4 CR 138/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Łucji M. i Mieczysława P. przeciwko Zjednoczonym Przedsiębiorstwom Rozrywkowym - Przedsiębiorstwo Państwowe w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15 września 1960 r.,zaskarżony wyrok tylko o tyle zmienił, że zasądzoną w nim na rzecz powódki Łucji M. kwotę 10.222,60 zł obniżył do kwoty 7.742,10 zł; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem częściowym z dnia 5.V.1958 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodów Mieczysława P. i matki jego Łucji M. 14.731 zł: 9.731 zł tytułem zwrotu wydatków związanych z leczeniem Mieczysława P. i 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane przez niego cierpienia fizyczne i krzywdę moralną.Dalszym wyrokiem z dnia 15.II.1960 r., obecnie zaskarżonym, Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz Łucji M. 10.222,60 zł z odsetkami, a na rzecz powoda Mieczysława P. 25.000 zł z odsetkami, oraz ustalił, że pozwane Zjednoczenie ponosi odpowiedzialność za wszelkie szkody, jakie mogą w przyszłości wyniknąć dla powoda w wyniku pogryzienia go przez niedźwiedzia w cyrku "Warszawa" w dniu 7.IV.1957 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył, co następuje:W dniu 7.IV.1957 r. powód Mieczysław P., liczący wówczas 11 lat, w towarzystwie swego ojczyma był na przedstawieniu w cyrku "Warszawa". W czasie odbywającej się na arenie tresury niedźwiedzi jeden z nich wspiął się na parapet loży, w której siedział powód, i pochwycił jego prawe przedramię, na skutek czego powód doznał złamania kości promieniowej prawej ze zwichnięciem główki kości promieniowej, zwichnięcia kości łokciowej prawej w stawie łokciowym i złamania z przemieszczeniem kłykcia promieniowego kości ramiennej prawej. Zmiażdżenie ręki powoda stwierdzone przez biegłego dra Ż. było bardzo bolesne i wymagało długotrwałego leczenia. Powód przechodził cztery operacje. Doznał znacznych cierpień fizycznych. Wymienione uszkodzenia ciała pozostawiły trwałe skutki w postaci ograniczenia ruchów i zniekształceń, ograniczających możliwości pracy fizycznej w 35%, a uprawiania sportów w 50%.Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany z mocy art. 148 k.z. ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku. Do wypadku bowiem doszło na skutek zaniedbań ze strony pozwanego polegających na tym, że tresura niedźwiedzi odbywała się przy braku zabezpieczenia miejsc zajmowanych przez publiczność, gdyż miejsca te nie były od areny odgrodzone siatką. Zarzut pozwanego, że powód przyczynił się do wypadku swym zachowaniem się, gdyż wyciągnął w kierunku niedźwiedzia rękę, Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadniony. Sąd podkreślił, że świadkowie B., M. i Z. potwierdzili wprawdzie fakt wyciągnięcia przez powoda ręki, jednakże z zeznań świadków S., M. i powoda wynika, że tuż przed wypadkiem powód siedział spokojnie i nie miał rąk na "bandzie". Świadkowie B., M. i Z., zajęci tresurą zwierząt, mieli przed sobą rzeszę publiczności, mogli zatem widzieć jedynie ruchy powoda będące reakcją na grożące mu ze strony niedźwiedzia niebezpieczeństwo.Sąd Wojewódzki, mając na uwadze charakter odniesionych przez powoda obrażeń, długotrwałość ich leczenia i trwałe ich skutki, uznał za usprawiedliwione przyznanie powodowi zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną w kwocie 30.000 zł. Odliczywszy przyznane mu wyrokiem częściowym 5.000 zł, zasądził z tego tytułu na rzecz powoda 25.000 zł.Sąd Wojewódzki uznał poza tym za usprawiedliwione wyszczególnione w uzasadnieniu wyroku wydatki poniesione przez powódkę na dojazdy powoda w jej towarzystwie do lekarza specjalisty w Warszawie i do sanatorium, na opłacenie pobytu powoda w szpitalu i dodatkowe dożywianie go oraz wydatki na korepetytora i z tego tytułu zasądził łącznie na rzecz Łucji M. 10.222,60 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji pozwanego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesporne jest w sprawie, że pokaz tresury niedźwiedzi, z których jeden pochwycił rękę powoda siedzącego w loży, odbywał się bez zabezpieczenia widowni przez odgrodzenie