4 CR 826/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański. Sędziowie: Z. Wiszniewski, M. Piekarski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Maksymiliana B. przeciwko Związkowi Branżowemu Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego w Gdyni i Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego "Certa" w Szczecinie o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji pozwanej Spółdzielni "Certa" od wyroku Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 1954 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej Spółdzielni "Certa" w Szczecinie i powództwo co do tej Spółdzielni oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód był członkiem pozwanej Spółdzielni Pracy "Certa" i przewodniczącym jej zarządu. W maju 1952 r. powód rozpoczął urlop, w czasie którego w dniu 7 czerwca 1952 r. otrzymał pismo podpisane przez K., kierownika sekcji kadr pozwanego Związku Branżowego Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego w Gdyni.Pismo to zawiadamiało powoda o "zdjęciu" go ze stanowiska przewodniczącego zarządu pozwanej Spółdzielni i z pracy w tej Spółdzielni na podstawie art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. W piśmie tym była zamieszczona wzmianka o uzgodnieniu powyższej decyzji z zarządem pozwanego Związku Branżowego.Powód dnia 8 czerwca 1952 r. wniósł zażalenie na powyższą decyzję do Rady Nadzorczej pozwanego Związku Branżowego, która pismem z dnia 19 czerwca 1952 r. zawiadomiła powoda o "zawieszeniu pisma zwalniającego" powoda "do czasu ostatecznego wyjaśnienia sprawy", zaznaczając, że "stosunek służbowy powoda do pozwanej Spółdzielni pozostaje nadal bez zmian". Nadto pozwana Spółdzielnia pismem z dnia 19 czerwca 1952 r. zawiadomiła powoda jako swego "prezesa", że jego "urlop kończy się w dniu 21 czerwca 1952 r. i z dniem 23 czerwca tego roku należy objąć normalne urzędowanie". Powód jednak pracy w pozwanej Spółdzielni nie objął i żądał zasądzenia od pozwanych solidarnie 7.200 zł tytułem odszkodowania za nie zachowany 3-miesięczny okres wypowiedzenia i za nie wykorzystany urlop za 1952 r.Sąd Powiatowy uznał, że pismo z dnia 7 czerwca 1952 r. wystawione przez organ nadrzędny Spółdzielni nie stanowi skutecznego zwolnienia, gdyż Związek Branżowy w myśl § 4 pkt 2 lit. g) swego statutu miał jedynie prawo występować do Centrali z wnioskiem o zawieszenie w czynnościach członków zarządu spółdzielni, lecz powód słusznie przyjął to pismo jako wyraz braku zaufania do pracy powoda w pozwanej Spółdzielni. Sąd Powiatowy ustalił, że pismo to zostało wywołane przez osobistą niesłuszną niechęć ówczesnego prezesa pozwanego Związku R. oraz że K. na odprawie kierowników baz i sekcji "oficjalnie" oznajmił o dyscyplinarnym zwolnieniu powoda, czym poderwał autorytet powoda. Zdaniem Sądu Powiatowego powód słusznie - aż do zbadania sprawy - nie przystąpił do pracy, a pozwana Spółdzielnia przez zajęcie wyczekującego stanowiska i niezabieganie o przywrócenie powodowi autorytetu "nie umożliwiła powodowi rehabilitacji z racji zajmowanego stanowiska na szczeblu kierowniczym, zatem dała podstawę powodowi do rozwiązania umowy z winy pracodawcy". Powołując się tedy na przepisy art. 31 i 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych oraz art. 134 k.z., Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powoda od pozwanej Spółdzielni 2.700 zł tytułem wynagrodzenia za okres 11/2 miesięcy pozostawania bez pracy, 1.215 zł tytułem wyrównania zarobków powoda do poprzedniej wysokości za następne 11/2 miesiąca, 480 zł tytułem wynagrodzenia za nie wykorzystany urlop od 7 do 13 czerwca 1952 r. tudzież 700 zł tytułem utraconego zasiłku rodzinnego (razem 5.035 zł z 8% od dnia wytoczenia powództwa). Powództwo zaś o zasądzenie dalszych 2.105 zł i solidarne zasądzenie 7.200 zł od pozwanego Związku Branżowego Sąd Powiatowy oddalił wobec braku domniemania solidarnej odpowiedzialności tego Związku.Rewizję wniosła pozwana Spółdzielnia, żądając zmiany wyroku przez oddalenie powództwa.Rewizja oparta jest na zarzutach naruszenia przepisów powołanych w zaskarżonym wyroku i na wywodzie, że pozwana Spółdzielnia nie zwolniła powoda z pracy. Zdaniem skarżącej nie istnieją podstawy do obciążania jej odpowiedzialnością za samowolę K. lub R., a ich postępowanie nie upoważniało powoda, podrażnionego w ambicji, do odstąpienia od umowy o pracę z pozwaną (...).Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, jako budzące poważne wątpliwości, zagadnienia prawne:1."Czy odpowiedzialność nadrzędnego Związku Branżowego z tytułu niedopuszczenia członka spółdzielni pracy przez tenże Związek do pracy w hierarchicznie podległej spółdzielni bez jej aprobaty kształtuje się w płaszczyźnie art. 134 k.z., czy też art. 239 k.z.?"2."Czy świadczenie periodyczne otrzymywane przez członka spółdzielni pracy należy uważać za należność za pracę w rozumieniu art. 341 § 1 k.p.c., czy też jako zaliczkę na udział w zysku, który przypadnie członkowi z końcem roku obrachunkowego?"Sąd Najwyższy stwierdził, że od udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie nie zależy rozstrzygnięcie rewizji, wobec czego Sąd Wojewódzki nie miał podstaw z art. 388 k.p.c. do przekazania Sądowi Najwyższemu tych zagadnień do wyjaśnienia. W szczególności powództwo przeciwko Związkowi Branżowemu zostało prawomocnie oddalone. Pierwsze z postawionych przez Sąd Wojewódzki pytań jest więc bezprzedmiotowe, zwłaszcza że Sąd Powiatowy, opierając się na przepisach statutu pozwanego Związku, wyjaśnił, że Związek nie jest uprawniony do niedopuszczania członka spółdzielni do pracy. Pozwany Związek unieważnił decyzję o "zdjęciu" powoda ze stanowiska przed upływem urlopu powoda, stwierdzając, że "stosunek służbowy" powoda do pozwanej Spółdzielni "pozostaje nadal bez zmian". Związek przeto nie stawiał powodowi przeszkód w pracy w pozwanej Spółdzielni, wobec czego w sprawie nie było podstaw faktycznych do postawienia pierwszego pytania.Również i drugie pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki stało się bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia rewizji, gdyż Sąd Wojewódzki w trybie zażaleniowym załatwił zagadnienie rygoru natychmiastowej wykonalności zasądzonych roszczeń.Mimo tych uchybień Sąd Najwyższy ze względu na ekonomię procesową przejął sprawę do rozpoznania, udzielając następujących wyjaśnień co do kwestii poruszonych przez Sąd Wojewódzki w drugim pytaniu.Z mocy art. 341 § 1 k.p.c. sąd nadaje wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, gdy zasądza należność za pracę. Taką zaś należnością jest zarówno zaliczkowe wynagrodzenie bieżące, jak i udział w części czystej nadwyżki przypadły na skutek podziału tej nadwyżki na rzecz członka spółdzielni pracy. Oba rodzaje bowiem wymienionych należności otrzymują członkowie spółdzielni pracy z mocy uchwały Nr 55 Prezydium Rządu z dnia 16 lutego 1952 r. w sprawie zasad wynagrodzenia członków spółdzielni pracy (Mon. Pol. Nr A-17, poz. 204) z tytułu pracy w spółdzielni. Także przepis § 13 statutu wzorcowego spółdzielni pracy (ogłoszonego w Monitorze Spółdzielczym z 1952 r. Nr 11, poz. 87) stwierdza, że "członkowie spółdzielni otrzymują wyżej wymienione należności z tytułu pracy w spółdzielni". Z tych przyczyn sąd nadaje z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności wyrokowi zasądzającemu na rzecz członka spółdzielni pracy należność z tytułu zaliczkowego wynagrodzenia bieżącego lub z tytułu udziału w czystej nadwyżce. Może jednak i powinien w wypadkach wskazanych w wytycznych wymiaru sprawiedliwości w przedmiocie stosowania art. 341-344 k.p.c. w sprawach o należność za pracę (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1953 r., C. Prez. 44/55 Zb. Urz. z 1953, poz. 94) uzależniać w myśl art. 342 k.p.c. natychmiastową wykonalność wyroku od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia. Zabezpieczenie może polegać również na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych (po ich wyegzekwowaniu) przez złożenie ich do depozytu sądowego do czasu uprawomocnienia się wyroku.Co do istoty sprawy Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo jako bezpodstawne w części dotyczącej pozwanej Spółdzielni z następujących przyczyn:Błędnie Sąd Powiatowy uznał, że z mocy art. 39 cytowanego rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych powodowi należy się odszkodowanie wskutek niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę z winy pozwanej spółdzielni. Powoda nie łączyła z pozwaną Spółdzielnią umowa o pracę, gdyż powód jako członek pozwanej Spółdzielni pracy z tytułu członkostwa, a nie z mocy umowy o pracę, obowiązany był pracować osobiście w Spółdzielni i nie mógł uchylić się od pracy bez uzasadnionej przyczyny (§ 6 ust. 1 cyt. statutu wzorcowego). Takiej zaś przyczyny nie było, gdyż pozwana Spółdzielnia powoda z pracy nie zwolniła, lecz wręcz przeciwnie, pismem z dnia 19 czerwca 1952 r. zawiadomiła powoda, że jego "urlop kończy się w dniu 21 czerwca 1952 r. i z dniem 23 czerwca tego roku należy objąć normalnie urzędowanie". Bezpodstawnie również Sąd Powiatowy uznał, że pozwana Spółdzielnia zajęła "wyczekujące stanowisko" względem bezprawnej decyzji K. w sprawie "zdjęcia" powoda ze stanowiska. Przeciwnie, pozwana Spółdzielnia przez wezwanie powoda do dalszego pełnienia czynności przewodniczącego jej zarządu wystąpiła czynnie w zakresie rehabilitacji powoda, okazując gotowość dalszego zatrudnienia go na szczeblu kierowniczym. Gdyby więc nawet powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, to nie miałby ważnej przyczyny do niezwłocznego rozwiązania takiej umowy z winy pozwanej i nie było czynu niedozwolonego pozwanej Spółdzielni (art. 134 k.z.). Odmienna ocena prawna dokonana przez Sąd Powiatowy jest sprzeczna z istotą spółdzielczego stosunku pracy łączącego strony i jest dowolna. Ocena ta polega na naruszeniu wyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego. Skoro zaś zaskarżony wyrok nie zawiera uchybień procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd Najwyższy, opierając się na materiale zebranym w pierwszej instancji i na stanie faktycznym ustalonym w zaskarżonym wyroku, z mocy art. 386 k.p.c. orzekł co do istoty sprawy (...).