2 CR 517/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimiery S. i Antoniego S. przeciwko Rolniczemu Zespołowi Spółdzielni w R. o 8.000 zł, po rozpoznaniu na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w W. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie dochodzą od pozwanego Zespołu zapłaty równowartości konia, którego owego czasu wnieśli jako wkład członkowski do pozwanego Zespołu, a którego im pozwany nie zwrócił, mimo że od 1955 r. nie są już jego członkami.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wyjaśniając, że powodowie na ogólnym zebraniu 3 marca 1955 r. swoje gospodarstwo rolne, wkład siewny oraz konia oddali Wojciechowi D. i że wobec tego pozwany Zespół - po uchwaleniu swej likwidacji - konia oddał temuż D., który też objął gospodarstwo powodów, a w dniu 3 marca 1955 r. stał się członkiem spółdzielni w miejsce powodów.Sąd Powiatowy, wyrokiem z 17 września 1958 r. zasądził na rzecz powodów kwotę 7.000 zł z odsetkami i koszty procesu, uznając dyspozycje powoda, na jakie powołał się pozwany, za nieważne z powodu choroby psychicznej powoda. Po uchyleniu tego wyroku przez Sąd Wojewódzki, Sąd Powiatowy wyrokiem z 31 sierpnia 1960 r. oddalił powództwo. W wyroku tym ustalono, że powód Antoni S. był właścicielem gospodarstwa rolnego w R., które otrzymał od państwa w trybie osadnictwa wraz z inwentarzem. Orzeczeniem z 20 kwietnia 1957 r. Powiatowy Zarząd Rolnictwa w W. stwierdził przejście powyższego gospodarstwa na własność państwa, ponieważ powód opuścił to gospodarstwo 5 marca 1955 r., a objął je Wojciech D. Orzeczenie to, oparte na przepisach dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. z 1955 r. Nr 18, poz. 107), urosło w moc prawa. Konia, o którym mowa w pozwie, powód nie otrzymał wprawdzie od państwa, jednak nabył go za pieniądze uzyskane ze sprzedaży wołu, otrzymanego od państwa wraz z gospodarstwem. Koń ten stanowił przynależność gospodarstwa i stosownie do przepisów art. 12 prawa rzeczowego przeszedł na własność państwa wraz z opuszczonym gospodarstwem. Powódce nie służy w ogóle legitymacja czynna w tym procesie, gdyż właścicielem gospodarstwa i konia był tylko powód.W związku z rewizją powodów Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stwierdzające przejście gospodarstwa na własność państwa z mocy art. 15 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), skutkuje przejście na własność państwa także przynależności gospodarstwa, zakupionej przez osadnika przed 29 kwietnia 1955 r.?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki w swoim wyroku z 16 czerwca 1959 r., uchylającym pierwszy wyrok Sądu Powiatowego, w niniejszej sprawie wydany, wyraził pogląd, że powództwo niniejsze byłoby uzasadnione, "gdyby koń istotnie stanowił własność powoda czy powodów, tj. gdyby został nabyty przez nich w sposób nie mający związku z przepisami o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych". Tą wskazówką kierował się Sąd Powiatowy, i po ustaleniu, że konia nabyto za pieniądze uzyskane ze sprzedaży otrzymanego od państwa wołu, uznał nabycie konia za pozostające w związku z przepisami o osadnictwie i dlatego powództwo oddalił. Powyższy pogląd prawny wiązał Sąd Powiatowy (art. 385 k.p.c.) i tym poglądem związany jest Sąd Wojewódzki oraz występujący w jego miejsce, wobec przejęcia sprawy, Sąd Najwyższy. W tych warunkach odpowiedź na pytanie prawne, postawione przez Sąd Wojewódzki, jest pozbawione znaczenia dla wyniku sprawy niniejszej.Pozostaje przeto do rozważenia rewizja powodów. Rewizja ta opiera się na zarzucie sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału i wywodzi, że nabycie konia nie miało nic wspólnego ze sprzedażą wołu. Prócz tego skarżący zarzucają, że nawet gdyby konia nabyto w zamian za wołu, nie miałoby to żadnego znaczenia, gdyż nie jest to nabycie pozostające w związku z przepisami o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych.Zarzuty są nietrafne.Ustalenie, dotyczące nabycia spornego konia za pieniądze, uzyskane ze sprzedaży wołu, jest niewadliwe. Dokonane zostało po starannym rozważeniu całego materiału, zgodnie z przepisami art. 241 § 1 k.p.c. Ocena wiarogodności zeznań przyjęta przez Sąd Powiatowy nie wykracza poza granice swobodnego przekonania, służącego Sądowi.Chybiony jest także pozostały zarzut rewizji.Skoro powód otrzymał od państwa wraz z gospodarstwem wołu, a następnie za pieniądze uzyskane ze sprzedaży wołu nabył konia dla potrzeb gospodarstwa, to zarówno wół, jak i koń - były przynależnością gospodarstwa. Nabycie konia pozostawało niewątpliwie w związku z przepisami o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych, było wymianą w drodze osadnictwa gospodarstwa rolnego.Niezależnie od tego należy podkreślić, że z przepisów art. 16 cytowanego wyżej dekretu z 18 kwietnia 1955 r. oraz zarządzenia Ministra Rolnictwa z 10 października 1956 r. (M. P. 1956 r. Nr 87 poz. 1009) wynika, że inwentarz, jaki pozostawia opuszczający gospodarstwo na opuszczonym gospodarstwie, w każdym razie przechodzi na państwo wraz z gospodarstwem. Z niespornego materiału sprawy wynika, że powodowie, opuszczając gospodarstwo, pozostawili w nim konia. W tych okolicznościach państwo stało się właścicielem konia, co w konsekwencji musi prowadzić do oddalenia niniejszego powództwa. Wobec utraty własności powodowie nie mogą żądać odszkodowania od pozwanego Zespołu. Pozostaje im jedynie droga rozliczenia się ze Skarbem Państwa.Z tych zasad rewizję oddalono (art. 383 k.p.c.).