2 CR 595/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Warman (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bożeny R. przeciwko Stanisławowi R. o zaprzeczenie ojcostwa, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 28 marca 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 7 grudnia 1960 r. nieletnia Bożena R., działająca przez ustanowioną w tym celu kuratorkę, wniosła o ustalenie, że pozwany Stanisław R. nie jest jej ojcem. Strona powodowa wyjaśniła, że Bożena R. urodziła się dnia 20 maja 1956 r. w Ł. i została zapisana jako córka Józefa W., przez niego uznana, oraz Ireny R. Na podstawie jednak postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 22 kwietnia 1959 r. akt urodzenia powódki uległ sprostowaniu w ten sposób, że nazwisko małoletniej zostało wskazane jako "R", imię i nazwisko jej ojca - "Stanisław R." z matki - "Irena R. z domu J." W toku sprawy rozwodowej małżonków R., umorzonej na skutek śmierci Ireny R., było między stronami niesporne, że małżonkowie nie współżyli ze sobą od 1948 r. oraz że Bożena, urodzona dnia 20.V.1956 r." jest córką żyjącego z jej matką w konkubinacie Józefa W.Pozwany Stanisław R. nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie.Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 28 marca 1961 r. powództwo oddalił, uznając je za nie udowodnione. Sąd ustalił, że wprawdzie Irena R. mieszkała w O. i współżyła z Józefem W. od 1955 r. do chwili swej śmierci w dniu 9 lipca 1959 r., przyjeżdżała jednak do swej rodziny do Ł., a nawet w toku postępowania rozwodowego widywała się ze swym mężem, Stanisławem R., tak że nie można wyłączyć ich kontaktów fizycznych jeszcze w sierpniu lub wrześniu 1955 r. Sąd Wojewódzki uznał, że celowy w tych warunkach dowód z grupowego badania krwi nie może być przeprowadzony, skoro matka małoletniej nie żyje.Powyższy wyrok został zaskarżony przez stronę powodową, która opierając rewizję na podstawach wskazanych w art. 371 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c., wnosi bądź o zmianę tego wyroku i uwzględnienie powództwa, bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowym zarzutem rewizji jest naruszenie art. 326 k.p.c. przez rozstrzygnięcie sprawy bez zapoznania się z aktami sprawy rozwodowej Stanisława i Ireny R., toczącej się w Sądzie Wojewódzkim w Krakowie.Zarzut ten należy uznać za trafny. Wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy wymagało niewątpliwie sięgnięcie do materiałów zebranych w sprawie rozwodowej Stanisława i Ireny R., a zwłaszcza zapoznania się z oświadczeniami złożonymi przez strony, dotyczącymi urodzonej w dniu 20 maja 1956 r. Bożeny. Do sprawy tej nawiązywały zresztą obie strony. Sąd Wojewódzki w Łodzi w zarządzeniu swym z dnia 23 lutego 1961 r., wydanym w okresie przygotowania rozprawy, zażądał nawet z Sądu Wojewódzkiego w Krakowie tych akt, lecz pomimo ich nienadesłania do daty rozprawy (21.III.1961 r.) uznał za możliwe sprawę rozpoznać i wydać wyrok bez zapoznania się z materiałami zebranymi w tej sprawie rozwodowej, której akta (jak widać z prezentaty biura podawczego na piśmie przewodnim) wpłynęły dopiero w dniu 12 kwietnia 1961 r.Rozstrzygnięcie przeto o zasadności pozwu nastąpiło niewątpliwie na podstawie niepełnego materiału faktycznego, a jednocześnie ocena zebranego w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa materiału dowodowego, zwłaszcza zeznań pozwanego, nie mogła być pełna i wszechstronna.Wypada chociażby przykładowo wskazać na istotne momenty, które kształtowały pogląd Sądu Wojewódzkiego:Tak więc Stanisław R., zarówno w treści pozwu o rozwód, jak i w oświadczeniu na posiedzeniu pojednawczym oraz w swym zeznaniu na rozprawie kategorycznie twierdził, że z żoną rozszedł się w 1948 r. i od tego czasu z nią się nie kontaktował oraz że nie ma z nią dzieci, jak również dodał, że założył nową rodzinę. Co do urodzenia Bożeny charakterystyczne jest stanowisko zajęte przezeń w podaniu z dnia 5 grudnia 1958 r., odmawiające przeprowadzenia sprostowania metryki urodzenia dziecka. Dlatego też szczególnie ostrożnie i krytycznie powinna być oceniona zmiana zeznań R., zwłaszcza że matka dziecka, której wyjaśnienia w tym względzie były całkowicie jednoznaczne i pokrywały się z zeznaniami męża, obecnie nie żyje, co uniemożliwia przeprowadzenie konfrontacji.Pominął także Sąd Wojewódzki, przyjmując możliwość współżycia Ireny R. z mężem w Ł. jeszcze w sierpniu lub wrześniu 1955 r., wyraźne zeznanie Leokadii J. stwierdzającej, że gdy jej siostra Irena R. po raz pierwszy przyjechała z O. do matki w Ł., "to już była w ciąży".Poza zarzutami przytoczonymi w rewizji Sąd Najwyższy w myśl art. 380 k.p.c. zwraca nadto uwagę na błędność wyrażonego przez Sąd Wojewódzki poglądu, jakoby śmierć matki w ogóle uniemożliwiała przeprowadzenie dowodu z grupowego badania krwi. Pogląd taki nie jest bowiem uzasadniony, przeciwnie - z § 3 instrukcji Ministra Zdrowia z dnia 30 września 1959 r. (wydanej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości) w sprawie badań grupowych krwi w sprawach sądowych o ojcostwo ("Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości" 1959, nr 11, s. 42) wynika, że jeżeli matka nie żyje, to można badanie ograniczyć do pobrania krwi od domniemanego ojca i od dziecka. W niniejszej sprawie, w której chodzi o zaprzeczenie ojcostwa, oczywiście należałoby pobrać krew od Stanisława R.W tym stanie rzeczy i na mocy art. 384 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.