IV SA/Wr 95/25
WyrokWSA we Wrocławiu2025-06-26
Skład orzekający: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi jest zasadna, jeśli szkody powstały w pomieszczeniach remontowanych i niezamieszkałych przez wnioskodawcę, który prowadzi gospodarstwo domowe w innym lokalu w tym samym budynku?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji naruszyły przepisy prawa procesowego poprzez dokonanie ustaleń faktycznych opartych na domniemaniach i informacjach szczątkowych, a nie na faktach. Brak precyzyjnych ustaleń dotyczących podziału nieruchomości, charakteru zalanych pomieszczeń oraz prowadzenia w nich gospodarstwa domowego uniemożliwił prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego dotyczących przyznania zasiłku celowego.Stan faktyczny
Skarżący wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi, która zalała pomieszczenia na parterze jego budynku mieszkalnego oraz pomieszczenie gospodarcze. Organy administracji odmówiły przyznania zasiłku, uznając, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe na piętrze budynku, które nie zostało uszkodzone, a zalane pomieszczenia na parterze były remontowane i niezamieszkałe. Skarżący kwestionował te ustalenia, wskazując na remontowane pomieszczenia na parterze jako miejsce prowadzenia gospodarstwa domowego ze względu na jego niepełnosprawność ruchową.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 7 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41/135/24 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Jelenia Góra z dnia 15 listopada 2024r. odmawiającą P. D. przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną w kwocie 8.000 zł w związku powodzą, która miała miejsce w J. we wrześniu 2024 r.
Jak wynikało z akt sprawy w dniu 25 września 2024 r. Skarżący wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi. Podał, że doszło do zalania pomieszczeń w lokalu mieszkalnym położonym na parterze budynku przy "ul.[...]" oraz przynależnego pomieszczenia gospodarczego. Woda sięgała do [...] cm, a uszkodzeniu uległy panele wraz z płytami w rogu pokoju. Pomieszczenia należy osuszyć, konieczne jest skucie części tynków, usunięcie zamokłych paneli podłogowych oraz w przyszłości wymianę desek podłogowych, w pomieszczeniu gospodarczym niezbędna jest wymiana dachu. Skarżący nie jest w stanie pokryć powstałych w wyniku powodzi szkód, nie posiada stałego dochodu, ubiega się o pomoc finansową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w związku z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dom jest własnością jego i brata, w budynku mają osobne mieszkania. Na piętrze Skarżący ma aneks kuchenny, dwa pokoje, łazienkę oraz WC, zaś na parterze znajdują się dwa pomieszczenia, miejsce na łazienkę i WC.
Powołaną na wstępie decyzją organ wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu wskazał na przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 40 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1238 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz zasady udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 18 października 2024 r. (dalej: Zasady udzielania pomocy ze środków budżetu państwa)
Odwołując się do tych regulacji organ wyjaśnił warunki przyznania świadczeń akcentując cele pomocy społecznej. Wskazał na przeprowadzony w dniu 3 października 2024 r. rodzinny wywiad środowiskowy i protokół szacowania strat w gospodarstwie domowym.
Na tej podstawie ustalono, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w budynku przy [...] w J. w lokalu na drugim piętrze, który nie został uszkodzony w wyniku powodzi. Zalane wodami gruntowymi zostały pomieszczenia na parterze tego budynku (do wysokości [...] cm) oraz kotłownia, powodując zniszczenie paneli podłogowych i zamoknięcie tynków. W lokalu tym nie prowadzono gospodarstwa domowego, od dawna jest w remoncie, nie było tam mebli, a zainteresowany prowadzi gospodarstwo domowe w lokalu na piętrze budynku. W tym samym zakresie zalane zostało również pomieszczenie budynku gospodarczego, nie został uszkodzony piec.
Organ wskazał również, że w dniu 1 października 2024 r. Skarżący zgłosił do organu pomocowego o przyznanie zasiłku z tytułu ubóstwa i niepełnosprawności, wówczas nie wspomniał o uszkodzeniach powodziowych. Pracownikom organu okazał lokal na piętrze wskazując go jako aktualne miejsce zamieszkania i pobytu. Wyjaśnił, że pomieszczenia na dole są przez niego remontowane w ramach posiadanych możliwości.
