2 CR 1108/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w R. przeciwko Wacławowi Ż. i Krystynie P. o 20.346 zł 99 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda i pozwanej P. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie z dnia 22 stycznia 1959 r., zmienił ustępy 1, 3 i 4 zaskarżonego wyroku i zasądził na rzecz strony powodowej od pozwanych Wacława Z. i Krystyny P. po 19.711 zł 26 gr z 8% od 8 października 1957 r., z tym że zapłata długu przez jednego z dłużników zwalnia pozostałego; rewizję pozwanej Krystyny P. oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód - Rejonowe Przedsiębiorstwo Młynów Gospodarczych w R. domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych: Wacława Ż., byłego kierownika młyna w Rz., i jego córki Krystyny P., b. pracownicy tegoż młyna, kwoty 20.346 zł 99 gr. Powód twierdził, że oboje pozwani przywłaszczyli sobie z pieniędzy inkasowanych w młynie za przemiał kwotę 26.352 zł 81 gr, przy czym dla ukrycia tej przestępnej działalności fałszowali dowody przychodowe, a w jednym wypadku - dowód pocztowego nadania kwoty 1.900 zł.W postępowaniu karnym, jakie toczyło się przeciw pozwanym po ujawnieniu braków, zostali oni skazani wyrokiem Sądu Powiatowego w Radomsku z 18.02.1958 r. Kp 1903/57: 1) Krystyna P. - za przestępstwo z art. 1 § 1 dekr. z 4.03.1953 r. (Dz. U. poz. 68), popełnione przez to, że w okresie od 1 maja do 6 września 1957 r. w Rz. przywłaszczyła sobie kwotę 26.352 zł 81 gr na szkodę Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w R., a 2) Wacław Ż. - za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., popełnione przez to, że w czasie i miejscu jak pod 1) jako kierownik młyna gosp. nr 50, nie dopełniając obowiązku właściwego prowadzenia młyna, wpłacania do urzędu pocztowego gotówki pochodzącej z opłat za przemiał zbóż i kontrolowania zapisów w księgowości młyna dokonywanych przez Halinę Krystynę P., dopuścił do przywłaszczenia przez nią kwoty 26.352 zł 81 gr.Pozwany Ż. wnosił o oddalenie powództwa.Pozwana P. składała oświadczenia tylko na piśmie. Sąd uznał je za przyznanie skierowanych przeciw niej zarzutów.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej P. 19.711 zł 26 gr, w pozostałej zaś części co do niej, a w całości co do pozwanego Ż. powództwo oddalił.Uzasadniając to rozstrzygnięcie, Sąd Wojewódzki powołał się na treść skazującego pozwanych wyroku karnego i przypisane im w tym wyroku czyny oraz na to, że pozwana P. przyznała w postępowaniu karnym popełnienie zarzucanego jej przestępstwa, nie zaprzeczając temu również i w sprawie obecnej. Co do pozwanego Ż., to ani w postępowaniu karnym, ani obecnie nie dowiedziono, według oceny Sądu Wojewódzkiego, by współdziałał on w jakikolwiek sposób z córką lub choćby wiedział o przywłaszczaniu przez nią pieniędzy. Wysokość szkody Sąd ustalił na kwotę zasądzoną, opierając się w tym względzie na wynikach dowodu z biegłego. Oddalając w całości powództwo co do pozwanego Ż., Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że nie może on ponosić odpowiedzialności za córkę, sprawczynię szkody, a wobec tego, że jego odpowiedzialność opiera się na postanowieniach art. 239 k.z., nie ma też solidarności między nim a odpowiadającą z art. 134 k.z. pozwaną P.Wyrok zaskarża strona powodowa w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 19.711 zł 26 gr z procentami i kosztami od pozwanego Ż.Również pozwana P. zaskarża wyrok co do kwoty 1.903 zł 75 gr którą, jej zdaniem, obciążano ją bezpodstawnie, oraz co do połowy reszty szkody ze względu na zarzucane współprzyczynienie się do jej powstania samej strony powodowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skazujący pozwaną P. prawomocny wyrok zapadły w postępowaniu karnym ustala w sposób wiążący sąd cywilny (art. 7 k.p.c.) spełnienie przez nią przestępstwa, do którego istoty wchodzi również wysokość przywłaszczonej przez nią kwoty. Błędnie zresztą skarżąca wywodzi, że kwota 1.903 zł 75 gr obciąża ją już w przypisanym