3 CR 524/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Kwapiszewski (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Floriana B. przeciwko Kopalni Węgla "P" w S. o zapłatę odszkodowania, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 31 stycznia 1961 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od pozwanej renty wyrównawczej po 800 zł miesięcznie, płatnej od dnia 1.4.1956 r., oraz kwoty 23.279,25 zł, na którą składają się: a) wyrównanie różnicy między zasiłkiem chorobowym a przeciętnym zarobkiem za czas od 27.V.1955 r. do 31.V.1955 r. w kwocie 279,25 zł, b) kwota 3.000 zł jako równowartość 10 zastrzyków zagranicznych, c) nawiązka za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną w kwocie 10.000 zł, wreszcie d) jednorazowe odszkodowanie za utraconą możliwość uzyskiwania wyższych zarobków w przyszłości w kwocie 10.000 zł.Według twierdzeń pozwu powód uległ w dniu 26.V.1955 r. wypadkowi przy pracy w takich okolicznościach, że kiedy przed rozpoczęciem normalnej pracy przystąpił do wykończenia zabudowy stropu i w oczekiwaniu na powrót ładowaczy, wysłanych przez niego po drzewo do obudowy, podjął wstępne czynności dla oczyszczenia przedpola - nastąpił zawał, który przełamał istniejącą obudowę i przycisnął powoda, uszkadzając mu kręgosłup (nadłamanie trzonu pierwszego kręgu lędźwiowego), co wywołało niezdolność powoda do dalszej pracy pod ziemią. Naruszenie przez pozwaną zasad bezpieczeństwa pracy dopatruje się powód w tym, że zespół pracujący na poprzedniej zmianie nie wykończył wbrew obowiązkom obudowy, a na miejscu nie zabezpieczono zapasu drzewa, co w rezultacie pociągnęło przedłużenie czasu wykończenia obudowy i przyczyniło się do wypadku. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że wyłączną winę za wypadek ponosi powód, który przez nienależyte metody pracy spowodował oberwanie się łaty kamienia od stropu kopalni.W toku sporu powód zmniejszył żądanie o 3.000 zł (wydatki na zastrzyki zagraniczne), a jeśli chodzi o rentę wyrównawczą, to wysokość jej ograniczył do kwoty 600 zł miesięcznie, rozszerzając tylko żądanie w części dotyczącej wyrównania różnicy między przeciętnym zarobkiem a otrzymanym zasiłkiem chorobowym do kwoty 319 zł.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31 stycznia 1961 r.: I. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 10.160 zł z 8% odsetkami od dnia 15.6.1957 r. oraz rentę w wysokości 300 zł miesięcznie, płatną od dnia 1.I.1957 r., przy czym renta zaległa płatna jest natychmiast z 8% odsetkami zwłoki od zapadłości poszczególnych rat, raty zaś bieżące płatne są z góry od dnia 5 każdego miesiąca; II. w pozostałej części powództwo oddalił, a w części ograniczonej postępowanie umorzył.Sąd ustalił, że obie strony ponoszą winę za uszkodzenie kręgosłupa powoda będące skutkiem oberwania się w dniu 25 maja 1955 r. łaty kamienia od stropu kopalni, przy czym skoro okoliczności wypadku nie pozwalają na ścisłe określenie stopnia przyczynienia się każdej ze stron do wywołania szkody, to na zasadzie art. 158 § 2 k.z. Sąd przyjął współwinę obu stron w równym stopniu.Jeśli chodzi o wysokość odszkodowania, Sąd Wojewódzki ustalił, że za okres do 31.XII.1956 r. powodowi nie przysługuje żadna renta uzupełniająca jego zarobki po wypadku oraz rentę inwalidzką uzyskaną z funduszów społecznych. Natomiast w dalszym okresie z tego tytułu - wskutek zwyżki płac w górnictwie - należałaby się powodowi połowa kwoty 600 zł mies. (art. 158 § 2 k.z.). Sąd zasądził również tytułem wyrównania do wypłaconego powodowi zasiłku chorobowego połowę wyliczonej przez niego z tego tytułu kwoty, tj. kwotę 160 zł (żądanie po rozszerzeniu w tym zakresie obejmowało 319 zł, a wyliczenie to również nie zostało przez pozwanego zakwestionowane). Za bezzasadne natomiast uznał Sąd żądanie zapłaty 10.000 zł z tytułu utraconej nadziei na wyższe zarobki, skoro ta właśnie zwyżka zarobków uzasadniła przyznanie powodowi renty. Jeśli chodzi o nawiązkę, to Sąd zasądził ją w całej żądanej wysokości (wychodząc w tej mierze, wobec przyjętej zasady współwiny stron, poza granice żądania), w świetle bowiem danych o czasie trwania choroby powoda i następstwach wypadku wynikających z akt rentowych zasądzona kwota, zdaniem Sądu, nie narusza zasad, jakie powinny przyświecać temu typowi odszkodowania, i w odpowiedni sposób wynagradza powodowi przebyte cierpienia i kalectwo, jakim w następstwie wypadku uległ.W terminie przewidzianym w art. 373 § 1 k.p.c. wpłynęły do Sądu dwie rewizje wniesione przez powoda od części wyroku Sądu Wojewódzkiego dotyczących: a) oznaczenia daty płatności odsetek prawnych od zasądzonej kwoty 10.160 zł oraz b) oddalenia roszczenia o zapłatę (poza rentą) kwoty 10.000 zł z tytułu utraconych możliwości osiągnięcia przez powoda wyższych zarobków (lucrum cessans).Powód wnosił o zmianę wyroku przez ustalenie daty zapadłości odsetek od kwoty 10.160 zł na dzień 27 maja 1955 