2 CR 1013/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana i Natalii małż. M. przeciwko Piotrowi M. o przeniesienie własności nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 10 czerwca 1959 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zobowiązania pozwanego, swego ojca, do przeniesienia na powoda własności 600 m2 swego gruntu w W., który pozwany przyrzekł mu podarować, a na którym powód za zezwoleniem pozwanego wybudował dom, rzekomo własnym kosztem, po czym pozwany przyrzeczenie swe cofnął. Sąd Powiatowy powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki rewizji powoda nie uwzględnił.Od wyroku sądu II instancji Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do Sądu Powiatowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sądy I i II instancji wyszły z założenia, że roszczenie z art. 73 § 2 pr. rzecz. przysługuje posiadaczowi, który uważa się za właściciela i jest co do tego w dobrej wierze albo który jest w dobrej wierze co do tego, że posiadaniem swoim nie narusza praw właściciela, że jednak tłumaczenie art. 73 § 2 w sensie drugiej alternatywy wypływa z konieczności urzeczywistnienia zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym i dlatego na art. 73 § 2 nie może się powołać ten, kto w związku z posiadaniem naruszył w stosunku do właściciela zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym, tak jak to uczynili powodowie, z których powód Stefan M. pobił i znieważył pozwanego i został za to wyrokiem sądu karnego skazany na grzywnę, a powódka Natalia M. wybiła pozwanemu szyby i znieważyła go, pogłębiając przez to nieporozumienia pomiędzy mężem a pozwanym, zamiast je łagodzić. Skarżący jest natomiast zdania, że o nabyciu roszczenia z art. 73 § 2 pr. rzecz. decyduje chwila wystawienia budynku, że nie wchodzi tu w grę stosowanie analogii z odwołalnością darowizny z powodu niewdzięczności obdarowanego, skoro posiadacz za przeniesienie własności gruntu obowiązany jest zapłacić jego równowartość, że nie zachodzi również nadużycie prawa w rozumieniu art. 3 p.o.p.c., skoro uwzględni się sprowokowanie powoda przez odwołanie przyrzeczenia, brak zaś interesu pozwanego w zatrzymaniu gruntu pod budynkiem, gdyż ma za niego otrzymać pełną równowartość.Z poglądem skarżącego nie można się zgodzić. Słusznie Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 29 stycznia 1957 r. (OSPiKA 1958, poz. 192) doszedł do wniosku, że skoro rozszerzająca wykładnia art. 73 § 2 pr. rzecz. - która szła w tym kierunku, że w dobrej wierze znajduje się także posiadacz zdający sobie sprawę z tego, iż nie jest właścicielem, ale wznosząc budynek, ma świadomość, iż nie czyni tego z krzywdą właściciela - ma swe źródło w art. 3 p.o.p.c., to w tym rozszerzonym znaczeniu dobrej wiary stosować można powołany przepis prawa rzeczowego tylko do posiadacza, który korzystając z niego, sam swego prawa nie nadużywa. Przy takim zaś rozumieniu art. 73 § 2 nie może o dobrej wierze decydować czas, w którym posiadacz wzniósł budynek, lecz chwila orzekania w sprawie, gdyż dopiero w tym czasie sąd może stwierdzić, czy posiadacz, opierając się na art. 73 § 2 pr. rzecz., korzysta ze swego prawa zgodnie z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, czy też tego prawa nadużywa.W sprawie niniejszej powód nie znajdował się w czasie wznoszenia budynku w dobrej wierze nawet w tym znaczeniu, które według rozszerzającej interpretacji art. 73 § 2 prowadzi do nabycia roszczenia o przeniesienie na niego własności gruntu pod budynkiem. Powód bowiem, któremu pozwany zezwolił budować na swoim gruncie i przyrzekł mu podarować działkę pod budynkiem dlatego, że - jak zeznali świadkowie - powód był dobrym synem, mógł mieć w czasie wznoszenia budynku tylko świadomość, że nie czyni tego z krzywdą pozwanego, jeżeli tym dobrym synem pozostanie. Nie mógł natomiast powód być przekonany, że nie buduje z krzywdą pozwanego, jeżeli w zamian za jego szczodrobliwości będzie go w przyszłości bić i maltretować. Toteż dobra wiara powoda, że budując na gruncie pozwanego, nie czyni tego z jego krzywdą, była w swej skuteczności uwarunkowana późniejszym zachowaniem się powoda. Prowadziła ona do nabycia roszczenia o przeniesienie gruntu na własność, jeżeli powód pozostanie dobrym synem. Utraciła ona natomiast wszelkie znaczenie, jeżeli powód dopuści się względem pozwanego przestępstwa.Okazuje się więc, że ustalenie w sprawie niniejszej, czy zachodzi dobra wiara, powinno nastąpić - wbrew zapatrywaniu skarżącego - stosownie do okoliczności stwierdzonych w chwili wydania wyroku, nie ma więc żadnego znaczenia fakt, że pozwany przez cofnięcie swego zezwolenia sprowokował powoda (bo również i wtedy powód powinien był zostać dobrym synem) oraz, że za przeniesienie działki na własność powoda otrzymałby on od niego ekwiwalent.W tych warunkach rewizję nadzwyczajną jako skierowaną przeciwko orzeczeniu, które ani nie zostało powzięte z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, ani nie narusza interesu Państwa Ludowego, należało oddalić na podstawie art. 383 k.p.c.