2 CR 924/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisława C (przeciwko Skarbowi Państwa) Prezydium MRN - Wydział Kwaterunkowy Ksaweremu K. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m, Łodzi z dnia. 24.II.1955 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zobowiązania Skarbu Państwa i pozwanego Ksawerego K. do naprawienia i odkupienia rzeczy szczegółowo w pozwie wymienionych, a w razie niewykonania tegoż zasądzenia od pozwanych solidarnie na jego rzecz 12.000 zł twierdząc, że w dniu 11.V.1953 r. pracownicy wydziału Kwaterunkowego wynieśli jego rzeczy do kuchni i na schody z pokoju, zajmowanego przez niego z przydzielonego przez władzę kwaterunkową pozwanemu K., w związku z czym powodowi zginęły rzeczy, wyszczególnione w pozwie a niektóre zostały uszkodzone. Wyrokiem z dnia 24.II.1955 r. Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Sąd ustalił, że w dniu 11.V.1953 r. egzekutor Wydziału Kwaterunkowego przeprowadził egzekucję, aby wprowadzać K. do pokoju, zajmowanego dotąd przez powoda. Wszystkie meble i rzeczy z pokoju, odebranego powodowi, zostały usunięte do kuchni, nic nie było wystawione na schody lub korytarz. W oparciu o powyższe ustalenie Sąd przyjął, że usunięcie powoda z zajmowanego przez niego pokoju na podstawie decyzji władz kwaterunkowych przez organ tej władzy było czynnością organu Państwa, wykonującego czynność państwa jako aparatu przymusu. Skarb Państwa nie odpowiada za szkodę, zawinioną przez taki organ Państwa. Zresztą w świetle zeznań świadków brak zdaniem Sądu podstawy do przyjęcia, że z winy kwaterunku powód poniósł szkodę, jeżeli w związku z odebraniem pokoju przez kwaterunek w ogóle poniósł jakąś szkodę.Uzasadnienie prawneNa skutek rewizji powoda od powyższego wyroku Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozpoznając sprawę poza granicami rewizji (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy przede wszystkim zauważyć że w między czasie nastąpiła zmiana stanu prawnego, jeżeli chodzi o odpowiedzialność Państwa, za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych. Z dniem bowiem 28.XI.1956 r. weszła w życie ustawa z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedziałalności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243). O ile więc zgodnie z ustalonym orzecznictwem na tle przepisów prawnych przed wejściem w życie wspomnianej ustawy - jeżeli przepis szczególny nie stanowił inaczej - Państwo nie odpowiadało za szkodę, zawinioną przez organ Państwa, wykonujący czynność Państwa jako aparatu przymusu (orzeczenie SN z dnia. 21.X.1950 r. C. 226/50 Zb. Orz. 32/52), o tyle obecnie w myśl art. 1 ustawy odpowiedzialność taka istnieje bez względu na to, czy chodzi o szkodę, spowodowaną przez funkcjonariuszów państwowych tylko przy wykonywaniu czynności gospodarczych i technicznych czy także przy czynnościach w których przejawia się działalność Państwa jako aparatu przymusu względnie przy czynnościach o charakterze władczym.Zgodnie z art. 3 ustawy do odpowiedzialności Państwa stosuje się przepisy prawa cywilnego.W świetle tych założeń rozważaniu podlegałoby roszczenie powoda do Skarbu Państwa w ramach art. 145 k.z. W szczególności, czy z uwagi na charakter odnośnych czynności i treść udzielonego zlecenia funkcjonariusze pozostawali pod kierownictwem organu państwowego, od którego otrzymali zlecenie i czy byli oni zobowiązani do uwzględnienia wskazówek udzielonych im przez ten organ, czy czynność lub zaniechanie czynności było niezgodne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, czy zachodzi wina ze strony bezpośrednich sprawców szkody, i czy wyrządzenie szkody pozostawało istotnie w ścisłym związku z wykonaniem powierzonych czynności.Rozważeniu podlega dalej zagadnienie, czy roszczenie powoda o odszkodowanie może być dochodzone od Państwa w świetle art. 6 cytowanej ustawy.W związku z powyższym zauważyć należy, że wszczęcie postępowania przed dniem wejścia w życie ustawy w sprawie, w której Państwo nie odpowiadało, i nie zakończenie tego postępowania jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, czyni zadość terminowi prekluzyjnemu, przewidzianemu w ust. 1 art. 6 w tym znaczeniu, że postępowanie winno być kontynuowane.Na podstawie ust. 2 art. 6 wynagrodzenia szkody, określonego w ust. 1, nie można dochodzić od Państwa, jeżeli roszczenie byłoby już w dniu wejścia w życie ustawy przedawnione przy zastosowaniu 3 letniego okresu. Ponieważ brak w ustawie postanowień szczególnych co do początku biegu terminu, w tym zakresie ma zastosowanie art. 283 k.z., który stanowi, że termin 3 letni liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do odszkodowania. Wedle ustaleń zaskarżonego wyroku, czyn który zdaniem powoda wyrządził mu szkodę, miał miejsce dnia 11 maja 1953 r. Brak natomiast ustaleń, kiedy powód ostatecznie dowiedział się o szkodzie, w szczególności stwierdził brak niektórych przedmiotów. Jeżeli okazałoby się, że powód dowiedział się o szkodzie przed upływem 3 lat od wejścia w życie ustawy z 15.XI.1956 r., nie mógłby on na zasadzie ust. 2 art. 6 ustawy dochodzić wynagrodzenia szkody z uwagi na to, że w dniu wejścia ustawy w życie roszczenie to uległo już 3-letniemu przedawnieniu, przy czym zauważyć należy, że terminy, przewidziane w art. 6 ust. 2 winny być przez Sąd z urzędu wzięte pod uwagę.Zauważyć dalej należy, że wniesienie powództwa w dniu 25.XI.1954 r. nie przerwało biegu tego terminu skoro przed wydaniem omawianej ustawy nie było w ogóle podstawy prawnej do dochodzenia tego rodzaju roszczenia.Nierozważenie przez Sąd Wojewódzki roszczeń powoda w świetle nowego stanu prawnego, powstałego w związku z wejściem w życie cytowanej ustawy, powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku o ile oddalone zostało powództwo przeciwko Skarbowi Państwa.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jeżeli okazałoby się, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu z art. 6 ust. 2 ustawy, wówczas winien Sąd Wojewódzki mieć na uwadze, że jak trafnie zarzuca rewizja, dla należytego wyjaśnienia sprawy nasuwała się konieczność przeprowadzenia również dowodu z przesłuchania stron.Brak również należytego uzasadnienia odnośnie oddalenia powództwa w stosunku do pozwanego K., co uchybia przepisowi art. 336 § 2 k.p.c. i nie daje Sądowi Najwyższemu możności sprawdzenia słuszności stanowiska Sądu I instancji, powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku również, o ile nim oddalono powództwo przeciwko temu pozwanemu.