1 CR 979/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), L. Konic.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leonii P. przeciwko Stefanowi J. o przeniesienie własności nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 10 maja 1960 r.,zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 12 listopada 1959 r. uchylił i sprawę przekazał temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 6 czerwca 1939 r. Sąd Grodzki dokonał działu spadku po Konstantym J., składającego się z 47 ha 5.991 m2 gruntu, dzieląc majątek spadkowy w naturze.Leonii P. przyznano m.in. z kolonii nr 124 we wsi S. 2 ha 1.762 m2 od strony zachodniej, a Stefanowi J. 2 ha 3.232 m2 z kolonii nr 124 na wschód od działki wydzielonej Leonii P.Wyrok powyższy nie był wykonywany do 1958 r. Spadkobiercy użytkowali poszczególne części majątku spadkowego i wznieśli na nich budynki. Dopiero w 1958 r. na wniosek Marii M. i Fabiana J. komornik wykonał wyrok na gruncie z udziałem biegłego i mierniczego, który przeprowadził pomiary oraz wyznaczył i opalikował granice działek przyznanych poszczególnym spadkobiercom. W wyniku tych czynności okazało się, że murowana obora i chlew Leonii P. oraz zasadzony przez nią sad znajdują się na sąsiedniej działce przyznanej wyrokiem działowym Stefanowi J.W związku z tym P. wytoczyła przeciwko Stefanowi J. powództwo, w którym, po sprostowaniu konkluzji pozwu, żądała przeniesienia na nią własności części działki nr 124 o powierzchni 6.088 m2 za zapłatą zwykłej ceny.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, wychodząc z założenia, że wprawdzie wartość budynku i sadu znacznie przewyższa wartość zajętego pod nie gruntu, lecz powódka, wznosząc budynek, była w złej wierze, ponieważ wiedziała, że w 1939 r. w sprawie działowej Sąd przyznał jej inną działkę.Powyższy wyrok zaskarżyła powódka, zarzucając sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału oraz naruszenie art. 218 § 1 i 242 § 1 k.p.c.Sąd Wojewódzki rewizję jej wyrokiem z dnia 10.V.1960 r. oddalił, podzielając motywy zaskarżonego wyroku i zaznaczając, że powódka niewątpliwie znała treść wyroku działowego, a więc wiedziała, jaka część nieruchomości spadkowej została jej przydzielona, wznosząc zaś budynek i sadząc sad już w kilka lat po wojnie, powinna była wykonać uprzednio wyrok działowy, aby ustalić, jakie są granice wydzielonych jej działek. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, brak sprzeciwu ze strony współspadkobierców nie świadczy o posiadaniu w dobrej wierze, gdy wyrok działowy obowiązuje wszystkich.Obydwa wymienione wyroki zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 9 listopada 1960 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że pogląd Sądów obu instancji, iż posiadanie spornego obszaru przez powódkę wykazuje znamiona złej wiary, jest w świetle zebranego materiału dowodowego niesłuszny.Z treści wyroku działowego znajdującego się w aktach egzekucyjnych widać, że wydzielone poszczególnym spadkobiercom części nieruchomości spadkowej określone zostały w ten sposób, iż bez dokonania pomiarów i wytyczenia granic na gruncie ustalenie szerokości działek nie było możliwe, albowiem samo wskazanie obszaru i położenia działki (od strony wschodniej czy zachodniej) nie wystarczało do wyznaczenia dokładnej granicy od strony sąsiada. Dlatego też nie tylko powódka, ale również i inni uczestnicy postępowania działowego, nie znając dokładnie granic, pozajmowali pod budynki części działek sąsiednich.Skoro zatem nie tylko powódka, ale i pozostali spadkobiercy wskutek nieznajomości rzeczywistych granic objęli w posiadanie części gruntów przyległych do ich działek i wznieśli na nich budynki (lub - tak jak powódka - założyli sad), bez jakiegokolwiek przy tym sprzeciwu ze strony posiadaczy działek sąsiednich, to wbrew stanowisku obu Sądów należy uznać, że byli oni posiadaczami w dobrej wierze, gdyż w swym przekonaniu, aczkolwiek błędnym, budowali na przyznanych im działkach.Wobec powyższego uznanie przez oba Sądy, że powódka była posiadaczką w złej wierze, i odmówienie jej uprawnień przysługujących z mocy art. 73 § 2 pr. rzecz., mimo że zachodzą inne warunki wymienione w tym artykule, stanowi naruszenie powołanego przepisu.Z tych samych przyczyn rewizja powódki od wyroku Sądu Powiatowego wobec naruszenia prawa materialnego i podniesienia uzasadnionych zarzutów rewizyjnych zasługiwała na uwzględnienie, wobec czego oddalenie jej nastąpiło z obrazą art. 383 k.p.c.Do powyższych słusznych wywodów rewizji nadzwyczajnej dodać jednak należy, że mogą one odnieść skutek tylko co do gruntu zajętego pod wzniesione przez powódkę budynki lub gruntu ściśle z tymi budynkami gospodarczo związanego. Brak jest natomiast podstaw do przymusowego wykupu od pozwanego gruntu, na którym powódka posadziła sad, jak to bowiem stanowi art. 73 § 2 pr. rzecz., prawo wykupu przysługuje posiadaczowi w dobrej wierze tylko co do tej części nieruchomości, na której wzniósł on budowlę lub inne urządzenia. Zarówno z określenia "urządzenia", jak i ze znaczenia czasownika "wznosić" wynika, że ustawodawca miał na myśli konstrukcje budowane sztucznie (wzniesione) przez człowieka, a nie sadzenie drzew lub innych roślin.Pomimo to powódka gospodarczo nie poniesie straty, gdyż jako posiadaczka spornego sadu w dobrej wierze będzie mogła żądać zwrotu poniesionych nakładów z mocy art. 313 pr. rzecz. Ponieważ takie żądanie może być dla pozwanego uciążliwe, najbardziej celowe byłoby, aby strony - tak ze względów gospodarczych, jak i rodzinnych - spór załatwiły ugodowo czy to w drodze zamiany odpowiednich działek gruntu, czy to w drodze kupna-sprzedaży działki zajętej przez powódkę.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy z mocy art. 384 w związku z art. 398 k.p.c. orzekł jak w sentencji.