Oceniając zebrane dowody organ ustalił, że w chwili powodzi Strona prowadziła gospodarstwo domowe w lokalu mieszkalnym pod ww. adresem, ale jego mieszkanie na piętrze nie ucierpiało. Powodem uszkodzeń na parterze było nasiąkanie wód gruntowych, poza tynkami i podłogą nic nie uległo zniszczeniu. Skarżący dysponuje lokalem, gospodarstwem domowym na piętrze, ma dostęp do wody pitnej, energii elektrycznej, żywności, odzieży, leków w miejscu swojego zamieszkania. Wobec tego, mając na uwadze cele pomocy społecznej i przesłanki przyznania zasiłku na pomoc doraźną organ stwierdził, że winna być ona udzielana wówczas, gdy wnioskodawca znajduje się w sytuacji kryzysowej, z którą nie jest w stanie poradzić sobie sam. W realiach rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły zdarzenia pozbawiające Stronę mieszkania, dostępu do żywności, odzieży, wody pitnej, czy leków. Końcowo organ wskazał, że pomoc udzielania we wnioskowanym trybie nie może stanowić odszkodowania.
Od decyzji organu I instancji Skarżący wniósł odwołanie kwestionując ustalenia faktyczne. Negował, że zajmuje lokal na drugim piętrze, gdyż budynek jest jednopiętrowy. Jest w trakcie generalnego remontu pomieszczeń mieszkalnych na parterze, gdyż z uwagi na niepełnosprawność ruchową ciężko mu korzystać z wysokich schodów na piętro. Negował twierdzenia, że na parterze nie było prowadzone gospodarstwo domowe, gdyż wcześniej mieszkała tam jego mama, a po jej śmierci Skarżący rozpoczął remont, co uzasadnia brak mebli i wyposażenia. Wyjaśniał, że w dniu 1 października 2024 r. nie powoływał się na szkody powodziowe mając świadomość, że świadczeniami z tym związanymi zajmuje się inna komórka organu pomocowego. W opinii Strony przepis art. 3 ust. 1 u.p.s. ma niewątpliwie zastosowanie do sytuacji, w której się znalazła. Skarżący poza planowanym remontem musi się zająć usuwaniem skutków powodzi.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu opisując ustalenia faktyczne organ wskazał, że Skarżący wraz z bratem są współwłaścicielami nieruchomości położonej przy "ul. [...]" w J., obaj posiadają odrębne gospodarstwa domowe. Powołując się na oświadczenie Skarżącego i ustalenia wywiadu środowiskowego organ wskazał zakres powstałych w wyniku powodzi szkód. Potwierdził także stanowisko organu I instancji, że Skarżący nie prowadził gospodarstwa domowego w zalanym pomieszczeniu ale na piętrze budynku, gdzie ma wydzielony lokal mieszkalny: umeblowane dwa pokoje, aneks kuchenny, łazienkę, wc. Na parterze zaś znajdują się dwa pomieszczenia, miejsce na łazienkę i wc, które od dawna są nieużytkowane, nieumeblowane i remontowane (wcześniej zajmowane przez matkę Strony). W zalanych pomieszczeniach Strona nie przechowywała żadnych produktów żywnościowych, czy opału. Poniesione zatem straty nie wpływają na brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz bieżącego funkcjonowania rodziny. Ustalenia te zostały potwierdzone przez Skarżącego. Organ podkreślił, że ubiegając się o zasiłek związany z niepełnosprawnością Skarżący okazał lokal na piętrze budynku, gdzie prowadzi gospodarstwo domowe nie powołując się na szkody powodziowe.
