4 CO 8/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisławy S. przeciwko Józefowi A. o 10.000 zł, na skutek przedstawienia zagadnienia prawnego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 29 grudnia 1953 r., postanowił, wobec braku przesłanek z art. 388 § 1 k.p.c.:akta sprawy zwrócić Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 388 § 1 k.p.c. daje sądowi wojewódzkiemu, rozpoznającemu sprawę jako sąd rewizyjny, prawo przekazania Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wynikłego na tle rozpoznawanej sprawy zagadnienia prawnego, budzącego poważne wątpliwości.Sąd Najwyższy przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia przedstawionego mu pytania lub podjęciem decyzji co do ewentualnego przejęcia sprawy do rozpoznania bada, czy postanowienie sądu wojewódzkiego o przekazaniu zagadnienia zapadło zgodnie z przepisem art. 388 § 1 k.p.c. Postanowienie takie powinno odpowiadać następującym wymogom:1.odpowiedź na sformułowane pytanie musi być niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy;2.pytanie musi dotyczyć zagadnienia prawnego postawionego ogólnie, które może być rozpatrywane także w oderwaniu od stanu faktycznego konkretnej sprawy, a nie sprowadzać się do kwestii, jak należy ocenić konkretny stan faktyczny, i w rezultacie, jak rozstrzygnąć daną sprawę (podobny pogląd Sąd Najwyższy wyraził już w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt 2 CO 49/54, Zbiór Orzeczeń SN 1953, z. 3, poz. 61);3.pytanie musi dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości.Postanowienie sądu wojewódzkiego podjęte na mocy art. 388 § 1 k.p.c. powinno zawierać uzasadnienie, wyjaśniające przede wszystkim, na czym polegają poważne wątpliwości, które się sądowi nasunęły, chyba że wynika to już w sposób oczywisty z treści pytania. Postanowienie powinno również wyjaśnić, o ile to może być wątpliwe, dlaczego rozstrzygnięcie zagadnienia potrzebne jest dla rozstrzygnięcia sprawy.Stwierdziwszy, że postanowienie sądu wojewódzkiego o przekazaniu zagadnienia prawnego nie znajduje oparcia w przepisie art. 388 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy zwraca akta sądowi wojewódzkiemu bez rozstrzygnięcia sformułowanego zagadnienia. Sąd wojewódzki obowiązany jest w takim wypadku nadać sprawie dalszy bieg i rozpoznać rewizję.Powyższej wykładni art. 388 § 1 k.p.c. nie uchybia fakt nieistnienia przepisu, który by wyraźnie dawał Sądowi Najwyższemu prawo odmowy rozstrzygnięcia przedstawionego mu zagadnienia. Przepis taki nie jest niezbędny, gdyż takie uprawnienie Sądu Najwyższego wynika z art. 51 ust. 1 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W myśl tego przepisu Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością wszystkich innych sądów w zakresie orzekania. Nadzór ten obejmuje również kontrolę nad prawidłowym stosowaniem art. 388 § 1 k.p.c. Nadto, uprawnienie do wykonywania tej kontroli wynika z ogólnych zasad nakładających na sąd wyższego rzędu obowiązek kontroli przestrzegania prawa w rozstrzyganej sprawie przez sąd niższy oraz z tego, że art. 388 § 1 k.p.c. uzależnia prawo sądu wojewódzkiego do przekazania zagadnienia prawnego od istnienia wyżej wymienionych przesłanek. Odmienna wykładnia pozwalałaby sądom wojewódzkim, wbrew podstawowym zasadom procesowym, przekazywać każdą sprawę w postępowaniu rewizyjnym do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, także wówczas, gdy nie zachodzi po temu obiektywna potrzeba, i usuwałaby sposób stosowania art. 388 § 1 k.p.c. spod kontroli Sądu Najwyższego. W przypadkach bowiem, gdy rozstrzygnięcie przekazanego zagadnienia byłoby ze względu na brak przesłanek z art. 388 § 1 k.p.c. niemożliwe lub niecelowe, Sąd Najwyższy, nie mogąc odmówić rozstrzygnięcia zagadnienia i zwrócić akt, musiałby z konieczności przejąć sprawę do rozstrzygnięcia. Wykładnia taka byłaby nie tylko niekorzystna dla stron, narażając je na zbędne koszty dojazdu do Warszawy i na zwłokę w postępowaniu, ale mogłaby prowadzić do zakłócenia porządku wymiaru sprawiedliwości przez umożliwianie sądom wojewódzkim uchylania się od rozstrzygania spraw.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnienia, mimo iż nie jest jasne, o ile sformułowane pytania dotyczą zagadnień natury ogólnej i dlaczego Sąd Wojewódzki uznał je za wątpliwe. Jeżeli traktować pytania jako ogólne, to nie sposób przyjąć, by odpowiedź na nie mogła nasuwać poważne wątpliwości.Na pytanie, czy pracownik może się domagać za okres wsteczny wyższego wynagrodzenia niż umówione, jeżeli zawarta umowa jest nieważna z mocy art. 41 przep. og. pr. cyw. (Sąd Wojewódzki powołał błędnie art. 3 przep. og. pr. cyw.), należałoby odpowiedzieć, że każdy wierzyciel może domagać się należnego mu świadczenia, dopóki jego roszczenie nie ulegnie prekluzji lub dopóki dłużnik nie powoła się skutecznie na przedawnienie. Jeżeli zaś Sądowi Wojewódzkiemu chodzi o wykładnię art. 42 § 2 k.z., to ta nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Wątpliwe może być tylko to, czy w wypadku ma zastosowanie art. 41 przep. og. pr. cyw. czy art. 42 k.z., taka wątpliwość jednak nie nadaje się do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.Na pytanie, jakimi kryteriami należy się kierować przy określeniu odpowiedniego wynagrodzenia w rozumieniu art. 442 § 2 k.z., należy odpowiedzieć, że kryteria te wymienia powołany przepis.Należy zatem dojść do wniosku, że przekazanie zagadnień Sądowi Najwyższemu zmierzało z naruszeniem art. 388 § 1 k.p.c. do uzyskania wskazówek, jak potraktować konkretny stan faktyczny w sprawie, lub do uzyskania przejęcia sprawy przez Sąd Najwyższy do rozpoznania, mimo braku warunków ustawowych przewidzianych w przytoczonym przepisie. Wniosek ten uzasadnia postanowienie Sądu Najwyższego o zwrocie akt.