2 CZ 202/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa M. przeciwko Helenie M. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 10 lipca 1957 r., zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneHelena M. wystąpiła w dniu 26 października 1956 r. do Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z wnioskiem o przywrócenie jej terminu do złożenia skargi rewizyjnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 1951 r. zapadłego w sprawie z powództwa jej męża o rozwód.Żądanie swe wnioskodawczyni motywowała tym, że w procesie rozwodowym była zastąpiona przez kuratora jako nieznana z miejsca pobytu, że jednak już na drugiej rozprawie zgłosiła się do sprawy, przysyłając Sądowi na ręce kuratora pisemną odpowiedź na pozew, w której wnosiła o oddalenie powództwa. Mimo że zgłosiła się do sprawy, wbrew art. 153 § 1 k.p.c., pisma procesowe i wezwanie na rozprawę nie były jej doręczone i wyrok zapadł bez jej przesłuchania i bez jej udziału.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10 lipca 1957 r. wniosek wnioskodawczyni odrzucił, wychodząc z założenia, iż skoro dla pozwanej ustanowiono kuratora, wniosek jej o przywrócenie terminu jest bezpodstawny, gdyż kurator winien był bronić jej interesów. Konsekwencje niezaskarżenia wyroku przez kuratora musi ponosić pozwana, która z tego powodu nie może żądać przywrócenia jej terminu do wniesienia rewizji.W zażaleniu na to postanowienie pozwana wnosi o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia rewizji od wyroku rozwodowego, zarzucając naruszenie przepisów art. 153 § 1 k.p.c. i art. 31 § 2 Przep. og. pr. cyw.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek pozwanej o przywrócenie jej terminu do wniesienia rewizji w swej istocie przedstawia się jako wniosek o przywrócenie jej terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Sądu Wojewódzkiego z uzasadnieniem, gdyż wyrok powyższy nie był doręczony kuratorowi nieznanej z miejsca pobytu pozwanej, a tym samym uprawomocnił się w dniu jego ogłoszenia, i pozwana mogłaby jedynie żądać sporządzenia uzasadnienia i doręczenia wyroku uzasadnionego i tak należy rozumieć treść jej wniosku.Jednak i taki wniosek nie może być uwzględniony, chociaż z motywów innych, aniżeli podane przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu. Nie można odmówić słuszności zażaleniu, że działalność kuratora po zgłoszeniu się pozwanej do sprawy była z mocy art. 153 k.p.c. bez znaczenia prawnego i nie mogła pociągnąć dla pozwanej ujemnych następstw.Z chwilą zgłoszenia się pozwanej do sprawy przez złożenie odpowiedzi na pozew pozwanej winny były być doręczone wezwania i pisma procesowe. Ani Sąd, ani kurator, do czego był obowiązany, nie zawiadomili pozwanej o stanie sprawy, ani o jej ostatecznym wyniku. Błędnie dochodzi w tych warunkach Sąd Wojewódzki do wniosku, że pozwana musi ponieść ujemne skutki niezaskarżenia wyroku przez kuratora, skoro - jak to już wykazano - ani działania, ani zaniechania kuratora w czasie po zgłoszeniu się pozwanej do sprawy nie mogą jej szkodzić.Mimo to zażalenie nie mogło odnieść skutku, ale to z innych powodów prawnych.Jest poza sporem, że mąż wnioskodawczyni, po uzyskaniu wyroku orzekającego rozwód jego z wnioskodawczynią, wstąpił w ponowny związek małżeński.Rewizja zmierza do uchylenia wyroku rozwodowego, a tym samym do uznania powtórnego małżeństwa jej byłego męża za bigamiczne. Osiągnięciu takiego celu stoi jednak na przeszkodzie tendencja ustawodawcy polskiego do utrzymania w mocy drugich małżeństw, zawartych na skutek rozwiązania pierwszych i to chociażby w sposób dotknięty pewnymi wadami. O tej tendencji świadczy chociażby art. 435 k.p.c., stanowiący że nie ma skargi o wznowienie postępowania, jeżeli jedna ze stron wstąpiła w nowy związek małżeński po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód, jak również art. 396 § 2 k.p.c., według którego niedopuszczalna jest nadzwyczajna rewizja od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód, jeżeli choćby jedna ze stron weszła po jego wydaniu w nowy związek małżeński.W niniejszej sprawie mąż wnioskodawczyni wstąpił w ponowny związek małżeński po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego rozwód. Wprawdzie powołany art. 435 k.p.c. mówi o wznowieniu postępowania, a wnioskodawca zmierza do uzyskania terminu do założenia skargi rewizyjnej, ale sytuacja prawna przez to się nie zmienia, dąży ona bowiem za pomocą swej skargi rewizyjnej do unieważnienia drugiego małżeństwa, a osiągnięcie tego celu byłoby sprzeczne z ogólną tendencją, o jakiej była już mowa, do utrzymania drugiego małżeństwa zawartego po uzyskaniu rozwodu pierwszego małżeństwa.Gdyby wnioskodawczyni dążyła w warunkach niniejszej sprawy do uzyskania przywrócenia terminu do założenia skargi o wznowienie, to wniosek jej nie mógłby być uwzględniony z uwagi na brzmienie art. 178 § 2 k.p.c., który nie dopuszcza przywrócenia terminu, gdy uchybienie terminu nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków procesowych. Ponieważ pozwana nie mogłaby wystąpić ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem rozwodowym, gdy małżonek wstąpił już w ponowny związek małżeński, nie mogłaby również żądać przywrócenia jej terminu do wniesienia takiej skargi, gdyż sama skarga o wznowienie z góry skazana jest na niepowodzenie.Wprawdzie gdy chodzi o skargę rewizyjną od wyroku orzekającego rozwód, nie ma przepisu analogicznego do art. 435 k.p.c., lecz mimo to w drodze analogii należy dojść do wniosku, że gdy jeden z małżonków zawarł drugie małżeństwo po uprawomocnieniu się wyroku rozwiązującego jego poprzednie małżeństwo, to wyrok rozwodowy nie może być wzruszony na skutek wniesionej skargi rewizyjnej, do której wniesienia termin byłby przywrócony.I dlatego należy analogicznie stosować, gdyż te same względy za taką analogią przemawiają, przepis art. 178 § 2 k.p.c. do wypadku niniejszego, gdy pozwana dąży poprzez przywrócenie jej terminu do wniesienia skargi rewizyjnej do zaskarżenia prawomocnego wyroku, do wzruszenia drugiego małżeństwa jej b. męża. Skoro pozwana nie mogłaby osiągnąć swego celu nawet w przypadku przywrócenia jej terminu, należy odrzucić jej wniosek z założenia, że nieuwzględnienie tego jej wniosku o przywrócenie terminu nie pociągnie za sobą żadnych ujemnych skutków.Reasumując powyższe wywody stwierdzić należy, że art. 178 § 2 k.p.c. stoi na przeszkodzie przywrócenia terminu do wniesienia skargi rewizyjnej od wyroku rozwodowego, gdy po uprawomocnieniu się tego wyroku jeden z małżonków wstąpił w powtórny związek małżeński.Z tych wszystkich zasad i skoro w ostatecznym wyniku, mimo błędnego uzasadnienia, zaskarżone orzeczenie okazało się słuszne i zgodne z prawem, zażalenie należało oddalić.Nieścisłe sformułowanie zaskarżonego postanowienia, że Sąd Wojewódzki wniosek pozwanej oddala, zamiast go odrzucić, mogło jako nieszkodliwe być pominięte.