4 CR 101/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Warman (sprawozdawca), A. Kuśnierz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Haliny S. przeciwko Janowi S. i Halinie O. o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 22 lutego 1956 r.,skargę rewizyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczneHalina S. z S. w pozwie złożonym Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu w dniu 17 września 1955 r. żądała unieważnienia małżeństwa zawartego w dniu 15 maja 1955 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w Szczecinie przez jej męża, Jana S., i Halinę O.Pozwani zgłosili zarzut miejscowej niewłaściwości sądu i wnosili o oddalenie powództwa, a przede wszystkim o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego ukończenia toczącego się procesu o rozwiązanie małżeństwa Jana i Haliny S. z S.Sąd Wojewódzki w Szczecinie, któremu sprawa została przekazana według właściwości, wyrokiem z dnia 22 lutego 1956 r. unieważnił małżeństwo zawarte dnia 15 maja 1955 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w Szczecinie-Śródmieściu za nr 131/1955 między Janem Kantym Bronisławem S. a Haliną O., stwierdzając, że pozwany Jan S. zawarł to małżeństwo w złej wierze. Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany Jan S. i powódka Halina S. z S. są małżeństwem od dnia 28 czerwca 1934 r., że Jan S., pozostając w związku małżeńskim z powódką, zawarł z Haliną O. drugie małżeństwo w dniu 13 maja 1955 r., przy czym był on w złej wierze, co wynika z wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 3 marca 1955 r., skazującego tegoż pozwanego za bigamię.Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się potrzeby zawieszenia postępowania uważając, że w związku z treścią uzasadnień wyroków zapadłych w sprawach rozwodowych małżonków S. nie zachodzi szczególny interes społeczny w ochronie związku bigamicznego. Od tego wyroku złożyli skargę rewizyjną pozwani, zarzucając obrazę art. 191 pkt 1 lit. c k.p.c. w związku z art. 242 § 1, 326 i 336 § 2 k.p.c. oraz sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału przez bezpodstawną odmowę zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego ukończenia sprawy o rozwód. Powódka w odpowiedzi na rewizję domagała się jej oddalenia. Taki sam wniosek zgłosił na rozprawie przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 7 § 3 Kodeksu rodzinnego nie pozwala na unieważnienie małżeństwa bigamicznego, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub uległo unieważnieniu.Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 4 grudnia 1951 r. w sprawie C. 423/51 (OSN, poz. 21/1953 r.), w razie równoczesnego toczenia się procesu o rozwód pierwszego małżeństwa i procesu o unieważnienie drugiego małżeństwa bigamicznego wcześniejsze uprawomocnienie się wyroku orzekającego rozwód przesądza negatywnie wynik procesu o unieważnienie małżeństwa. Dla rozstrzygnięcia zaś sprawy o unieważnienie małżeństwa bigamicznego istotny jest stan pierwszego małżeństwa w chwili zamknięcia rozprawy.Zgodnie z zawartą w powyższym orzeczeniu wskazówką Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę, stwierdził na podstawie akt sprawy rozwodowej małż. S. (sygn. akt S.N. 4 CR 886/56), że małżeństwo to nie ustało nie tylko w dniu wydawania zaskarżonego wyroku przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie, lecz również nie zostało jeszcze rozwiązane (nawet nieprawomocnie) w chwili zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku w niniejszej sprawie.Jak to trafnie podkreśla Zbigniew Wiszniewski w Komentarzu do art. 7 Kodeksu rodzinnego (Kodeks Rodzinny - Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1955), jeżeli obie sprawy toczą się równocześnie, sąd powinien rozważyć na podstawie całokształtu okoliczności, czy ze społecznego punktu widzenia byłoby pożądane zaczekać na rozstrzygnięcie sprawy o rozwód, które ewentualnie przesądziłoby negatywnie wynik sprawy o unieważnienie małżeństwa bigamicznego.Sąd Wojewódzki w Szczecinie nie pominął tego zagadnienia i jak to wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, doszedł do przekonania, że interes społeczny nie przemawia w danym wypadku za zastosowaniem zawieszenia postępowania w sprawie.Niewadliwość powzięcia takiego poglądu nie daje podstawy do ingerencji Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uważa zresztą, że nie zawsze bieg procesu o unieważnienie małżeństwa bigamicznego powinien być hamowany w związku z toczącym się postępowaniem o rozwiązanie pierwszego małżeństwa, a także podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 1954 r. w sprawie 1 CZ 52/54 ("Państwo i Prawo" 1955, zeszyt VI, poz. 1), że w interesie społecznym leży szybka likwidacja skutków naruszenia porządku prawnego również w tak ważnej dziedzinie spraw rodzinnych.W tych warunkach wobec bezzasadności zarzutów skarga rewizyjna pozwanych ulega na mocy art. 383 k.p.c. oddaleniu.