jej niedoborze za wrzesień 1957 r. Sprawę wyjaśnia szczegółowo biegły. Z jego opinii wynika, że na ogólną kwotę niedoboru wynoszącego 26.297 zł 54 gr składa się - obok braków powstałych w wyniku fałszowania dowodów przychodowych (niszczenie oryginałów i wypisywanie innych dowodów na kwoty mniejsze) i przywłaszczania sobie różnic - nadto kwota 1.903 zł 75 gr; tę ostatnią starano się ukryć przy pomocy spreparowanego odpowiednio przekazu pocztowego (pochodzącego z innego okresu), na który zatem kwoty 1.900 zł oczywiście nie wysyłano, ani nie uiszczono opłaty pocztowej w kwocie 3 zł 75 gr.Okoliczność, że strona powodowa tolerowała pracę pozwanej w rachunkowości młyna, nie usprawiedliwiała w żadnej mierze kradzieży pieniędzy, które pozwanej w związku z pełnionymi przez nią czynnościami powierzono. Bez wskazówek też i kontroli pozwana powinna była wiedzieć i oczywiście wiedziała, że zabór cudzego mienia celem przywłaszczenia jest zakazany i stanowi przestępstwo, szkoda zaś powstała tylko na skutek tego. Wyjaśniano zresztą już niejednokrotnie, że zmniejszenie odszkodowania z mocy art. 158 § 2 k.z. w razie wyrządzenia szkody zagarnięciem mienia nie może mieć miejsca, obowiązek bowiem wyrównania całej szkody wynika w takich wypadkach również z zasad o zwrocie niesłusznego wzbogacenia. Rewizja pozwanej nie jest zatem uzasadniona.Nie można natomiast odmówić słuszności rewizji strony powodowej. Oddalając powództwo co do pozwanego Ż., Sąd Wojewódzki wychodził widocznie z błędnego założenia, że wobec zasądzenia odszkodowania od pozwanej oraz wobec tego, że art. 239 k.z. nie przewiduje solidarności współodpowiedzialnych za szkodę, zasądzenie odszkodowania od Ż. nie może nastąpić. Wprawdzie w przepisach o odszkodowaniu za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązań nie przewidziano solidarności współodpowiedzialnych, nie wyłącza to jednak zobowiązania każdego z nich do pokrycia całej szkody, z tym ograniczeniem, że zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych. Będzie to w szczególności uzasadnione w wypadku, gdy przypisane kilku dłużnikom naruszenie obowiązku jest tego rodzaju, że uzasadnia odpowiedzialność każdego z nich za całą szkodę albo za tę samą jej część (np. jeden z pracowników odpowiada jako sprawca szkody, drugi zaś za brak nadzoru). Taki właśnie wypadek, znany jako zobowiązanie in solidum (albo - jak chcą inni - solidarność przypadkowa) zachodzi w sprawie stron (por. orzecz. S.N. z dnia 2.VI.1956 r. 3 CR 1281/54 - OSPiKA 1957-1958, poz. 31 c).Pozwanego Ż. skazano w postępowaniu karnym za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., popełnione przez zaniedbanie nadzoru nad pracą córki, pozwanej. P., zatrudnionej w powierzonym mu młynie i spełniającej czynności, które należały do niego jako kierownika. Sąd cywilny był związany kwalifikacją przypisanego pozwanemu czynu o tyle, że nie mógł ustalić, iż pozwany nawet tego przestępstwa nie popełnił. Władny był natomiast rozpoznać samoistnie dalej idące twierdzenia strony powodowej o współdziałaniu pozwanego z córką, za czym mogło istotnie przemawiać szereg okoliczności.Nie było to jednak konieczne do - uwzględnienia powództwa również w stosunku do pozwanego. Jeżeli nawet pozwany nie wiedział rzeczywiście o dokonywanych systematycznie w okresie od maja do września 1957 r. fałszerstwach i zagarnięciu przez córkę poważnych kwot (w maju 6.626 zł 36 gr, w czerwcu 7.407 zł 42 gr, w lipcu 4.124 zł 44 gr, w sierpniu 5.832 zł 32 gr), to było to następstwem rażącego niedbalstwa, za które zresztą pozwany został skazany i za które powinien też odpowiadać cywilnie. Nie będzie to, jak Sąd Wojewódzki błędnie ocenia, odpowiedzialność za córkę, ale za własne, sprzeczne z obowiązkami i wyraźnie zawinione zachowanie się.Ponieważ oddalenie powództwa co do pozwanego Ż. było następstwem jedynie błędnej wykładni prawa materialnego, Sąd Najwyższy, orzekając w tym zakresie z mocy art. 386 k.p.c. co do istoty, zaskarżoną część wyroku zmienił jak w sentencji.