 zł, a nie jak wskazał organ w kwocie 1.690,51 zł. Zatem opłata za pobyt ojca w DPS ulega zmianie z 500,00 zł na 1.000,00 zł miesięcznie. Stąd Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w części i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu D. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodów z potwierdzeń dokonania przelewów przez skarżącego na rzecz małoletnich dzieci oraz umowy notarialnej z dnia 9 listopada 2016 r. Skarżący zarzucił Kolegium naruszenie przepisu prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu: 1) art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez przyjęcie, że zachodziła ustawowa podstawa do modyfikacji ustalonego uprzednio obowiązku ciążącego na stronie, określonego w wysokości 500 zł w stosunku miesięcznym, tytułem odpłatności za pobyt ojca w DPS, określona przez organ I instancji jako zmiana wynagrodzenia pobieranego przez stronę, podczas gdy z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało wprost, że faktyczną przyczyną ingerencji w obowiązek ciążący na stronie była zmiana wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS o kwotę niecałych 42 zł, tj. pozaustawowa, przez co niedopuszczalna przesłanka ingerencji w uprzednio ustalony obowiązek; 2) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 u.p.s. przejawiające się błędnym przyjęciem, że od dnia wydania decyzji z dnia 3 września 2015 r. zaszła istotna zmiana uzasadniająca konieczność ingerencji w uprzednio uregulowaną wysokość odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej i zmiana ta wynikała ze zwiększonego dochodu strony, podczas gdy od dnia 3 września 2015 r., nie nastąpiła żadna zmiana uzasadniająca ingerencję w uprzednio uregulowaną wysokość odpłatności, natomiast rzeczywistą przyczynę ingerencji przez organ I instancji w uprzednio ustalony obowiązek strony stanowiła wyłącznie zmiana wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS o kwotę niecałych 42 zł; 3) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz w związku z treścią zawartej przez stronę z Kierownikiem OPS umowy alimentacyjnej, poprzez uznanie jako zasadne wypowiedzenie wskazanej umowy, w szczególności wypowiedzenie jej w oparciu o treść § 6 i 7 umowy, podczas gdy brak było podstaw do wypowiedzenia tejże umowy i w konsekwencji powyższego brak było podstaw do ingerencji przez organ I instancji w sytuację uregulowaną wskazaną umową; 4) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 135 § 2 k.r.o., przejawiające się błędnym przyjęciem, że umowa alimentacyjna strony zawarta z przedstawicielką ustawową małoletnich dzieci, zwiększająca obowiązki alimentacyjne na kwotę po 1.500 zł na każde z nich (łącznie 3.000 zł) pozostaje bezskuteczna w stosunku do wysokości odpłatności strony, podczas gdy brak było podstaw do takiego przyjęcia, w szczególności z uwagi na brak konieczności sporu w tej kwestii pomiędzy zobowiązanym do alimentów (stroną) a reprezentantem uprawnionych (matką dzieci), która to sporność, w niewłaściwej ocenie organu II instancji, stanowi niezbędną przesłankę do uznania umownego obowiązku alimentacyjnego za skuteczny z punktu widzenia prowadzonego postępowania; 5) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., przejawiające się błędnym przyjęciem, że sytuacja majątkowa strony uzasadnia możliwość uiszczania alimentów na rzecz małoletnich dzieci oraz ojca w hipotetycznej, równej wysokości wynoszącej 3.000 zł, stanowiącej trzykrotność kwoty przyjętej przez organ I instancji (3.000 zł x 3), podczas gdy z dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed organem II instancji w sposób jednoznaczny wynikają możliwość majątkowe strony na zdecydowanie niższym poziomie z uwagi na ciążące obowiązki alimentacyjne na obojga małoletnich dzieci, wydatki związane z obsługą zadłużenia z tytułu pożyczki oraz wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości budynkowej.
