4 CR 532/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysławy M. przeciwko Wytwórni Krzeseł i Foteli w P. pod Państwowym zarządem przymusowym P. Zakładów Drzewnych Przemysłu Terenowego o zapłatę 4.788 zł, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 1957 r., zaskarżony wyrok uchylił oraz pozew odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia jej od Wytwórni Krzeseł i Foteli w P. pod zarządem przymusowym P. Zakładów Drzewnych Przemysłu Terenowego w P. Przedsiębiorstwa państwowego sumy 4.788 zł tytułem części zysku z przedsiębiorstwa znajdującego się pod zarządem państwowym za okres od lipca 1955 r. do grudnia 1956 r. należnego powódce, jako właścicielce przedsiębiorstwa na podstawie zgody Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła wyrażonej pismami z dnia 18 grudnia 1952 r. i z dnia 14 maja 1954 r.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, uznając że brak jest podstaw prawnych do zasądzenia powódce dochodzonego roszczenia wobec anulowania przez Ministra Przem. Drobn. i Rzemiosła zarządzeniem ogólnym decyzji o wypłacie części zysków poszczególnym właścicielom przedsiębiorstw pod zarządem państwowym.Powyższy wyrok zaskarżyła rewizją powódka, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie go i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania z powodu naruszenia przepisu art. 10 dekretu z dnia 26 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. z 1918 r. Nr 21, poz. 67) oraz art. 140 pr. postęp. admin. z 1928 r.Sąd Wojewódzki w Poznaniu przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne:a) czy w sprawie o zapłatę części zysków z przedsiębiorstwa będącego pod przymusowym zarządem państwowym, przyznanych decyzją Ministerstwa (art. 10 dekr. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego - Dz. U. z 1918 r. Nr 21, poz. 67 i § 21 i 22 instrukcji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 1 marca 1948 r. - Ustalenie trybu postępowania przy ustanawianiu zarządu państwowego i zakresu uprawnień zarządcy państwowego ustanowionych na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Praw. Nr 21, poz. 67) w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Prezydenta R. P. z dnia 25 maja 1927 r. (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 437) i Rozporządzeniem Prezydenta R. P. z dnia 28. XII. 1934 r. (Dz. U. R. P. Nr 110, poz. 976) nad zakładami przemysłowymi, które na podstawie art. 5 Dekretu z dnia 28. X. 1947 r. w sprawie obowiązku zawiadomienia o prowadzeniu przemysłu i wykonywaniu niektórych zajęć zarobkowych (Dz. U. R. P. Nr 66, poz. 403) ulegną całkowitemu wstrzymaniu ruchu M. P. 1948 r. Nr 33 po. 142), a następnie cofniętych pismem okólnym Ministerstwa, droga sądowa jest dopuszczalna,b) w przypadku pozytywnym, czy pismo okólne Ministerstwa może uchylić indywidualną decyzję (akt administracyjny) Ministerstwa,c) jaki daleko sięgają granice prawomocności materialnej aktu administracyjnego, w szczególności, czyi władza, która wydała decyzję, mocą której strona nabyła już prawa, może bez zgody tejże strony uchylić wspomnianą decyzję (por. przepis art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. - o postępowaniu administracyjnym).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania zważył, co następuje:Według przepisu art. 1 ust. 3 powoł. dekretu ustanowienie zarządcy państwowego następuje w interesie państwowym, według zaś dalszych przepisów zarząd ustanawia i wykonuje właściwy resortowo minister (art. 2) przez swój organ, zarządcę państwowego (art. 3), który "odpowiedzialny jest za swe czynności tylko przed władzą mianującą" (art. 9). Jeżeli ponadto zważy się, że zarząd państwowy z istoty swej ma charakter administracyjny i brak przepisu, który by taki zarząd przekazywał do zakresu prawa cywilnego lub dawał pewne uprawnienia w zakresie zarządu sądom (jak np. w zakresie mienia małoletnich, mienia objętego egzekucją), należy uznać, że zarząd państwowy regulowany powołanym dekretem ma charakter administracyjno-prawny, jak również że właściciela objętego takim zarządem przedsiębiorstwa oraz Państwo i jego organ, zarządcę, łączy stosunek administracyjno-prawny, oraz że spory pomiędzy właścicielem a Państwem i jego organem na tle wykonywania zarządu należą do drogi administracyjnej (art. 9 dekretu). Nie podzielił przy tym Sąd Najwyższy poglądu rewizji, że na skutek zgody ministra na wypłacenie powódce części zysku z przedsiębiorstwa powstało cywilno-prawne roszczenie powódki. Niewątpliwie akt administracyjny może powołać do życia stosunek cywilno-prawny (np. umowa najmu lokalu na podstawie przydziału lokalu, także państwowego, przez władzę kwaterunkową), następuje to jednak wtedy, gdy wynika to z konkretnego przepisu ustawy. Takiego przepisu jednak powołany dekret nie zawiera. Ponadto z art. 10 dekretu wynika, że powódka za zgodą ministra mogłaby pobierać część zysku z własnych funduszów z zablokowanego, konta, natomiast żadnego roszczenia pieniężnego w tym zakresie do Państwa nie ma. O tym zaś, czy i w jakim zakresie może nastąpić zwolnienie części funduszów z konta, decyduje wyłącznie Minister z zatem władza administracyjna. Charakter stosunku prawnego łączącego strony nie uległ zmianie na skutek wydania ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37). Wynika to szczególnie z przepisów art. 5, 7, 9 i 13 tej ustawy.Gdy z powyższych względów sprawa niniejsza nie należy do drogi sądowej, odpada możliwość rozważania, czy minister władny był i w jakiej formie cofnąć swą zgodę na wypłacenie powódce części zysku z przedsiębiorstwa.Z tych powodów orzeczono, jak w sentencji.