4 CR 21/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa W.H. oraz małoletnich J., A. i A. H. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 listopada 1961 r., zaskarżony wyrok w części zasądzającej 20.000 zł zmienił i powództwo W. H. o zadośćuczynienie oddalił; zaskarżony wyrok w części oddalającej J., A. i A. H. o rentę uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania; oddalił rewizję powodów w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneMąż powódki W. H. i ojciec pozostałych powódek Walenty H. uległ 30 grudnia 1955 r. wypadkowi przy pracy na kolei. W wyniku wypadku poszkodowany został sparaliżowany i po 4 latach ciężkiej choroby w dniu 17 września 1959 r. zmarł.Walenty H. jeszcze za życia otrzymał poza rentą wyrównawczą i innymi należnościami 40.000 zł zadośćuczynienia, a w procesie zakończonym już po jego śmierci zasądzono na rzecz spadkobierców jeszcze 10.000 zł zadośćuczynienia (art. 165 § 3 k.z.).W niniejszym procesie W. H. domagała się 20 000 zł zadośćuczynienia (art. 166 k.z.) i po 400 zł miesięcznie renty od 1.X.1959 r., a trzy małoletnie powódki po 200 zł miesięcznej renty dla każdej z nich.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz .W. H. 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 400 zł renty do czasu aż młodsza z córek osiągnie pełnoletność, oddalił zaś powództwo o rentę dla dzieci.Rewizje wniosły obie strony przy czym DOKP kwestionuje jedynie zasądzenie zadośćuczynienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:I. Zarzut strony pozwanej naruszenia art. 166 k.z. należy uznać w okolicznościach sprawy za słuszny. Przepis art. 166 k.z. uzależnia przyznanie zadośćuczynienia od oceny przez Sąd całokształtu okoliczności przypadku ("Sąd może przyznać"). W szczególnej sytuacji, gdy poszkodowany w wypadku doznał ciężkich uszkodzeń ciała, a zmarł w wyniku tych uszkodzeń dopiero po kilku latach i gdy wypłacono już zadośćuczynienie należne poszkodowanemu z mocy art. 165 k.z., zgłoszone z kolei żądanie członków rodziny o wypłacenie zadośćuczynienia za krzywdę moralną wywołaną śmiercią ofiary wypadku (art. 166 k.z.), z reguły nie powinno być uwzględnione. Prowadziłoby to bowiem do obciążenia osoby odpowiedzialnej obowiązkiem zapłaty dwóch rodzajów zadośćuczynienia w związku z jednym zdarzeniem i do uzyskania przez rodzinę poszkodowanego podwójnego odszkodowania, skoro najczęściej w praktyce kwota przyznana jako zadośćuczynienie poszkodowanemu jest zużywana także na potrzeby najbliższych członków rodziny. Intencją przepisu art. 166 k.z. było niewątpliwie objęcie tych tylko przypadków, gdy poszkodowany zmarł bezpośrednio podczas wypadku, bądź też nie otrzymał przed śmiercią, będącą następstwem wypadku, zadośćuczynienia z art. 165 k.z., ani nie zdążył wytoczyć powództwa o zadośćuczynienie (art. 165 § 3 k.z.). Choć przepis art. 166 k.z. nie statuuje w sposób wyraźny zasady, że stosuje się go tylko o tyle, o ile poprzednio nie przyznano już zadośćuczynienia na podstawie art. 165 k.z., należy przy ocenie czy w danym przypadku zadośćuczynienie z art. 166 k.z. ma być przyznane mieć na uwadze wyjaśniony wyżej zasadniczy cel przepisu. Powódka oczywiście skorzystała z przyznanego jej mężowi zadośćuczynienia, skoro od chwili wypadku nie mógł on już w ogóle samodzielnie się poruszać i skoro część tego zadośćuczynienia wypłacona została Walentemu H. do rąk powódki. Nic tedy nie przemawia za wyjątkowym odstąpieniem od zasady, że przyznanie zadośćuczynienia na podstawie art. 165 k.z. z reguły wyklucza przyznanie zadośćuczynienia na podstawie art. 166 k.z.Do tego samego wyniku prowadzi zastosowanie zasady prawnej uchwalonej przez Izbę Cywilną Sądu Najwyższego w dniu 29 stycznia 1957 r. sygn. I CO 37/56 (OSN, z I/1958, poz. 2).Powódka przez śmierć męża, który od kilku lat leżał sparaliżowany i wymagał stałej opieki, nie doznała pogorszenia sytuacji życiowej, samo zaś cierpienie z powodu utraty osoby najbliższej, nie łączące się z pogorszeniem sytuacji życiowej - w myśl powołanej zasady prawnej - nie daje podstaw do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 166 k.z.Ze wskazanych przyczyn Sąd Najwyższy zmienił wyrok z rewizji strony pozwanej i oddalił powództwo W. H. o zadośćuczynienie (art. 386 k.p.c.).(...). Słusznie natomiast powódki kwestionują oddalenie powództwa o rentę na rzecz dzieci. Przytoczony przez Sąd Wojewódzki jedyny motyw takiego rozstrzygnięcia, że renta rodzinna jaką dzieci otrzymują przekracza kwotę w niniejszej sprawie dochodzoną, polega na nieporozumieniu. Oczywiste jest, że intencją powódek było żądanie po 200 zł miesięcznie dla każdej z córek zmarłego, ponad rentę z ubezpieczenia społecznego, oparte na twierdzeniu, że gdyby ojciec powódek nie uległ wypadkowi, to świadczyłby na utrzymanie każdej z córek o 200 zł miesięcznie więcej niż wynosi udział każdej z nich w rencie rodzinnej. Tego twierdzenia Sąd Wojewódzki w ogóle nie rozważył. Przesądza to o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej renty dla dzieci (art. 384 k.p.c.).