3 CR 428/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek. Sędziowie: L. Konic, Z. Kopliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktorii L. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "S" w G. o zapłatę odszkodowania, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 6 grudnia 1960 r.,zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powódki rentę za czas po dniu 4 listopada 1963 r. uchylił i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneMąż powódki Jan L. uległ dnia 15 sierpnia 1959 r. śmiertelnemu wypadkowi w Kopalni węgla kamiennego, w związku z czym powódka domaga się zasądzenia od pozwanej renty wyrównawczej w kwocie 520 zł miesięcznie oraz zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną w wysokości 50.000 zł.Pozwana nie kwestionowała powództwa co do zasady, twierdziła tylko, że żądania powódki są wygórowane.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powódki rentę uzupełniającą w wysokości 460 zł miesięcznie, poczynając od dnia 15 sierpnia 1959 r., natomiast w pozostałej części powództwo oddalił, uzasadniając swoje stanowisko w następujący sposób. Przeciętny zarobek miesięczny zmarłego wynosił 4.256,14 zł brutto, co po potrąceniu podatku od wynagrodzenia daje netto 3.617,72 zł. Z tej kwoty na każdego z małżonków przypadało 1.808 zł miesięcznie. Ponieważ powódka otrzymuje już rentę rodzinną w wysokości 1.346 zł miesięcznie należy jej się renta uzupełniająca w kwocie 460 zł jako różnica między korzyścią jaką powódka otrzymywała od zmarłego męża a przyznaną jej przez ZUS rentą, gdyż łącznie z rentą rodzinną powódka otrzyma kwotę 1.808 zł, czyli tyle, ile otrzymałaby za życia męża od niego na własne utrzymanie i swoje potrzeby. Z tych względów Sąd Wojewódzki oddalił dalsze żądanie powódki co do renty. Co się zaś tyczy zadośćuczynienia, to Sąd Wojewódzki uznał, że powódce z tego tytułu nic się już nie należy, ponieważ otrzymała ona od pozwanej Kopalni z tytułu ubezpieczenia 10.000 zł oraz 6-miesięczne wynagrodzenie, otrzymywane ostatnio przez zmarłego męża, w wysokości 23.533,50 zł, a nadto z kasy zapomogowo-pożyczkowej pozwanej Kopalni 7.570 zł, które to kwoty należy zaliczyć na poczet dochodzonego w pozwie zadośćuczynienia.W rewizji od powyższego wyroku pozwana, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie prawa materialnego, żąda zmiany zaskarżonego wyroku co do zasądzonej renty i oddalenia powództwa w tej części ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszny jest zarzut obrazy prawa materialnego.W myśl art. 162 § 2 k.z. renta powinna być obliczana przede wszystkim stosownie do dochodów, jakie by zmarły otrzymywał, gdyby żył. Innymi słowy, przy ustaleniu wysokości renty należy brać za podstawę wynagrodzenie, jakie by zmarły pobierał, gdyby nie uległ śmiertelnemu wypadkowi. Tymczasem Sąd Wojewódzki, zasądzając rentę i ustalając ją w wysokości 460 zł miesięcznie, nie uwzględnił okoliczności, jak długo zmarły byłby zdolny do pracy, jeśliby wypadkowi nie uległ, oraz że w chwili śmierci liczył on 56 lat, a więc, jako pracujący w górnictwie, miał już warunki do uzyskania renty starczej (art. 8 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin - Dz. U. Nr 23, poz. 99). Okoliczności te mają istotce znaczenie w sprawie, gdyż mogą prowadzić do wniosku, że zarobki zmarłego ulegałyby zmniejszeniu w miarę utraty jego zdolności do pracy. Zasądzenie więc na rzecz powódki renty w wysokości 460 zł miesięcznie bez wskazania terminu, do którego będą przypadały poszczególne raty zasądzone w tej wysokości, stanowi naruszenie art. 162 § 2 kod. zob.Z załączonych do sprawy akt rentowych wynika, że zmarły Jan L. mimo ukończenia 55 roku życia nadal pracował w Kopalni i że niezależnie od uprawnienia przysługiwała mu na czas wykonywania pracy pod ziemią renta w wysokości 1.412 zł najdalej do ukończenia 60 roku życia. Prowadzi to do wniosku, że zmarły, gdyby żył, pracowałby normalnie do ukończenia 60 lat za wynagrodzeniem, jakie pobierał w chwili swej śmierci. Zasądzenie więc na rzecz powódki renty w wysokości 460 zł miesięcznie do dnia 4 listopada 1963 roku, to jest do czasu, w którym zmarły ukończyłby lat 60 (sześćdziesiąt), jest bezbłędne, wobec czego rewizja pozwanej w tej części nie mogła odnieść skutku i należało ją oddalić na zasadzie art. 383 k.p.c.Natomiast Sąd Najwyższy uznał rewizję za uzasadnioną w części, w której zwalcza ona zasądzenie na rzecz powódki renty w wysokości 460 zł miesięcznie na czas po 4 listopada 1963 r. Sąd powinien był rozważyć, czy zmarły pomimo ukończenia 60 roku życia byłby jeszcze zdolny do pracy i na jak długi okres oraz jak kształtowałyby się jego zarobki po ukończeniu 60 lat. Gdyby bowiem mąż powódki z chwilą ukończenia 60 roku życia przeszedł na rentę starczą, dochody jego byłyby z pewnością niższe od tych, jakie by mógł osiągać przy pełnej zdolności do pracy. Brak ustaleń w tym względzie powoduje konieczność uchylenia wyroku w części zasądzającej na rzecz powódki rentę za czas po 4 listopada 1963 r. i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Wojewódzki powinien ustalić - mając na uwadze zwyczaje i praktykę stosowaną w górnictwie, a u pozwanej Kopalni w szczególności - kiedy zmarły, gdyby żył, przestałby pracować i przeszedłby na rentę starczą: czy z ukończeniem 60 lat, czy też w późniejszym okresie oraz w jakiej wysokości otrzymywałby rentę starczą, a następnie, w zależności od dokonanych ustaleń, orzec o roszczeniu powódki co do renty na czas po 4.XI.1963 r. przy uwzględnieniu zasad wyrażonych w art. 162 § 2 kod. zob.