r., tj. datę wypadku, oraz o uchylenie wyroku w części oddalającej roszczenie powoda o zapłatę 10.000 zł z 8% od tejże daty 27.V.1955 r.Skarżący zarzucił naruszenie art. 248 § 1 i 157 k.z. przez błędną wykładnię tych przepisów prawnych oraz "niedokładność rozprawy", czego dopatruje się w niewyjaśnieniu przez Sąd meriti, czy i jakie możliwości istniały dla powoda do osiągnięcia w górnictwie stanowisk w dozorze technicznym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I.Przepisy procedury cywilnej nie przewidują zaskarżenia przez stronę wyroku Sądu I instancji przez wnoszenie kilku rewizji od tego wyroku. Jednakże brak przeszkód do rozpoznania w niniejszej sprawie obu rewizji powoda, uznano więc je łącznie za jeden środek odwoławczy, skoro obie zostały wniesione z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 373 § 1.Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 248 § 1 k.z. przez zasądzenie 8% od jednorazowego odszkodowania, przyznanego powodowi w kwocie 10.160 zł, nie od dnia 27 maja 1955 r. (tj. od dnia następnego po dacie wypadku), to wywody rewizji nie zasługują na uwzględnienie.Źródłem powstania zobowiązania odszkodowawczego w stosunku do powoda było naruszenie przez pracodawcę obowiązków wynikających z przepisów górniczych bezpiecznego prowadzenia pracy. Nie jest to więc zobowiązanie, o którym mowa w art. 248 § 1 k.z., wobec czego data wymagalności roszczenia odszkodowawczego powoda nie wystarcza jeszcze do ustalenia, że dłużnik obowiązany jest płacić odsetki za opóźnienie, o których mowa w art. 248 § 1 k.z. Należy ponadto stwierdzić, że jest on w zwłoce. O tym zaś decyduje przepis art. 243 § 1 k.z., który stanowi, że dłużnik dopuszcza się zwłoki, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie oznaczonym w umowie lub ustawie, a gdy termin nie jest oznaczony, jeżeli nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela.Zarazem ustalona judykatura przyjmuje, że wytoczenie powództwa należy uważać za jednoznaczne z wezwaniem dłużnika do spełnienia świadczenia zgłoszonego w pozwie.W danej sprawie Sąd Wojewódzki zasądził 8% od sumy jednorazowego odszkodowania od dnia 15.VI.1957 r., tj. po uwzględnieniu daty wniesienia przez powoda wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych w procesie niniejszym.Z tych względów Sąd Najwyższy nie uwzględnił omawianego żądania powoda.II.Również nie można uznać za przekonywające wywodów rewizji powoda dotyczących roszczenia o zasądzenie od pozwanej Kopalni ponad rentę wyrównawczą kwoty 10.000 zł, określonej przez skarżącego jako odszkodowanie z tytułu utraconych widoków na możliwość uzyskania w zawodzie górniczym awansu.Artykuł 157 § 1 k.z., na który powołał się powód w rewizji, wyraża jedynie ogólne zasady określające, co ustawa obejmuje pojęciem "odszkodowania". W wypadkach odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia, za pozbawienie życia, pozbawienie wolności i obrazę czci kodeks zobowiązań zawiera specjalne przepisy w oddziale 7 rozdz. IV działu II tyt. II, w którym zostały rozwinięte i sprecyzowane ogólne przesłanki odszkodowawcze kodeksu. W myśl art. 161 § 2 k.z., gdyby poszkodowany utracił w całości lub w części zdolność do pracy zarobkowej albo gdyby zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia w przyszłości, zobowiązany do odszkodowania powinien mu wypłacić rentę w wysokości odpowiadającej wyrządzonej szkodzie. Takie brzmienie prawa wyraźnie nie ogranicza - przy określeniu odszkodowania w formie renty - jej wysokości do wyrównania tylko tych korzyści, jakie poszkodowany mógłby otrzymać, pozostając przez resztę okresu swej pracy zawodowej na stanowisku osiągniętym w chwili wypadku. Tym samym więc brak podstaw do przyjęcia wysuniętej w rewizji wykładni przepisów art. 157 § 1, 161 § k.z., zmierzającej do uznania - poza rentą odszkodowawczą z art. 161 § 2 k.z. - oddzielnego tytułu do odszkodowania za utracone widoki powodzenia lub awansu w pracy zawodowej na podstawie przepisu art. 157 § 1 k.z.Gdyby skarżący dążył w ten sposób do wykazania zbyt niskiej wysokości renty miesięcznej w dalszym okresie swej kariery życiowej jako górnika, to powinien był w myśl art. 4 p.o.p.c. już w postępowaniu przed Sądem I instancji przytoczyć konkretne okoliczności, które by wskazywały na to, że powód według wszelkiego prawdopodobieństwa osiągnąłby stanowisko kierownicze, wymienione przez niego dopiero w rewizji. Powołanie się powoda w tej kwestii (w pozwie) tylko na jego żywotność, młody wiek i uzdolnienia, bez wykazania jednak realnych okoliczności, które by mogły przemawiać za możliwością objęcia przez powoda wyższych stanowisk w górnictwie, nie może być uznane za dające podstawę do podwyższenia przyznanej powodowi na przyszłość renty ponad kwotę ustaloną w wyroku Sądu Wojewódzkiego.W tym stanie rzeczy zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego mimo błędnego uzasadnienia jest zgodne z prawem.