1 CR 1249/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Morawski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, K. Lipiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa Z. o podział majątku spadkowego po Piotrze Z., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 14 czerwca 1958 r.,postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 13.XI.1957 r.; przekazać sprawę Sądowi Powiatowemu w Ostrołęce w innym składzie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJózef Z. domagał się dokonania działu majątku spadkowego, pozostałego po zmarłym w dniu 15.X.1927 r. ojcu Piotrze Z., z bratem Władysławem Z.Sąd Powiatowy ustalił, że do masy spadkowej wchodzą cztery działy ziemi o pow. 10 ha 9.658 m2 wraz z budynkami. Zarzutu Władysława Z., że jeden chlew i szopa stanowią jego własność, gdyż zostały wybudowane z jego własnych funduszów i wobec tego nie mogą wchodzić do masy spadkowej, Sąd Powiatowy nie uwzględnił, ponieważ w toku postępowania nie udowodniono, aby wspomniane budynki wzniesione zostały wyłącznie z majątku Władysława Z. Również nie uwzględnił Sąd Powiatowy wniosku Władysława Z. o przydzielenie mu całego gospodarstwa, wychodząc z założenia, że podeszły wiek Józefa Z. uzasadnia zapewnienie mu warsztatu pracy, a zatem przydzielenie pewnej części gruntu spadkowego.W tych warunkach Sąd Powiatowy grunt spadkowy podzielił na dwie części, w szczególności na wyłączną własność Józefa Z. przyznał połowę działu I pod nazwą "Kolonia" od strony południowej z częścią siedliska, na którym znajdują się budynki spadkowe wraz z domem i dużym chlewem, natomiast Władysławowi Z. połowę działu I pod nazwą "Kolonia" od strony północnej wraz z ogrodem owocowym oraz stodołę, chlew i małą szopę.W rewizji wniesionej od tego postanowienia Władysław Z. zarzucił m. in., że Sąd Powiatowy - wbrew art. 152 § 1 dekretu o postępowaniu spadkowym - nie podał dokładnych granic wydzielonych gospodarstw, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że na gruncie przydzielonym Józefowi Z. znajdują się również budynki Władysława, a na gruncie Władysława Z. - część budynków przyznanych Józefowi.Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem rewizję Władysława Z. oddalił. Sąd Wojewódzki wyraził przy tym pogląd, że brak oznaczenia przez Sąd Powiatowy dokładnych granic utworzonych gospodarstw nie stanowi istotnego uchybienia, ponieważ linie podziału przeprowadzi mierniczy w toku wykonania postanowienia działowego.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną złożoną dnia 13.XII.1958 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 13.XI.1957 r., i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRewizję nadzwyczajną uznał Sąd Najwyższy za usprawiedliwioną z następujących względów:Trafnie zarzucała skarga rewizyjna Władysława Z., że jak wynika z położenia przydzielonych mu budynków (stodoła, chlew i mała szopa), znajdują się one na części południowej działu pierwszego, przyznanej Józefowi Z. Słuszność tych zarzutów znajdowała potwierdzenie w protokole oględzin. Z protokołu tego wynika bowiem, że stodoła, chlew i mała szopa wzniesione zostały na południowej stronie obiektu, która w wyniku podziału przypadła Józefowi Z. Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że dokładna linia podziału nastąpi dopiero w toku postępowania wykonawczego i że z tego względu brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów rewizji, uznać należy za błędny. Do ścisłego bowiem oznaczenia granic gospodarstw powstałych w wyniku postępowania działowego obowiązany jest sąd.Nadto z powołanego protokołu oględzin wynika, że na południowej stronie działu pierwszego, oprócz budynków wyszczególnionych w sentencji postanowienia Sądu Powiatowego, znajduje się również: zrąb domu murowanego, stodoła murowana oraz murowane chlewy. Sąd Powiatowy wbrew art. 152 § 1 dekretu o postępowaniu spadkowym, przydzielając poszczególne zabudowania uczestnikom postępowania, w postanowieniu działowym nie wspomniał wcale, któremu z uczestników ma przypaść zrąb domu murowanego oraz murowana stodoła i chlewy, a stanowisko powyższe zaakceptował Sąd Wojewódzki. Położenie tych obiektów (południowa strona działu pierwszego) oraz fakt, że właśnie południowa strona gruntu przyznana została Józefowi Z., wskazywałyby na to, iż powyższe zabudowania, jako stanowiące część składową nieruchomości, przypadną również Józefowi Z. Tego rodzaju rozwiązanie mogłoby krzywdzić Władysława Z., którego staraniem powyższe obiekty zostały wzniesione, a nadto w takiej sytuacji Józef Z. oprócz domu drewnianego otrzymałby również zrąb domu murowanego, podczas gdy Władysław Z. zostałby pozbawiony jakiegokolwiek budynku mieszkalnego. Niezależnie od tego wartość tych zabudowań powinna być w każdym razie uwzględniona w ogólnym szacunku. Tymczasem z treści postanowienia Sądu Powiatowego wynika, że ani zrąb domu murowanego, ani murowana stodoła i chlewy nie były przy szacunku brane pod uwagę.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na względzie, że budowle w zasadzie stanowią część składowa gruntów znajdujących się pod nimi. Jeżeli budował je jeden ze współwłaścicieli wyłącznie lub częściowo z własnych funduszów, nakłady w ten sposób poczynione podlegają uwzględnieniu w postępowaniu działowym z mocy art. 151 post. spadk.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.