Odnosząc się do zebranych w sprawie dowodów organ przywołał zapisy art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s., art. 69a ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1717 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca) oraz Zasady udzielania pomocy ze środków budżetu państwa podkreślając zasady przyznawania pomocy na usuwanie skutków powodzi, w tym reguły wynikające z celu świadczeń z pomocy społecznej – art. 3 ust. 1 u.p.s. Pomoc ta winna być przyzwana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie kosztów zakupu ogrzewania, odzieży, żywności, niezbędnych remontów i napraw powstałych w wyniku strat spowodowanych powodzią. Organ przywołał także art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2021 r., poz. 1048 ze zm., dalej ustawa o własności lokali) definiujący samodzielny lokal mieszkalny. Na tej podstawie Kolegium uznało za prawidłowe ustalenia i wnioski organu I instancji negujące spełnienie przez Skarżącego warunków przyznania świadczenia. Szkody powstały w niezamieszkałej części nieruchomości, obecnie remontowanej przez Skarżącego, który ma możliwość funkcjonowania we własnym lokalu mieszkalnym znajdującym się na piętrze i nie uszkodzonym w wyniku powodzi. Tym samym Skarżący nie został pozbawiony możliwości realizacji swych potrzeb mieszkaniowych, co potwierdził w wywiadzie środowiskowym. Końcowo organ wyjaśnił charakter przyznanej pomocy, która nie może być utożsamiana z odszkodowaniem, jej cele wynikają z zasad i celów pomocy społecznej.
W skardze Strona kwestionowała ustalenia organów, że w zalanych pomieszczeniach nie prowadził gospodarstwa domowego. Powołując się na przyjęte w podstawie orzekania zasady i regulacje prawne Skarżący wyjaśniał, że pomoc doraźna jest przyznawana osobom prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym znajdującym się na terenie obszaru objętego powodzią. Skarżący podkreślał, że swoje uprawnienie wywodzi z faktu prowadzenia gospodarstwa domowego w budynku mieszkalnym, a nie lokalu, który jest remontowany i na ten czas nie ma w nim mebli i wyposażenia. Nie zgadzał się też z twierdzeniem o braku zagrożenia jego egzystencji, gdyż obecnie poza kosztami remontu musi ponieść wydatki na usuwanie skutków powodzi. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, niepracującą utrzymującą się z zasiłku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również przepis art.134 § 1 p.p.s.a., stanowi on, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na tej podstawie obowiązkiem Sądu jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu – zgodności z prawem w zakresie naruszenia prawa procesowego i materialnego, bez względu na zgłaszane zarzuty i wnioski.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak nakreślonych granicach, Sąd stwierdza, że narusza ona przepisy prawa procesowego w zakresie niezbędnym do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i zastosowania prawa materialnego.
Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności odmowy przyznania Skarżącemu zasiłku celowego na pomoc doraźną w związku z wystąpieniem na obszarze zmieszania Skarżącego powodzi. W tym zakresie organy przywołały zapisy ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do zasiłków celowych, tj. art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40 ust. 1 – ust. 3 u.p.s., zapisy art. 69a ustawy zmieniającej, Zasady udzielania pomocy ze środków budżetu państwa oraz przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 – ust. 4 u.p.s. opisujące cele pomocy społecznej. Na podstawie opisanych w aktach ustaleń faktycznych, obejmujących wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organ przyjął, że szkody będące następstwem powodzi o skutkach klęski żywiołowej, która miała miejsce we wrześniu 2024r., m.in. na ternie gminy J., nie doprowadziły do sytuacji uniemożliwiającej Skarżącemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. W tym zakresie organ wskazał, że Skarżący prowadził gospodarstwo domowe, co prawda na terenach objętych stanem klęski żywiołowej i jej skutkami, to jednak nie doświadczył tych skutków w sposób wymagany prawem, a zasoby, które ocalały pozwalają mu na realizację wspomnianych niezbędnych potrzeb bytowych. Skarżący bowiem posiada na współwłasność nieruchomość, w której zajmuje lokal na pierwszych piętrze, zaś parter nieruchomości dotknięty skutkami powodzi opisanymi w zaskarżonej decyzji jest niezamieszkały, nie ma tam mebli, wyposażenia, od dawna trwa tam remont, a zatem nie ma wskazanego zagrożenia. W opinii organu okoliczności te wynikają z ustaleń faktycznych, w tym wspomnianego wywiadu środowiskowego, oświadczeń Strony, które składała także w toku postępowania innych świadczeń. Organ odwoławczy w treści swojej decyzji stwierdził, że Skarżący zajmuje piętro budynku, gdzie ma wydzielony lokal mieszkalny, w dalszej części uzasadnienia organ wskazał na zapisy art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali.
