4 CR 640/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Augustyna J. przeciwko Rolniczemu Zespołowi Spółdzielczemu w P. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego na postanowienie Sądu Powiatowego w Kole z dnia 27 lutego 1960 r.,postanowił: zaskarżone postanowienie uchylić.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy wyrokiem zaocznym z dnia 25 listopada 1958 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.728 zł. Powództwo oparte było na twierdzeniu, że pozwany Rolniczy Zespół Produkcyjny, z którego powód wystąpił, nie rozliczył się z nim z tytułu wkładów, zasiewów i należności za dniówki obrachunkowe.W sprzeciwie od wyroku zaocznego strona pozwana ograniczyła się do twierdzenia, że roszczenia powoda są nieuzasadnione, ponieważ "po wystąpieniu ze spółdzielni ob. J. został całkowicie rozliczony z tytułu pracy i wkładów odpłatnych".Sąd Powiatowy doręczył odpis sprzeciwu powodowi i wyznaczył rozprawę. Na rozprawę stawili się przedstawiciele strony pozwanej i wskazali dowody na okoliczność, że rozliczenie z powodem zostało dokonane w styczniu 1956 r. oraz że wypłacono mu należność i zwrócono wkłady. W wyniku rozprawy Sąd Powiatowy postanowił przeprowadzić zgłoszone dowody i w tym celu zażądać nadesłania przez Powiatowy Zarząd Rolnictwa w K. odpowiednich dokumentów.Dnia 27 lutego 1960 r. na posiedzeniu niejawnym Sąd Powiatowy postanowił odrzucić sprzeciw od wyroku zaocznego z tym uzasadnieniem, że wbrew przepisowi art. 349 § 2 k.p.c. nie zawiera on przytoczenia faktów i dowodów, uzasadniających zarzuty przeciwko żądaniu pozwu.Postanowienie to zaskarża rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny, wywodząc, że sprzeciw strony pozwanej czyni zadość wymaganiu art. 349 § 2 k.p.c., skoro przytoczono w nim, iż powód "został rozliczony".Z wywodami zawartymi w rewizji nadzwyczajnej nie można się zgodzić.Przepis art. 349 § 2 k.p.c. wymaga przytoczenia w sprzeciwie od wyroku zaocznego nie tylko zarzutów przeciwko żądaniu pozwu, ale również faktów i dowodów na ich uzasadnienie.Sprzeciw w niniejszej sprawie przytacza fakt, że z powodem dokonano rozliczeń, nie przytacza natomiast żadnego dowodu na ten fakt, choć obowiązek udowodnienia tego faktu ciążył na stronie pozwanej.Ratio legis przepisu art. 349 § 2 k.p.c. polega na tym, by zapobiec możliwości przewlekania procesu przez składanie sprzeciwu od wyroku zaocznego wówczas, gdy pozwany nie dysponuje merytorycznymi argumentami przeciwko temu wyrokowi, a sprzeciw składa jedynie dla odwleczenia zakończenia sprawy. Taki sprzeciw podlega a limine odrzuceniu. Wykładnia art. 349 § 2 k.p.c., według której dla nadania biegu sprzeciwowi od wyroku zaocznego wystarczy gołosłowne przytoczenie zarzutów bądź faktów, stojących na przeszkodzie uwzględnieniu powództwa, bez wskazania dowodów na ich uzasadnienie - nie da się pogodzić z celem tego przepisu. Zarzuty i fakty przytoczone w sprzeciwie od wyroku zaocznego o tyle tylko bowiem mogą uprawdopodobnić bezzasadność tego wyroku, o ile jednocześnie wskazuje się sposób ich udowodnienia.Wypowiedziana w przytoczonym w rewizji nadzwyczajnej orzecznictwie Sądu Najwyższego teza, że odrzucenie sprzeciwu od wyroku zaocznego (art. 349 § 3 k.p.c.) jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy sprzeciw nie zawiera żadnych w ogóle zarzutów przeciwko żądaniom powoda, zawiera skrót myślowy. Prawidłowa wykładnia art. 349 § 2 i 3 k.p.c. prowadzi do tezy, że sprzeciw od wyroku zaocznego, w którym nie przytoczono żadnego zarzutu przeciwko żądaniu pozwu albo wprawdzie przytoczono zarzuty i fakty, ale nie przytoczono żadnego dowodu na ich uzasadnienie - podlega odrzuceniu. Nieprzytoczenie dowodu w sposób wyraźny nie powoduje jednak odrzucenia sprzeciwu, jeżeli z treści twierdzeń pozwanego w sprzeciwie w sposób nie budzący wątpliwości wynika, w jaki sposób można je sprawdzić (np. przez zbadanie akt innej sprawy) albo gdy twierdzone fakty nie wymagają dowodu (art. 237 k.p.c.), podlegają ustaleniu z urzędu (art. 236 k.p.c.) itd.Sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie mógł być zatem przez Sąd Powiatowy odrzucony bez pogwałcenia art. 349 § 3 k.p.c.Rewizja nadzwyczajna podlega jednak uwzględnieniu.Sąd Powiatowy naruszył bowiem przepisy art. 349 § 3 i 350 k.p.c. przez to, że odrzucił sprzeciw już po doręczeniu jego odpisu powodowi i po przeprowadzeniu rozprawy nad sprzeciwem.Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono, celem przepisów art. 349 § 2 i 3 jest zapobieżenie nielojalnemu przeciąganiu sprawy przez pozwanego. Mijałoby się z tak rozumianym celem przepisu odrzucenie sprzeciwu już po jego "przyjęciu" (art. 350 k.p.c.), doręczeniu odpisu powodowi i wyznaczeniu rozprawy. Skoro doszło już do rozprawy i na tej rozprawie pozwany nadal nie wskazał dowodów na poparcie sprzeciwu, to nie ma przeszkód do wydania wyroku utrzymującego w mocy wyrok zaoczny (art. 352 k.p.c.). Odrzucenie sprzeciwu w tym stadium postępowania byłoby niecelowe. Jeżeli natomiast na rozprawie wyznaczonej po przyjęciu sprzeciwu (choć nie odpowiadał on przepisowi art. 349 § 2 k.p.c.) pozwany przytoczył twierdzenia i dowody uzasadniające sprzeciw (tak jak w niniejszej sprawie), to odrzucenie dopiero wówczas sprzeciwu nie może wchodzić w rachubę, skoro w ten sposób odpadła możliwość traktowania wniesienia sprzeciwu jako nadużycia procesowego, a wadliwy początkowo sprzeciw został już uzupełniony.Należy zatem przyjąć, że nie odpowiadający wymaganiom przewidzianym w art. 349 § 2 k.p.c. sprzeciw od wyroku zaocznego może być z mocy art. 349 § 3 k.p.c. odrzucony tylko przed wyznaczeniem terminu rozprawy nad sprzeciwem i doręczeniem sprzeciwu powodowi (art. 350 k.p.c.). Sprzeciw, któremu nadano już bieg w myśl art. 350 k.p.c., nie może być odrzucony - ze względu na jego niezgodność z przepisem art. 349 § 2 k.p.c. - ani na rozprawie, ani na późniejszym posiedzeniu niejawnym.Sąd Najwyższy zwraca Sądowi Powiatowemu uwagę, że na rozprawie w dniu 14 września 1959 r. sprawa była rozpoznawana jednoosobowo, choć w aktach nie ma zarządzenia prezesa sądu wydanego na podstawie art. XIV § 3 przep. wprow. k.p.c. Jednoosobowo został też wydany wyrok zaoczny (art. 371 § 2 pkt 4 k.p.c.). O ile można zorientować się z treści pozwu, sprawa dotyczy zresztą częściowo roszczenia ze stosunku pracy, nie mogłaby więc być w ogóle rozpoznawana jednoosobowo (por. uchwałę Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1959 r. 1 CO 27/58 - OSN 1960, poz. 2).