Dla uzasadnienia w ten sposób sformułowanych zarzutów skargi jej autor podkreślił, że w realiach niniejszej sprawy doszło do naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s., poprzez przyjęcie jako zasadnej ingerencji w uprzednio ustalony obowiązek ciążący na skarżącym, który na mocy decyzji z dnia 3 marca 2016 r. ustalono na kwotę 500 zł w stosunku miesięcznym. Przywołany przepis wskazuje zamknięty katalog przyczyn stanowiących możliwość ingerencji w uprzednio uregulowane obowiązki strony. Katalog ten nie obejmuje przesłanki w postaci zmiany wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS, co w realiach niniejszej sprawy stanowiło przyczynę wszczęcia postępowania. Powyższą okoliczność zauważył już w uprzednio wydanej w sprawie decyzji z dnia 27 lutego 2017 r. organ II instancji, który wprost wskazał na zamknięty katalog przyczyn uzasadniających możliwość ingerencji w ustalone stanowczo obowiązki strony. W ocenie autora skargi ten zarzut pozostaje w ścisłym związku z kolejnym zarzutem sprowadzającym się do treści uprzednio zawartej umowy, z której wynikały obowiązki strony w postaci łożenia na koszty utrzymania ojca w DPS. W tym kontekście skarżący wskazał, że w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw formalnych i merytorycznych do dokonania wypowiedzenia umowy alimentacyjnej łączącej stronę z organem. Zawarta w dniu 24 czerwca 2015 r. umowa alimentacyjna zawierała wskazanie podstaw, w ramach których mogłaby zostać wypowiedziana lub natychmiast rozwiązana. Z tej umowy wynika, że jej wypowiedzenie mogło nastąpić w sytuacji całkowitego zwolnienia osoby zobowiązanej od obowiązku ponoszenia opłaty, co ponad wszelką wątpliwość w sprawie nie nastąpiło. Nadto w sprawie, jako spełnione, uznać należy wszelkie obowiązki ciążące na stronie, takie jak zobowiązanie do uiszczania należności w kwocie 500 zł w stosunku miesięcznym oraz zobowiązanie strony do niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej. Ponadto, jako potwierdzające pełną zasadność i sprawiedliwość kwot ciążących na stronie, w umowie powołano się na druk wywiadu alimentacyjnego stanowiącego integralną część umowy. Skoro zatem przywołaną umowę zawarto przy pełnej weryfikacji stanu faktycznego w sprawie, przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów, to brak było podstaw do jej jednostronnego wypowiedzenia przez organ I instancji. Z tej przyczyny brak było podstaw do merytorycznej zmiany decyzji z 15 marca 2016 r. W konsekwencji powyższego organ II instancji dokonał błędnego przyjęcia, że w realiach niniejszej sprawy zachodziła możliwość a tym samym konieczność wypowiedzenia umowy z dnia 24 czerwca 2015 r.
Odnosząc się do dalszych zarzutów sformułowanych w skardze jej autor wskazał, że wbrew ocenie wyrażonej przez organ II instancji, brak było podstaw do dokonania weryfikacji uprzednio podjętego stanowiska a zawartego w decyzji z dnia 15 marca 2016 r. Po stronie skarżącego, od dnia wydania pierwszej decyzji w sprawie, tj. od dnia 3 września 2015 r., do dnia wydania decyzji organu I instancji datowanej na dzień 31 lipca 2017 r., nie nastąpiła zmiana uzasadniająca zwiększenie obowiązku alimentacyjnego na rzecz jego ojca. Nie uległo istotnemu wzrostowi pobierane przez niego wynagrodzenie, nie uległy również zmniejszeniu jego wydatki związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wręcz przeciwnie, wbrew ocenie wyrażonej przez organ II instancji, po stronie skarżącego nastąpił wzrost pasywów związanych ze zwiększonym obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz małoletnich dzieci, co w sposób bezpośredni przełożyło się na brak obiektywnej możliwości zwiększenia udziału w uiszczaniu należności związanych z utrzymaniem ojca w DPS. Autor skargi powołał się na fakt prowadzenia postępowania z jego wniosku o obniżenie ciężaru utrzymania ojca w DPS. Wskazał, że to postępowanie sygnalizowało wprost, że skarżący w sposób oczywisty nie był i nie jest stać na partycypowanie w kosztach utrzymania ojca w DPS w wysokości