1 CR 491/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wacława S. przeciwko Lucynie S. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 9 grudnia 1960 r. oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód żądał orzeczenia rozwodu, podnosząc, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego stron wskutek choroby psychicznej żony, która ujawniła się już w 1950 r. na którą pozwana cierpi dotychczas.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.Strony zawarły związek małżeński 4 stycznia 1935 r.Z małżeństwa mają dwoje dzieci: syna Antoniego, urodzonego w 1943 r. oraz syna Tadeusza-Feliksa, urodzonego w 1946 r.Przez jedenaście lat strony żyły zgodnie.W styczniu 1950 r. pozwana zapadła na schizofrenię paranoidalną, na którą cierpi do ostatniej chwili z powodu której przebywa w szpitalu dla psychicznie chorych. Od 1957 r. powód żyje w związku faktycznym z inną kobietą. Strony mają gospodarstwo rolne o obszarze 14 ha. Pozwana nie wyraża zgody na orzeczenie rozwodu.W świetle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, iż rozkład pożycia małżeńskiego stron jest zupełny i trwały oraz że nastąpił on z ważnych przyczyn: choroby psychicznej żony oraz zdrady małżeńskiej po stronie powoda. Nie sprzeciwia się orzeczeniu rozwodu interes dzieci, ponieważ pozwana faktycznie dziećmi opiekować się nie może.Orzeczenie rozwodu - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie obraża poczucia moralnego społeczeństwa, skoro nie ma nadziei na wyzdrowienie pozwanej oraz skoro ma ona zapewnioną opiekę materialną.W skardze rewizyjnej pełnomocnik pozwanej domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca nierozważenie przez Sąd Wojewódzki okoliczności, iż długotrwałość pożycia stron oraz względy moralne sprzeciwiają się porzuceniu chorego współmałżonka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Niewątpliwie trafny jest pogląd rewizji, że niezgodne z zasadami socjalistycznej moralności byłoby uznanie za ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego nieuleczalnej choroby małżonka w sytuacji, kiedy jego stan wymaga udzielenia mu materialnej i moralnej pomocy. Zasada ta nie może mieć zastosowania do sprawy niniejszej. Strony pozostawały wprawdzie w związku małżeńskim przez jedenaście lat, ale tyleż lat trwa już ich rozłączenie i nie można tu mówić o długotrwałym - w faktycznym rozumieniu - małżeństwie. Nie bez znaczenia jest rodzaj nieuleczalnej choroby współmałżonka. Przy chorobie fizycznej zachodzi możliwość utrzymywania więzi duchowej, istnieje pełne odczucie skutków rozwodu ze strony chorego i dlatego względy moralne nakazują udzielenie mu opieki nie tylko materialnej, ale i moralnej, tak aby ulżyć losowi chorego. Inna natomiast sytuacja zachodzi w przypadku choroby psychicznej, nie zachodzi tu możliwość utrzymania więzi duchowej, a sam chory nie odczuwa w tak ostry sposób skutków rozwodu. Gdy jeszcze stan jego zdrowia wymaga pobytu w szpitalu, drugi małżonek nie może mu praktycznie zapewnić niczego więcej poza udzieleniem pomocy i opieki materialnej.Istota zagadnienia w sprawie niniejszej sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy od powoda można wymagać, aby mimo nieuleczalnej choroby psychicznej żony zrezygnował z możliwości ponownego urządzenia sobie życia rodzinnego.Zdaniem Sądu Najwyższego, poczucie moralne społeczeństwa może znaleźć usprawiedliwienie dla powoda. Nie można zarzucić mu złego postępowania w okresie funkcjonowania małżeństwa. Fakt, że nawiązał on faktyczne pożycie z inną kobietą dopiero po upływie siedmiu lat od zachorowania żony, świadczy, iż przeżywał tragedię rodziny nie dążył w sposób pochopny od uwolnienia się chorej żony. Nie rzuca również poważniejszego cienia na jego morale fakt związania się z inną kobietą w okresie długotrwałej niezawinionej przez niego rozłąki małżonków. W sprawie nie ma nie tylko dowodu, ale nawet twierdzenia, aby faktyczny związek powoda wpłynął ujemnie na wykonywanie jego obowiązków wobec dzieci i chorej żony.Nie bez znaczenia jest fakt, że powód, urodzony w 1916 r., jest jeszcze człowiekiem niestarym i ma prawo ułożyć sobie resztą życia w sposób możliwie szczęśliwy. Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, iż powód jako rolnik nie może prowadzić gospodarstwa bez gospodyni. Najemna pracownica nie zapewni normalnego funkcjonowania gospodarstwa wiejskiego.Trzeba wreszcie podkreślić, że pozwana nie jest pozbawiona rodziny: ma dorastające dzieci oraz rodzeństwo. Ma również zapewnione odpowiednie warunki materialne, gdyż jest współwłaścicielką 14 hektarowego gospodarstwa.Sąd Najwyższy zdaje sobie sprawę, iż orzeczenie rozwodu z uwagi na chorobę pozwanej może budzić pewne zastrzeżenie od strony poczucia moralnego społeczeństwa, jednakże analiza postępowania powoda, jego interesy wynikające z sytuacji, w jakiej się znalazł, uzasadniają uwzględnienie powództwa, jeśli zważyć, że wobec niemożności utrzymania nawet więzi duchowej pomiędzy małżonkami od powoda nie można wymagać rezygnacji z możliwości urządzenia sobie życia, zwłaszcza że poza opieką materialną, którą zresztą pozwana ma zapewnioną, niczego on żonie udzielić nie może. Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 383 k.p.c.).