Wobec tego dokonując wykładni powołanych na wstępie przepisów oraz Zasad udzielania pomocy ze środków budżetu państwa organ wywiół tezę o braku podstaw przyznania Skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na pomoc doraźną związaną ze skutkami powodzi z września 2024 r.
Odnosząc się do opisanych ustaleń i wyprowadzonych z nich wniosków, szerzej opisanych w treści zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że nawet jeśli Sąd zasadniczo zgadza się z kierunkiem wykładni przepisów stosowanych przez organy w tej sprawie to jego akceptacja nie jest możliwa, gdyż ustalenia będące podstawą przyjętego stanu faktycznego wsparte są na domniemaniach, informacjach szczątkowych, sprzecznych, a nie na faktach, co jest wymogiem każdego postępowania administracyjnego.
Ocena prawidłowości zastosowanego w sprawie prawa materialnego wymaga bowiem dokonania właściwych ustaleń faktycznych, czego w tej sprawie zabrakło. Obowiązek ten obciąża organy administracji. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i ich właściwej oceny. Zasada ta nie doznaje ograniczenia w przypadku postępowań inicjowanych wnioskiem strony. Przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 i art. 11 k.p.a.).
Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 5519/21, dostępny w CBOSA).
Postawą ustaleń faktycznych są zaś zebrane w sprawie dowody. W postępowaniu w przedmiocie przyznania zasiłku celowego istotne znaczenie ma dowód w postaci wywiadu środowiskowego. W trakcie tych czynności konieczne jest ustalenie, czy istotnie wydarzenia związane z powodzią doprowadziły do sytuacji, w której pomoc ze strony instytucji państwowych, czy samorządowych jest niezbędna i uzasadniona.
Zgodnie z art. 69a ustawy zmieniającej: zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Przepis ten odwołuje się do art. 40 ust. 2 u.p.s., wedle tej regulacji zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z zapisów tych wynika, zasiłek celowy można przyznać podmiotom, które poniosły straty spowodowane wymienionymi w ustawie okolicznościami, a jego celem ma być zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, co słusznie akcentują organy w tej sprawie. Dalej wskazać trzeba, że niewątpliwie art. 40 u.p.s. musi być wykładany w zgodzie z regulacjami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności zaś art. 39 ww. ustawy, który dookreśla przeznaczenie, cel zasiłków celowych. Zgodnie jego brzmieniem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Oba przepisy winny być odczytywane w powiązaniu, co uzasadnia wykładnia systemowa wewnętrzna oraz celowościowa. Zatem są to regulacje nie tylko ze sobą powiązane ale więcej – tworzące jedną normę prawną. Co więcej stanowiąc regulacje ustawy o pomocy społecznej, jak słusznie wywodzą organy w tej sprawie, świadczenia ustalane na tej podstawie winny realizować cele pomocy społecznej wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. Stosownie do ich brzmienia pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Skoro ustawodawca w powołanym na wstępie przepisie art. 69a ustawy zmieniającej odwołał się do regulacji ustawy o pomocy społecznej - instytucji zasiłku celowego, to jak poprawnie wskazują organy, wykładnia tych przepisów musi uwzględniać kontekst i cele ustawy.
Przyznanie zasiłku możliwe jest jedynie takim podmiotom, które w wyniku wymienionych zdarzeń, doświadczyły braku zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Takie rozumienie tej normy prawnej zgodne jest z celem ustawy o pomocy społecznej oraz orzecznictwem sądowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lutego 2015 r., sygn.. akt IV SA/Gl 554/14 (orzeczenie dostępne w CBOSA). Środki przeznaczone na pomoc osobom poszkodowanym i rozdysponowane w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. winny być przede wszystkim kierowane do osób, które zostały pozbawione lokalu, gdzie koncentrowało się ich życie i nie posiadają innego lokalu, w którym mogą mieszkać. Przeznaczenie zasiłków dla tych osób odpowiada ustawowemu celowi polityki społecznej, polegającemu na pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2013r. sygn. akt I OSK 2801/12; z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 491/12; z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 2176/11; z dnia 2 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 866/11; z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 570/11; z dnia 25 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1265/11, wszystkie dostępne w CBOSA).
