C 1808/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centrali Zbytu Węgla (Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione) przeciwko Polskiemu Towarzystwu dla Handlu Węglem "Węgloblok" sp. akc. o 3.277 zł 57 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 20 lutego 1952 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 20 lutego 1952 r. odrzucił pozew Centrali Zbytu Węgla - Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego przeciwko Polskiemu Towarzystwu dla Handlu Węglem "Węgloblok", spółce akcyjnej zastępowanej przez zarządcę przymusowego Mariusza B., o 109.245 zł 60 gr w dawnym pieniądzu z tym uzasadnieniem, że spór "między stroną powodową jako przedsiębiorstwem państwowym a stroną pozwaną, która, jak to wynika z postanowienia Biura Komisji Specjalnej z dnia 24 lipca 1948 r., jest pod zarządem państwowym, podlega w myśl art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 340) państwowej komisji arbitrażowej".W rewizji Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie żąda uchylenia zaskarżonego postanowienia i odesłania sprawy Sądowi pierwszej instancji w celu nadania jej właściwego biegu, zarzucając w oparciu o podstawy przewidziane w art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.:1)że Sąd Wojewódzki mylnie i sprzecznie z dołączonym do pozwu odpisem postanowienia Biura Wykonawczego Komisji Specjalnej z dnia 24 lipca 1948 r. uznał, że przedsiębiorstwo strony pozwanej poddane zostało zarządowi państwowemu, gdy w istocie co do przedsiębiorstwa tego ustanowiono "zarząd przymusowy (nie państwowy) w celu zabezpieczenia przepadku majątku";2)że takie zarządzenie opiera się na przepisach dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390) oraz zarządzeniu Ministra Skarbu z dnia 1 lipca 1949 r. ("Mon. Polski" Nr A-51, poz. 707), w myśl których nie jest to zarząd państwowy, lecz "tylko nadzorowany przez właściwego ministra pod względem prawidłowości";3)że zarząd taki należy odróżniać od zarządu wprowadzonego na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 67), który jedynie jest zarządem państwowym sensu stricto;4)że przepisy art. 2 ust. 1 dekretu o państwowym arbitrażu gospodarczym mają na względzie podmioty gospodarcze pod zarządem państwowym, nie zaś takie, które pozostają pod zarządem nadzorowanym przez właściwego ministra, gdyż w takich przypadkach rzeczywistym zarządcą "jest trzecia prywatna osoba";5)że zatem Sąd Wojewódzki odrzucając pozew dopuścił się naruszenia art. 2 k.p.c., "skoro z uwagi na charakter strony pozwanej tylko i wyłącznie sądy powszechne są właściwe do rozstrzygania niniejszego sporu".Uzasadnienie prawneRewizja powoda jest usprawiedliwiona.Art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym, mówiąc o przedsiębiorstwach pod zarządem państwowym, ma na względzie ustanowienie takiego tylko zarządu państwowego, który powoduje wciągnięcie przedsiębiorstwa w sferę gospodarki socjalistycznej przez objęcie go narodowym planem gospodarczym i systemem finansowym Państwa. Nie może natomiast uzasadniać właściwości organów państwowego arbitrażu gospodarczego poddanie przedsiębiorstwa zarządowi przymusowemu, choćby wykonywanemu przez organ państwowy lub pod jego nadzorem, jeżeli zarząd taki stanowi tylko jeden ze sposobów egzekucji, jak to ma miejsce w przypadkach przewidzianych w art. 8, 9 i 13 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390) lub w dekrecie z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 21, poz. 84). Tego rodzaju wykładnię zawiera również orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia 14 marca 1950 r. Nr III A 26/50. (Orzecznictwo arbitrażowe, t. I, poz. 31). Wynika ona z istoty zadań państwowego arbitrażu gospodarczego, który obejmując zakresem swego działania spory pomiędzy władzami i urzędami państwowymi oraz jednostkami gospodarki uspołecznionej ma na celu zapewnienie "dyscypliny wykonania narodowych planów gospodarczych, przestrzegania i ugruntowania zasad rozrachunku gospodarczego oraz zabezpieczenia wykonania umów" (art. 1 cytowanego dekretu o państwowym arbitrażu gospodarczym).Skoro zatem w danym przypadku zarząd pozwanego przedsiębiorstwa, ustanowiony na mocy postanowienia Biura Wykonawczego Komisji Specjalnej w związku z toczącym się postępowaniem karnym, zmierzał do zabezpieczenia majątku osób objętych ściganiem w związku z grożącą im grzywną lub przepadkiem majątku i nie miał na celu wciągnięcia przedsiębiorstwa w sferę gospodarki socjalistycznej, należy uznać, że zaskarżone orzeczenie zapadło z obrazą art. 2 k.p.c. i art. 2 ust. 1 dekretu o państwowym arbitrażu gospodarczym.Z tych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 369 § 1 i art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.