ustalonej zaskarżoną decyzją. W przekonaniu skarżącego, z ocenami poczynionymi przez organ II instancji nie w sposób się zgodzić również z tej przyczyny, że gdyby hipotetycznie przyjąć, że winien on jest uiszczać alimenty na rzecz ojca w kwocie przyjętej w zaskarżonej decyzji, to również co najmniej taką kwotę winien przeznaczać dla małoletnich dzieci, przez co łączna kwota ciążących na stronie obciążeń wynosiłaby 3.000 zł. Już z tych przyczyn kwotę przyjętą przez organ II instancji w zaskarżonej decyzji uznać należy za niesprawiedliwą, niesłuszną i oderwaną od realiów niniejszej sprawy, a w szczególności jako sprzeczną z przepisami prawa. Skarżący wskazał, że obowiązek alimentacyjny ciążący na rodzicu względem małoletnich dzieci jest obowiązkiem uprzywilejowanym, tj. takim, który winien być realizowany w pierwszej kolejności, przed innymi obowiązkami alimentacyjnymi, w tym w szczególności przed obowiązkiem alimentacyjnym ciążącym na zstępnym na rzecz wstępnego. Powyższa uprzywilejowana kolejność przekłada się również w sposób bezpośredni na ich odpowiednią wysokość, z korzyścią ich wysokości na rzecz małoletnich uprawnionych przed wstępnymi.
Odnosząc się do twierdzeń organu odwoławczego dotyczących kwoty alimentów ustalonych w umowie alimentacyjnej z dnia 9 listopada 2016 r., skarżący nie zgodził się z oceną, że kwoty po 750 zł na każde spośród małoletnich dzieci, uznać należy jako wyłącznie właściwe. Powołując się na ustalenia przyjęte przez organ I instancji, zgodnie z którymi skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z przedstawicielką ustawową małoletnich dzieci, to wyłącznie ona zajmuje się wychowaniem i bieżącą pieczą nad małoletnimi dziećmi a nadto K. G. uzyskuje względnie niskie wynagrodzenie w granicach 1.000 zł w stosunku miesięcznym, według skarżącego te wszystkie okoliczności przemawiają za wnioskiem, że w trybie przepisu art. 135 § 2 k.r.o. całokształt obowiązków dostarczania małoletnim uprawnionym środków utrzymania oraz wychowania (obowiązki alimentacyjne) spoczywają wyłącznie na nim. Skoro zatem przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci dostrzegła okoliczność wszczęcia przeciwko skarżącemu postępowania w przedmiocie zwiększenia spoczywających na nim obowiązków związanych z odpłatnością, to zupełnie słusznie doprowadziła do ugodowego (umownego) zwiększenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci dbając o zabezpieczenie ich najbliższej przyszłości. W konsekwencji powyższego, w obiektywniej ocenie uznać należy jako rzeczywiste alimenty w wysokości po 1.500 zł na każde spośród uprawnionych dzieci (łącznie 3.000 zł). Nawet gdyby uznać oceny organu II instancji jako zasadne, co jest kwestionowane z przyczyn wskazanych powyżej, to należałoby przyjąć, że alimenty na małoletnie dzieci winny być co najmniej w wysokości "alimentów" na rzecz ojca, tj. winny wynosić po 1.000 zł (łącznie 2.000 zł).
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.
Zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy orzekające w niniejszej sprawie wykazały zaistnienie przesłanek uzasadniających zmianę decyzji ostatecznej obciążającej skarżącego odpłatnością za pobyt ojca w DPS, o których mowa w art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej powoływana jako: u.p.s.). W sprawie dokonano prawidłowych ustaleń w zakresie aktualnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącego. Zgromadzono w tym zakresie stosowny materiał dowodowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przedstawiło sposób wyliczenia dochodu skarżącego oraz przesłanki, którymi kierował się określając wysokość spornej opłaty na kwotę 1.000 zł. W tym zakresie Sąd nie znalazł podstaw aby podważyć ustalenia organu administracji. Wyrażonego w tym miejscu stanowiska nie podważają wyjaśnienia i argumenty skarżącego przywoływane w toku postępowania odwoławczego oraz w skardze, a dotyczące jego sytuacji materialnej, w tym zwłaszcza ponoszonych alimentów na rzecz małoletnich dzieci w łącznej wysokości 3.000 zł.
