3 CR 100/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Kwapiszewski. Sędziowie: P. Stępień, J. Majorowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prokuratora Wojewódzkiego w Rzeszowie o ubezwłasnowolnienie Katarzyny M., po rozpoznaniu rewizji uczestnika postępowania Walentego M. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 6 września 1955 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 6 września 1955 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie ubezwłasnowolnił całkowicie Katarzynę M. ur., 28 września 1886 r., Sąd ustalił na podstawie orzeczenia biegłych lekarzy: dra G., dra S. i dra Z. oraz zeznań świadków, że Katarzyna M. jest dotknięta niedorozwojem umysłowym graniczącym z głuptactwem i idiotyzmem, który to stan psychiczny jest starczym zanikiem pamięci i zdolności umysłowych, że posiada ona około trzymorgowe gospodarstwo wraz z domem oraz że zarówno jej stan majątkowy, jak też potrzeba pomocy osobistej wymagają ustawowej opieki.Sąd Wojewódzki nie uznał Walentego M., brata mającej być ubezwłasnowolnioną, za uczestnika postępowania na tej podstawie, że nie jest on wnioskodawcą, gdyż nie występuje o jej ubezwłasnowolnienie; przeciwnie, chodzi mu o to, aby w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie Sąd uznał ją za psychicznie zdrową. Nie jest on zatem uczestnikiem postępowania z samego prawa w rozumieniu art. 4 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie, nie może być również uważany za uczestnika postępowania w rozumieniu art. 13 k.p.n., skoro wynik postępowania w sprawie o ubezwłasnowolnienie przeciwniczki wniosku nie naraża na szwank jego praw majątkowych. Z tych założeń wychodząc, Sąd meriti pominął składane przez Walentego M. w toku postępowania wnioski.Rewizję od tego postanowienia składa Walenty M., zarzucając naruszenie art. 15 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału i obrazę przepisów prawa procesowego (art. art. 242, 271, 293 i 299 k.p.c.) oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku prokuratora o ubezwłasnowolnienie Katarzyny M., ewentualnie - o uchylenie tegoż postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z akt sprawy, w dniu 22 grudnia 1954 r. Walenty M., brat Katarzyny M., postawił wniosek, w którym uzasadnił swój interes prawny w przystąpieniu do toczącego się postępowania i złożył szereg wniosków dowodowych. Sąd Wojewódzki dopuścił go w charakterze uczestnika postępowania, przy czym w tym charakterze Walenty M. występował aż do ostatniej rozprawy, na której Sąd przesłuchał go w charakterze świadka. Następnie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że nie jest on uczestnikiem postępowania. Z kolei, kiedy Walenty M. wniósł od tego postanowienia rewizję w spóźnionym terminie, Sąd Wojewódzki - po przeprowadzeniu rozprawy - przywrócił mu jako wnioskodawcy termin do wniesienia rewizji, a następnie przekazał akta celem rozpoznania rewizji Sądowi Najwyższemu.W rewizji skarżący kieruje zarzuty przeciwko poglądowi Sądu Wojewódzkiego odmawiającemu mu stanowiska uczestnika postępowania, a nadto zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału oraz uchybienia procesowe co do samego postępowania o ubezwłasnowolnienie jego siostry.Rozważeniu podlega więc przede wszystkim zarzut skarżącego odnośnie do naruszenia przez Sąd meriti art. 4 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie i art. 13 k.p.n.Art. 10 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie - wśród osób, którym z mocy ustawy przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie - wymienia, obok małżonka, przedstawiciela ustawowego osoby mającej być ubezwłasnowolnioną, prokuratora oraz krewnych w linii prostej, jak również rodzeństwo. Art. 19 zaś cytowanego dekretu stanowi, że do postępowania o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia stosuje się odpowiednio między innymi art. 10 tegoż dekretu. Również więc z mocy wspomnianych przepisów prawnych rodzeństwo jest uprawnione do postawienia wniosku o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia.Skoro więc z mocy dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie rodzeństwo jest uprawnione nie tylko do wystąpienia z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie, lecz również o uchylenie postanowienia sądu lub zmianę tego postanowienia, należy dojść do wniosku, że ustawodawca uważał tych krewnych za zainteresowanych w pełni postępowaniem o ubezwłasnowolnienie członka ich rodziny. Brak jest w tym stanie rzeczy racji, która przemawiałaby za poglądem, żeby rodzeństwo, które - jak już zaznaczono - jest uprawnione w myśl art. 19 w związku z art. 10 cyt. dekretu do wystąpienia z wnioskiem o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia, nie mogło występować przeciwko uwzględnieniu wniosku już w toku postępowania o ubezwłasnowolnienie, złożonego przez inną z osób wymienionych w art. 19 dekretu.Bliski związek pokrewieństwa rodzeństwa oraz okoliczność, że postępowanie o ubezwłasnowolnienie dotyka praw osobistych i majątkowych członka ich rodziny, uzasadniają same przez się charakter takich krewnych, jako zainteresowanych w sprawie, tym samym więc w razie wzięcia przez nich udziału w sprawie stają się oni w myśl art. 13 k.p.n. uczestnikami postępowania. Odmienne więc stanowisko Sądu Wojewódzkiego, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, uznać należy w świetle powyższych wywodów za nieuzasadnione.W tym stanie rzeczy, przechodząc do dalszych zarzutów rewizji Walentego M. jako uczestnika postępowania, stwierdzić należy, że jak trafnie zarzuca skarżący, Sąd pierwszej instancji nie przesłuchał mającej być ubezwłasnowolnioną Katarzyny M. na rozprawie, przez co naruszył art. 15 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie. Zgodnie ze wspomnianym wyżej przepisem, Sąd jest obowiązany wysłuchać na rozprawie - w miarę możności w obecności biegłego lekarza - osobę, która ma być ubezwłasnowolniona. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, biegli lekarze wydali jedynie opinię oraz odpowiadali na zadawane im pytania po uprzednim zbadaniu przez nich Katarzyny M., natomiast brak jest bezpośredniego wysłuchania przez Sąd Wojewódzki mającej być ubezwłasnowolnioną w obecności biegłych.Powyższe uchybienie już samo przez się powodować musi uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, co czyni bezprzedmiotowym rozważenie zarzutów skarżącego zmierzających do podważenia opinii biegłych lekarzy.Z wyżej przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji.