4 CR 633/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie powództwa B. K. przeciwko Skarbowi Państwa (Ministerstwu Spraw Wewnętrznych) o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 15.IV.1960 r. zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od Skarbu Państwa odszkodowania w związku ze śmiercią jej męża. Mąż powódki został 12 kwietnia 1947 r. zabity wystrzałem z pistoletu, gdy wieczorem zamykał bramę domu, w którym mieszkał. Sprawcą zabójstwa okazał się funkcjonariusz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego - J.B.Skarb Państwa wnosi o oddalenie powództwa twierdząc, że B. zabił męża powódki bez jakiegokolwiek związku z wykonywaniem "powierzonej mu czynności", gdyż żadnych czynności związanych z osobą zmarłego mu nie powierzono (art. 1 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. - Dz. U. Nr 54, poz. 243).Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki 94.070 zł oraz 250 zł miesięcznie renty. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za czyn B. Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że B. jako funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa obowiązany był w każdej sytuacji do działania w obronie bezpieczeństwa i porządku publicznego i miał powierzoną sobie przez Państwo broń. Wszelkie więc użycie broni stanowiło wykonanie przez niego powierzonej mu czynności.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Skarbu Państwa Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia przepisu art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. przez błędne jego zastosowanie jest uzasadniony.To, że B. użył broni powierzonej mu w celach związanych ze służbą, nie uzasadnia jeszcze samo przez się przyjęcia, że za zastrzelenie z tej broni męża powódki odpowiada Państwo z mocy art. 1 ustawy. Nie można bowiem zgodzić się z taką wykładnią art. 1 ustawy, któraby każde użycie broni przez uprawnionego do noszenia broni funkcjonariusza państwowego identyfikowała z "wykonywaniem powierzonej mu czynności". Wyrażony przez Sąd Wojewódzki pogląd, że funkcjonariusz służby bezpieczeństwa pozostaje zawsze "na służbie" w tym sensie, że do zakresu powierzonych mu przez Państwo czynności należy interweniowanie w każdym czasie i miejscu, gdy tego wymaga według jego oceny sytuacja, zagrażająca porządkowi publicznemu, bezpieczeństwu obywateli, mienia itp. - jest słuszny. Toteż odpowiedzialność Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu przez takiego funkcjonariusza samorzutnej interwencji, choćby obiektywnie zbędnej i nieumiejętnie dokonanej, byłaby uzasadniona przepisem art. 1 ustawy. W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki jednak nie ustalił, by B. zastrzelił męża powódki przy wykonywaniu podjętej interwencji.Obecny zatem stan ustaleń w sprawie odpowiedzialności Państwa z mocy art. 1 ustawy nie uzasadnia, skoro wiadomo tylko tyle, że B. był pijany, w bramie domu przy ul. K. znalazł się w bliżej nieustalonym celu i okolicznościach, a męża powódki zastrzelił prawdopodobnie w wyniku tego, że ten wezwał go do opuszczenia sieni domu.Ponieważ nie można wykluczyć, że dokładniejsze rozważanie zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności treść akt sprawy karnej B., oraz ewentualne dokładne przesłuchanie osób, przesłuchiwanych w swoim czasie w postępowaniu karnym, może doprowadzić do bardziej szczegółowych niż dotychczas ustaleń - zaskarżony wyrok należało uchylić (art. 384 i 371 § i pkt 4 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze, że zasądzenie odszkodowania za utracone w przyszłości świadczenia alimentacyjne uzasadnione być może o tyle tylko, o ile szkoda powódki (a nie dorosłych już dzieci) wyraża się istnieniem długów, potrzebą zakupienia rzeczy codziennego użytku, wyposażenia mieszkania itp., które nie zostały w swoim czasie zakupione wskutek utraty żywiciela. Fakt natomiast, że powódka z dziećmi żyła w związku ze śmiercią męża na niższej stopie, niżby żyła, gdyby jej mąż nie zginął, nie stanowi podstawy do przyznania jej odszkodowania za szkodę majątkową. Błędne zatem było określenie odszkodowania przez mechaniczne przemnożenie kwoty, którą dawałby miesięcznie powódce i jej dzieciom mąż, gdyby żył, przez ilość miesięcy, jakie upłynęły od jego śmierci. Dalszy błąd polega na przyjęciu jako podstawy obliczenia zarobków zmarłego, jakie uzyskiwałby obecnie, gdyby żył. Mąż powódki zarabiałby przecież w różnych okresach od 1947 r. kwoty i to do października 1950 r. w dawnej walucie. Wreszcie nie może stanowić podstawy zasądzenia na rzecz powódki bieżącej renty, to że kwotę zasądzoną zmarły, gdyby żył świadczyłby na rzecz najmłodszego syna. Renty z tego tytułu może dochodzić tylko syn, a nie powódka. Należy przeto zwrócić powódce uwagę, że powinna jako współpowoda (przez siebie reprezentowanego) - wskazać syna i żądać zasądzenia renty dla niego.