Przyjdzie wobec tego zauważyć, że pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który w przypadku DPS o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie to stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane (art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Stosownie zatem do zarządzenia Starosty J. z dnia 26 stycznia 2017 r. z dniem 1 lutego 2017 r. nastąpiła zamiana miesięcznego kosztu utrzymania w DPS w B., który to koszt wynosi 2769,10 zł. W myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. zstępny jest obowiązany ponosić opłatę za pobyt w DPS - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, przy czym w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Stosownie do treści art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt, że dochód skarżącego na podstawie którego ustalono wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS decyzją z dnia 15 marca 2016r. wynosił 5,092,51 zł, natomiast dochód w okresie poprzedzającym wydanie decyzji – za maj 2017 r. wynosił 5.457,06 zł. Stosownie do art. 106 ust. 3a u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W badanej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że różnica miedzy osiąganymi dochodami wynosi 364,55 zł i tym samym przekracza 10 % kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W konsekwencji ustalenia zamiany sytuacji dochodowej skarżącego w wysokości wykluczającej zastosowanie art. 106 ust. 3a u.p.a., było prawidłowe wszczęcie postępowania na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Jak wynika z tego przepisu, w przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony zmienia się decyzję na niekorzyść strony – bez konieczności uzyskania jej zgody. Przepis został tak sformułowany, że organ administracji jest zobowiązany zmienić decyzję na niekorzyść strony. Przesłanką zmiany decyzji na niekorzyść strony jest zmiana sytuacji dochodowej strony. W ocenie Sądu, ta właśnie okoliczność została ustalona w jednoznaczny sposób w postępowaniu administracyjnym co warunkuje prawidłowość zaskarżonej decyzji. W sprawie prawidłowo zatem ustalono wysokość opłaty ciążącej na skarżącym za pobyt w ojca w DPS, poprzez obliczenie, że kryterium dochodowe wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 634,00 zł, zatem 300% kryterium dochodowego stanowi kwota 1.902,00 zł. Różnica pomiędzy dochodem 3.900,07 zł (5.400,07 zł – 1,500 zł), a kwotą stanowiącą 300 % kryterium dochodowego wynosi 1.998,07 zł. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można skarżącego. W niniejszej sprawie opłatę ustalono w wysokości 1.000 zł, tak więc mieści się ona w tak określonych granicach. Nie została również ustalona w maksymalnej wysokości.