Z zasad tych wynika, że zasiłek na pomoc doraźną w związku ze skutkami powodzi winien być kierowany do tych wnioskodawców, których nieruchomości znajdując się na terenach objętych stanem klęski żywiołowej doznały uszkodzenia, zaś wnioskodawcy nie mają innych nieruchomości mogących zapewnić im realizację niezbędnych potrzeb bytowych. Czy taka okoliczność wystąpiła w tej sprawie trudno odpowiedzieć, gdyż ustaleń w tym zakresie w istocie brak, w aktach pomimo sporządzenia protokołów z czynności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie ma jakichkolwiek dowodów, czy opisu okoliczności, które wszak mają ważące znaczenie dla sprawy. Organy w podjętych rozstrzygnięciach zamiennie posługują się pojęciem lokalu lub pomieszczeń, takie też stwierdzenia są w protokole dokumentującym wywiad środowiskowy. Organ odwoławczy, co prawda powołuje się na definicję lokalu mieszkalnego opisaną w art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali ale nie odnosi jej do konkretnych ustaleń faktycznych, te zaś są co najmniej nieprecyzyjne. W żadnym z dokumentów nie opisano spornej nieruchomości, nie wskazano jak przebiega jej podział. Wszak Skarżący wyjaśniał, że dom stanowi współwłasność jego i brata. W części A powołanego dokumentu opisując sytuację mieszkaniową wskazano na stan posiadania Strony: "2p+k. z aneksem +łazienka-lokal na piętrze na parterze dwa pomieszczenia i miejsce na wc i łazienkę", zaś w zakresie sytuacji majątkowej wskazano na: "lokal na parterze nie zamieszkany, remont, nie ma mebli". W oświadczeniu Strony z dnia 25 kwietnia 2025 r. wskazano, że dom jest własnością Strony i brata, mamy oddzielne mieszkania. "Na piętrze mam aneks kuchenny +dwa pokoje +łazienka z wc. Na parterze są pomieszczenia + miejsce na łazienkę i wc". W kolejnym oświadczeniu z dnia 24 września 2024 r. Skarżący wskazuje już na lokal mieszkalny położony na parterze, a w następnym z dnia 25 października 2024 r. mówi o mieszkaniu na parterze. Mając na uwadze nieprecyzyjność tych twierdzeń, zwłaszcza, że pochodzą one od osoby, która nie musi posiadać ugruntowanej wiedzy prawnej wsparcie się na tych twierdzeniach nie daje pewności z jakim stanem faktycznym mamy do czynienia. Wątpliwości tych nie usuwają wskazane dowody, brak w nich opisu spornych nieruchomości w kontekście powołanej przez organ odwoławczy definicji samodzielnego lokalu mieszkalnego (art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali). Okoliczności te jak już wskazano mają podstawowe znaczenie dla sprawy, na nich bowiem zasadza się decyzja odmowna. Siatka pojęciowa stosowana przez organ I instancji (lokal, pomieszczenia), opisane już nieprecyzyjne oświadczenia Skarżącego i takież same zapisy we wspomnianych protokołach wprowadzają jedynie domniemanie, że w domu stanowiącym współwłasność Skarżącego i jego brata, w części należącej do Strony są dwa wyodrębnione technicznie samodzielne lokale mieszkalne, co powoduje, że Strona bez żadnych przeszkód może korzystać z jednego z nich bez jakichkolwiek zakłóceń. Jest to jednak wsparte na domniemaniu, a nie na faktach, tymczasem to fakty są podstawą ustaleń niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Sąd ma świadomość, że zasady przyznawania spornych świadczeń, krótki okres na rozpoznawanie wniosków uzasadniony potrzebami osób zgłaszających się po pomoc, konieczności jej sprawnego i sprawiedliwego udzielenia mogły mieć wpływ na jakość postępowania, to jednak nie może stanowić usprawiedliwienia dla braków dowodowych, które winny zostać uzupełnione.
Wobec tych uchybień konieczne stało się uchylenie decyzji organu odwoławczego, celem uzupełnienia wskazanych okoliczności, gdyż jak wskazano od nich zależy prawo Strony w zakresie wnioskowanego zasiłku celowego na pomoc doraźną.
Uznając zatem, że organ naruszył wskazane na wstępie przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a uchylił zaskarżone orzeczenie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany do dokonania wskazanych przez Sąd ustaleń stosownie do posiadanych kompetencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło