I PRN 17/91

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: W. Sanetra.Sędziowie SN: J. Iwulski, A. Józefowicz.przy udziale prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości - A. Komorniczaka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 1991 r. sprawy z powództwa Jadwigi Ż. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej w Białobrzegach o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego NC IV 4120/15/91/P od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 30 stycznia 1991 r. sygn. akt V Pr 25/91uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w G. z dnia 6 września 1990 r. sygn. IV P 93/90 i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy w G.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 6 września 1990 r., sygn. akt IV P 93/90, Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w G. oddalił powództwo Jadwigi Ż. przeciwko Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej w B. o przywrócenie do pracy.Sąd Rejonowy ustalił, że powódka pracowała u strony pozwanej od 15 lutego 1967 r., ostatnio w charakterze starszego referenta do spraw administracyjnych. W czerwcu 1990 r. powódka złożyła wniosek o przejście na emeryturę, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał jej to świadczenie. Wobec tego zakład pracy "rozwiązał z nią stosunek pracy przyjmując, że nastąpiło to za porozumieniem stron".Sąd Rejonowy uznał, że skoro powódka złożyła wniosek o przejście na emeryturę, podpisując go i dopełniając innych formalności, to miała świadomość, że po zakończeniu postępowania przejdzie na emeryturę.Rewizję powódki oddalił wyrokiem z dnia 30 stycznia 1991 r., sygn. akt V Pr 25/91, Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zasadnym było przyjęcie, że "zakład pracy rozwiązał z powódką stosunek pracy przyjmując, iż dochodzi do tego na zasadzie porozumienia stron". W związku z wnioskiem o emeryturę, potwierdzonym własnoręcznym podpisem powódki można było domniemywać jej zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z chwilą przyznania emerytury. Rozwiązanie umowy o pracę zostało uzależnione od przyznania powódce emerytury, a więc nadejście tego zdarzenia spowodowało rozwiązanie stosunku pracy.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i uwzględnienie powództwa przez przywrócenie powódki do pracy na poprzednich warunkach.Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. oraz art. 368 pkt 1 k.p.c., wywodząc w szczególności, że do rozwiązania umowy o pracę w wyniku porozumienia stron dochodzi przez złożenie zgodnych oświadczeń woli pracownika i zakładu pracy, a takich zgodnych oświadczeń w niniejszej sprawie nie było. Powódka nigdy nie wyrażała bowiem woli rozwiązania umowy o pracę po uzyskaniu prawa do emerytury, zwłaszcza że wiek emerytalny osiągnie dopiero w październiku 1991 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Porozumienie stron jako sposób rozwiązania umowy o pracę (art. 30 § 1 pkt 1 k.p.) nie jest uregulowane w sposób szczegółowy w kodeksie pracy. Nie budzi wszakże żadnych wątpliwości, że jest to rozwiązanie stosunku pracy, do którego dochodzi przez zawarcie umowy, a więc złożenie zgodnych oświadczeń woli stron tego stosunku. Przy braku szczególnych regulacji należy wobec tego poprzez art. 300 k.p. stosować przepisy kodeksu cywilnego. Dotyczy to zwłaszcza art. 66-72 k.c. co do sposobu zawarcia umowy i art. 60-65 k.c. do sposobu składania oświadczeń woli. Niektóre z reguł wynikających z tych przepisów należy przypomnieć.I tak zgodnie z art. 60 k.c. wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia ją w sposób dostateczny. Może więc mieć charakter konkludentny, ale musi być na tyle wyraźne, aby wola osoby dokonującej czynności ujawniła się w sposób jednoznaczny.Zgodnie z art. 61 k.c. oświadczenie woli jest złożone innej osobie z chwilą, gdy doszło do niej w sposób pozwalający jej zapoznać się z jego treścią, a zgodnie z art. 65 k.c. przy wykładni umowy należy w pierwszej kolejności badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.Z reguły do zawarcia umowy dochodzi przez przyjęcie bez zastrzeżeń oferty złożonej drugiej stronie (art. 66-70 k.c.). Zgodnie z art. 89 k.c. powstanie skutków czynności prawnej można uzależniać od zdarzenia przyszłego i niepewnego, czyli warunku.Te wszystkie reguły winny znaleźć zastosowanie do oceny stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie.Powódka za pośrednictwem strony pozwanej jako jej zakładu pracy złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie jej emerytury. Ponieważ nie osiągnęła jeszcze ogólnego wieku emerytalnego wniosek ten mógł dotyczyć tylko wcześniejszego przejścia na emeryturę. We wniosku tym wyraźnie było zaznaczone, że powódka nadal pracuje u strony pozwanej. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku powódce przyznano emeryturę, lecz jej wypłatę zawieszono z uwagi na pozostawanie w zatrudnieniu, o czym zawiadomiono zakład pracy. Strona pozwana, po otrzymaniu tego zawiadomienia "rozwiązała z powódką umowę o pracę w związku z przejściem na emeryturę" i wystawiła takie świadectwo pracy. Strona pozwana uznała, że doszło do porozumienia stron w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę po uzyskaniu przez powódkę emerytury.Czy ten stan faktyczny można ocenić, tak jak uczynił to Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie, w ten sposób, że powódka konkludentnie złożyła ofertę rozwiązania umowy o pracę przez porozumienie stron pod warunkiem uzyskania prawa do emerytury i po ziszczeniu się tego warunku oferta ta została przyjęta przez zakład pracy, a więc doszło do rozwiązania stosunku pracy.Pierwszą kwestią jest ocena czy powódka w ogóle złożyła stronie pozwanej jakiekolwiek oświadczenie woli - ofertę w przedmiocie zawarcia porozumienia stron co do rozwiązania umowy.Na to pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. Wniosek o emeryturę jakkolwiek został złożony za pośrednictwem strony pozwanej, to jednakowoż nie jest to czynność adresowana do zakładu pracy. To, że wniosek ten został podpisany "własnoręcznie", do czego tak dużą wagę przywiązują sądy, nie ma większego znaczenia dla oceny czynności. Gdyby nie został podpisany przez powódkę, to w ogóle nie mielibyśmy dokonania przez nią czynności.Wniosek o emeryturę jest czynnością procesową wszczynającą postępowanie z ubezpieczenia społecznego i jest adresowany do organu rentowego. Zakład pracy dowiaduje się o nim przy okazji i w ten sposób nie dochodzi do złożenia mu oświadczenia woli zawierającego ofertę rozwiązania stosunku pracy.Jego treść jest zresztą całkiem inna i nie zawiera żadnych elementów pozwalających na przyjęcie domniemania, aby osoba składająca go dążyła do rozwiązania stosunku pracy. Wniosek taki można złożyć w czasie trwania zatrudnienia i przyznanie wówczas emerytury powoduje jej zawieszenie do czasu ustania stosunku pracy. Jest to typowa sytuacja, czego najlepszym dowodem jest używanie w jej przypadku przez Zakład Ubezpieczeń typowych druków zawiadomień. W żadnym wypadku nie można więc w takim wniosku dopatrywać się oferty rozwiązania stosunku pracy przez porozumienie stron.Wnioski sądów obu instancji w tym zakresie pozbawione były podstawy prawnej. Zarówno zakład pracy, jak i sądy posługują się dosyć dziwnym nazewnictwem, że to "zakład pracy rozwiązał stosunek pracy, stwierdziwszy dojście do porozumienia stron" czy też stwierdziwszy "przejście na emeryturę". Prawo pracy nie zna sposobu rozwiązania stosunku pracy polegającego na "przejściu pracownika na emeryturę", a więc świadectwo pracy wystawione powódce jest błędne. Uzyskanie prawa do emerytury może być uznano jako przyczyna uzasadniająca rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy w drodze wypowiedzenia.Rozwiązanie stosunku pracy w wyniku porozumienia stron jest czynnością dwustronną - umową, a nie jednostronną czynnością zakładu pracy stwierdzającą dojście do jego zawarcia. Przedstawione sformułowania sugerują przyjmowanie nierównej pozycji stron i niejako uznają decydującą rolę zakładu pracy dla uznania, że doszło do porozumienia stron w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę. Być może to przeświadczenie o decydującej roli zakładu pracy doprowadziło do analizowanych rozstrzygnięć przyjmujących wolę pracownika jako mniej istotną.Konkludując, należy stwierdzić, że złożenie przez pracownika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem zakładu pracy, w czasie trwania zatrudnienia, wniosku o emeryturę nie oznacza przedstawienia konkludentnie oferty rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron pod warunkiem uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego.Uznać więc należało, że strona pozwana błędnie oceniła, iż doszło do rozwiązania stosunku pracy przez porozumienie stron. W tej sytuacji rozważenia wymaga ocena, jakie roszczenia przysługiwały powódce, której nie dopuszczono do pracy.Zależy to od oceny, czy zakład pracy jedynie stwierdził fakt rozwiązania stosunku pracy i nie dopuścił powódki do pracy w ramach czynności faktycznej, czy też doszło do złożenia przez zakład pracy oświadczenia woli rozwiązującego umowę o pracę.W pierwszym przypadku powódce przysługiwałoby roszczenie o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za czas gotowości do pracy po ustaleniu trwania zatrudnienia. W drugim natomiast właściwym byłoby przywrócenie do pracy.W stanie faktycznym sprawy należało uznać jednakowoż, że zakład pracy nie tylko stwierdził fakt rozwiązania stosunku pracy, ale także złożył oświadczenie woli rozwiązujące umowę. Taka była uzewnętrzniona wola strony pozwanej, a wynika to np. z treści odpowiedzi na pozew, gdzie stwierdzono, iż "przedsiębiorstwo rozwiązało umowę o pracę w związku z przejściem powódki na emeryturę". Doszło więc do rozwiązania stosunku pracy w wyniku jednostronnego oświadczenia woli zakładu pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia.Oczywiście taki sposób rozwiązania stosunku pracy był bezprawny i powódce przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach na podstawie art. 56 k.p.Wniosek rewizji nadzwyczajnej w tym przedmiocie był w pełni zasadny.Mimo to jednak należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż zgodnie z art. 57 k.p. należało na rzecz powódki, pod warunkiem podjęcia pracy zasądzić wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Rejowego będzie więc ustalenie, jakie wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy należy zasądzić na rzecz powódki. Sąd zwróci przy tym uwagę, że powódka znajdowała się w wieku przedemerytalnym, a więc zgodnie z art. 57 § 2 k.p. należy się jej wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy. Sąd ustali więc wysokość pobieranego wynagrodzenia oraz ewentualnie czy powódka nie podjęła innego zatrudnienia, do którego znalazłby zastosowanie art. 57 § 3 k.p.Z tych względów na zasadzie art. 422 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.