Odnosząc się do zarzutów skargi, przyjdzie natomiast zauważyć, że obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w DPS przez skarżącego kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS - przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Z brzmienia art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika natomiast, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w DPS, ale ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustawowo ustalony. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., powinien zatem zostać określony w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Nadto przyjdzie zauważyć, że okoliczność dopuszczalności zawarcia spornej umowy oraz okoliczność dopuszczalności umownego określenia kwoty partycypacji poniżej dopuszczalności ustawowego obciążenia, za czym przemawia wynikający z art. 103 ust. 2 u.p.s. fakt brania pod uwagę przy zawieraniu umowy nie tylko wysokości dochodów ale też możliwości finansowych strony umowy, wskazują, że w każdym przypadku, gdy kwoty partycypacji z umów nie będą pokrywały rzeczywistego kosztu utrzymania w placówce, organ ma obowiązek wydania decyzji o ustaleniu wysokości należnej od danej osoby opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Opowiedzenie się za wyłączeniem dopuszczalności wydania decyzji w sytuacji zawarcia umowy o wysokości partycypacji, gdy kwota tej partycypacji odbiega od rzeczywistych kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej, czyniłoby iluzorycznym ustawowy obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Reasumując tę cześć rozważań odnoszących się do zarzutów skargi, przyjdzie stwierdzić, że wydanie decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej mimo wcześniejszego zawarcia umowy jest możliwe i uzasadnione (tak też NSA w najnowszym wyroku z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1639/17, a także wyroki NSA: z 13 września 2013 r., I OSK 2726/12, z 30 października 2012 r., I OSK 653/12, z 9 września 2010 r., I OSK 204/10 oraz wyroki WSA z 4 października 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 454/16, z 20 października 2015r., sygn. akt II SA/Bd 1062/15). Tym bardziej taka sytuacja jest dopuszczalna gdy doszło do wypowiedzenia takiej umowy. Sąd przy tym nie podziela stanowiska skarżącego, że do nie doszło do skutecznego wypowiedzenia tej umowy. Raz jeszcze należy powtórzyć, że celem takiej umowy jest wyłącznie ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustawowo ustalony. Rolą umowy, do której odwołuje się skarżący jest więc określenie wysokości opłaty na innym poziomie, wyższym, niż wynika to bezpośrednio z przepisów. Takie też stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z 16 czerwca 2016 r. w sprawie I OSK 2304/14. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w DPS, polegający na wnoszeniu opłat związanych z pobytem tej osoby w takiej placówce, wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s
W ocenie Sądu, z uwagi na podniesione zarzuty w skardze, w rozpatrywanej sprawie nie ma znaczenia wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie małoletnich dzieci, czy też wysokość miesięcznych rat pożyczki. Przyjdzie bowiem zauważyć, że regulacja wynikająca z art. 8 ust. 3 u.p.s. nakazuje orzekającym organom odnosić się do osiąganych dochodów, a nie do ponoszonych wydatków. Wprawdzie, zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 powołanej ustawy wynika możliwość pomniejszenia dochodu świadczeniobiorcy o "kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób", to jednak należy zauważyć, że ten przepis, nie definiuje pojęcia alimentów, a w szczególności, nie wyjaśnia, czy ich świadczenie ma być dobrowolne, czy nie. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że istotę obowiązku alimentacyjnego określa przepis art. 128 k.r.o., który definiuje ten obowiązek, jako dostarczanie środków utrzymania, a w miarę potrzeby również utrzymania. Jakkolwiek ani przepisy u.p.s., ani też k.r.o., nie utożsamiają alimentów ze świadczeniem wynikającym z orzeczenia sądu, to jednak dla celów dowodowych niezbędnym jest wykazanie przez stronę powołującą się na fakt wydatkowania alimentów, stosownym wyrokiem sądu powszechnego lub ugody zawartej przed tym sądem, które to rozstrzygnięcia objęty byłyby tytułem wykonawczym. W innym wypadku mogłaby zachodzić trudność w wykazaniu faktu rzeczywistego płacenia alimentów na rzecz innej osoby w kwocie adekwatnej do przesłanek, od których zależy wysokość alimentów, co określa przepis art. 135 oraz 136 k.r.o. Na ten ostatni wymóg zwraca się uwagę w orzecznictwie (vide: wyroki: NSA z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1830/15, a także WSA: z 