jej od areny siatką. Dlatego już choćby z tego tylko względu chybione są podtrzymane w rewizji zarzuty, że powód przyczynił się do wypadku. Jeśli bowiem kierownictwo cyrku decydowało się na odbycie powyższego pokazu bez wymienionego zabezpieczenia, które zapobiegałoby możliwości wypadku także przy podniesieniu czy wyciągnięciu ręki przez widza, to powinno ponieść związane z tym ryzyko. Dlatego Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że pozwany ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku, jakiemu uległ powód.Zarzuty pozwanego skierowane przeciw tej ocenie są poza tym chybione, jako oparte na dowolnych twierdzeniach co do zachowania się powoda. Według bowiem ustaleń Sądu Wojewódzkiego powód siedział spokojnie i trzymał ręce przy sobie, a dopiero w obliczu bezpośrednio już grożącego niebezpieczeństwa, gdy niedźwiedź miał głowę poza bandą i kierował ją w jego stronę, zasłonił się ręką. Powyższe zaś ustalenia są prawidłowe. Zostały one dokonane na podstawie całości zebranego w sprawie materiału i w ramach przysługujących sądowi orzekającemu - z mocy art. 242 § 1 k.p.c. - uprawnień do swobodnej oceny wiarogodności i mocy dowodów.Skarżący nie kwestionuje ustaleń Sądu Wojewódzkiego co do rodzaju obrażeń odniesionych przez powoda, długotrwałości ich leczenia i trwałych ich skutków. W świetle tych ustaleń usprawiedliwiona jest ocena, że powód doznał znacznych cierpień fizycznych, jak również (wobec ograniczonych - wskutek trwałego kalectwa - możliwości uprawiania sportów i udziału w zabawach związanych z wiekiem dziecięcym i młodzieńczym, oraz wobec ograniczonego wyboru zawodu) dotkliwej w tak młodym wieku krzywdy moralnej. Z tego względu przyznaną powodowi - po zasądzeniu zaskarżonym wyrokiem dalszych 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną - łączną kwotę 30.000 zł należy, wbrew zarzutowi rewizji, uznać za sumę stosowną w rozumieniu art. 165 k.z.Zarzut zawarty w rewizji, że suma pozycji uznanych przez Sąd Wojewódzki za usprawiedliwione wydatki Łucji M., wynosi nie 10.222,60 zł, lecz 8.154,30 zł, wobec czego już z tego względu zasądzona na jej rzecz suma jest za wysoka o 2.068,30 zł, jest chybiony, jako wynikający z podliczenia przez skarżącego poszczególnych kwot wymienionych błędnie w odpisie uzasadnienia wyroku, gdyż zawiera on omyłki maszynowe, gdy tymczasem suma poszczególnych pozycji wskazanych w oryginale (rękopis uzasadnienia wyroku) wykazuje, w porównaniu z zasądzoną na rzecz tej powódki kwotą, niewielką różnicę na jej niekorzyść.Jednakże dalsze zarzuty skarżącego, w których kwestionuje on wysokość sumy zasądzonej na rzecz powódki, są częściowo uzasadnione. Nie można bowiem uznać za wydatki konieczne - przy uwzględnieniu zwłaszcza okresu pobytu powoda w szpitalu w Warszawie i w sanatorium w Ciechocinku - kosztów czterokrotnych podróży powódki do Warszawy i Ciechocinka w celu odwiedzenia powoda i kosztów utrzymania w czasie tych podróży. Żądanie zwrotu tych wydatków jest częściowo nieuzasadnione. Dotyczy to również znacznej części wydatków na dodatkowe odżywianie powoda i zakup słodyczy w czasie pobytu powoda w sanatorium i szpitalu. Powódka ze względu na stan zdrowia powoda miała podstawę odwieźć go do lekarza specjalisty, do szpitala czy sanatorium, a następnie do domu wagonem pierwszej klasy. Słusznie jednak strona pozwana zakwestionowała przyznanie powódce zwrotu kosztów pozostałych podróży wagonem I zamiast II klasy. Zarzuty dotyczące zwrotu wydatków na utrzymanie w czasie podróży są też tylko częściowo uzasadnione, gdyż należało od tych wydatków odliczyć koszty, które powódka poniosłaby na ten cel także w czasie pobytu w domu.Dlatego też Sąd Najwyższy dokonał korektury w wyżej wskazanym zakresie i na podstawie art. 386 k.p.c. oraz art. 158 § 1 k.z. i 330 k.p.c. zaskarżony wyrok częściowo zmienił przez obniżenie zasądzonej na rzecz powódki Łucji M. sumy do 7.742,10 zł zaznaczając zarazem, że odsetki od kwoty 5.342,10 zł liczyć należy od 13.IV.1959 r., a od kwoty 2.400 zł - od 13.VI.1959 r.Poza tym Sąd Najwyższy rewizję w pozostałej części, jako nieuzasadnioną, z mocy art. 383 k.p.c. oddalił.