1 CO 78/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, K. Lipiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Apolonii Ł. o pozbawienie Henryka M. władzy rodzicielskiej nad małoletnim Jackiem M., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej w związku z art. 13 k.p.n. i art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli nie zachodzi konieczność stosowania art. 57 § 3 kod. rodz. i czy wobec nieustanowienia kuratora do reprezentowania dziecka ma miejsce nieważność postępowania [art. 371 § 2 pkt 2) k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n.]?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"W sprawie o pozbawienie rodziców lub jednego z nich władzy rodzicielskiej nie zachodzi konieczność ustanowienia kuratora do reprezentowania dziecka".Uzasadnienie faktyczneApolonia Ł. wystąpiła w dniu 9 marca 1954 r. z wnioskiem o odebranie Henrykowi M. władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jego, Jackiem M., urodzonym 5 stycznia 1945 r., a to wobec nienależytego sprawowania tej władzy i nadużycia jej przez żądanie wydania mu dziecka przez wnioskodawczynię tylko i wyłącznie z pobudek egoistycznych. Jednocześnie wnioskodawczyni wnosiła o powierzenie opieki nad dzieckiem jej, jako faktycznej opiekunce dziecka od jego urodzenia.Na posiedzeniu w dniu 28 kwietnia 1954 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wnosił o ustanowienie dla nieletniego Jacka M. kuratora, który by w sposób bezstronny czuwał nad interesami i dobrem dziecka w sprawie.Sąd Powiatowy wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej oddalił.W rewizji od powyższego postanowienia pełnomocnik wnioskodawczyni zarzuca nieważność postępowania na tej podstawie, że wskutek oddalenia wniosku o wyznaczenie kuratora małoletni Jacek M., który powinien być uczestnikiem postępowania w sprawie niniejszej, został pozbawiony należytego zastępstwa. Skarżący powołuje się na art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych i z zakresu kurateli, art. 57 kod. rodz., art. 13 k.p.n. oraz na orzeczenie S.N. C. 1188/51 z dnia 9 sierpnia 1952 r. opublikowane w zbiorze "Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej" zeszyt II z 1953 r., poz. 32.Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego, który rozpoznawał sprawę jako sąd rewizyjny, na mocy art. 388 § 1 k.p.c. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia cytowane zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozstrzygając powyższe zagadnienie prawne, zważył, co następuje:W uchwale składu 7 sędziów C. 1188/51 z dnia 9 sierpnia 1952 r., która ustala, że sprawy o wydanie dziecka podlegają zawsze rozpoznaniu w postępowaniu niespornym, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w sprawie o wydanie dziecka to ostatnie jest osobą, "której postępowanie dotyczy" w rozumieniu art. 10 ustawy o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych i z zakresu kurateli i ma ono charakter uczestnika postępowania. Na skutek tego w sprawach o wydanie dziecka z mocy art. 57 kod. rodz. powinien być dla dziecka ustanowiony kurator, ilekroć zarysowuje się możliwość sprzeczności interesów między dzieckiem a tym z rodziców, które sprawuje nad nim władzę rodzicielską.Skarżący w sprawie niniejszej reprezentuje pogląd, iż powyższą zasadę stosuje się również w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej.Pogląd ten nie jest uzasadniony. Uznanie, że w sprawie o wydanie dziecka powinien być wyznaczony - w przypadkach możliwej kolizji interesów dziecka i rodziców lub jednego z nich - kurator, opiera się na założeniu, że w sprawie takiej dziecko nie może być traktowane jedynie jako swego rodzaju "przedmiot rozstrzygnięcia", lecz jako osoba, której dotyczy postępowanie, a tym samym jako uczestnik postępowania z mocy art. 13 k.p.n. Te założenia nie występują jednak w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej, toczącej się na podstawie art. 61 § 2 kod. rodz. Sprawa taka dotyczy wyłącznie sfery praw rodziców (lub jednego z nich), a przedmiotem jej jest ocena ich postępowania, a w szczególności ustalenie, czy nadużywają oni swej władzy lub w rażący sposób zaniedbują swe obowiązki. Wynik sprawy, aczkolwiek pośrednio może wywrzeć wpływ na sytuację faktyczną dziecka, nie dotyczy jednak praw dziecka bezpośrednio. Dziecko w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej nie może być traktowane jako "osoba, której postępowanie dotyczy" w rozumieniu art. 10 cytowanej ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r., a tym samym jako uczestnik postępowania. Uznanie dziecka za uczestnika postępowania w takiej sprawie, prowadziłoby do takiej konsekwencji, że dziecko miałoby prawo zajmowania stanowiska i zgłaszania wniosków co do tego, czy władza rodzicielska nad nim ma być pozostawiona rodzicom, czy też im odebrana, a konsekwencje takie są nie do przyjęcia.Skoro dziecko w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru uczestnika postępowania, nie zachodzi potrzeba wyznaczenia dla niego kuratora z mocy art. 57 § 3 kod. rodz. Nie jest wprawdzie wyłączone w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej wysłuchanie dziecka przez władzę opiekuńczą, o ile informacje dziecka mogłyby mieć istotne znaczenie dla ustaleń faktycznych co do postępowania rodziców, ale tego rodzaju wysłuchanie dziecka miałoby charakter postępowania dowodowego i nie uzasadnia wyznaczenia kuratora dla dziecka.Z tych względów Sąd Najwyższy na przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi przeczącej.