25 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 347/09 oraz z 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1182/14). W tym ostatnim orzeczeniu wprost wskazuje się, że tylko w przypadku gdy kwota alimentów jest każdorazowo ustalana orzeczeniem, sąd powszechny będzie miał na uwadze sytuację materialną osoby zobowiązanej oraz potrzeby osoby na rzecz której alimenty są ustalana. Wówczas sąd dokona konkretyzacji tego obowiązku poprzez zasądzenie określonej kwoty alimentów. Tylko w taki sposób ustalone alimenty mogą stanowić podstawę do pomniejszenia dochodu osoby, po warunkiem, że są faktycznie ponoszone. Nie stanowią takich alimentów wydatki ponoszone przez rodziców na utrzymanie swoich dzieci w ramach pokrywania kosztów ich utrzymania, przy czym rodzice swobodnie decydują o ich wysokości. Ta okoliczność nie znosi ich obowiązku w stosunku do członka rodziny, który z uwagi na swój stan zdrowia, wiek wymaga wsparcia, w postaci ponoszenia części opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej. Przedstawioną w tym miejscu ocenę, Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje i powtarza jako własną. W realiach rozpatrywanej sprawy nie można zapominać, że przy ustaleniu wysokości opłaty związanej z pobytem ojca w DPS uwzględniono kwotę alimentów świadczonych przez skarżącego na rzecz małoletnich dzieci w łącznej kwocie 1.500 zł. Kolegium przedstawiło przy tym przekonującą argumentację dla uzasadnienia stanowiska wykluczającego uwzględnienie kwoty alimentów ustalonych w umowie alimentacyjnej z dnia 9 listopada 2016 r. W realiach kontrolowanej sprawy nie można nie zauważyć, że do zawarcia tej umowy doszło w reakcji na podjęte przez organ I instancji czynności zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Co znaczące w sprawie, skarżący zgodził się dwukrotnie zwiększyć z tego tytułu ciążące na nim obciążenia, w sytuacji gdy w piśmie z dnia 23 czerwca 2016 r. zwrócił się do organu o zwolnienie z obowiązku opłaty za pobyt ojca w DPS. Wówczas złożony wniosek uzasadnił zmianą sytuacji życiowej i finansowej. Wskazał na aktualne wydatki, które obejmują: 1500 zł alimentów na małoletnie dzieci, 1459 zł rat kredytu hipotecznego, 800 zł z tytułu opłat ponoszonych za wodę, prąd, gaz, śmieć. W takiej sytuacji nie jest przekonujące zawarte w skardze twierdzenie, że zwiększenie alimentów było podyktowane troską ich matki, która w ten sposób chciał się zabezpieczyć na wypadek zwiększenia obciążeń skarżącego z tytułu pobytu jego ojca w DPS. Przeciwnie, podnoszenie takiego argumentu świadczy o czymś dokładnie przeciwnym, że zawierając umowę z dnia 9 listopada 2016 r. skarżący dążył do uchylenia się od ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.
Skarżący forsuje w skardze tezę, że zwiększenie wobec niego wysokości spornej opłaty nastąpiło z powodu zmiany w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców w DPS o kwotę niecałych 42 zł, co w jego ocenie stanowi pozaustawową przesłankę zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Takie stanowisko autora skargi całkowicie pomija zasadniczą w tej sprawie okoliczność, która polega na zmianie pod stronie skarżącego sytuacji dochodowej względem tej, która miała miejsce w dacie wydania decyzji z dnia 15 marca 2016 r. Stanowisko skarżącego nie znajduje również oparcia w zgromadzonym materialne aktowy. Twierdzenie skarżącego stoi w sprzeczności już z treścią zawiadomienia z dnia 14 listopada 2016 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Treść tego zawiadomienia wskazuje, że w sprawie przyczyną wszczęcia z urzędu postępowania było ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej strony. Także przebieg postępowania administracyjnego, w tym podejmowane w nim czynności dowodowe i w końcu treść decyzji wyklucza twierdzenie skarżącego, że faktyczną przyczyną ingerencji w obowiązek ciążący na nim była zmiana wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS o kwotę niecałych 42 zł. Orzekające w sprawie organy wykazały, że od dnia decyzji z dnia 15 marca 2016 r. do dnia wydania decyzji z dnia 31 lipca 2017 r. nastąpiła zmiana uzasadniająca zwiększenie obowiązku alimentacyjnego skarżącego na rzecz jego ojca. Z tych wszystkich względów poczynione przez organ ustalenia co do zmiany sytuacji dochodowej skarżącego, zasadnie legły u podstaw zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s., co nie wyklucza – w przypadku pogorszenia sytuacji dochodowej skarżącego - możliwości wystąpienia z wnioskiem o zmianę zaskarżonej decyzji i obniżenie ciążącej na skarżącym opłaty.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., skargę należało oddalić.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło