C 3132/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława P. o częściowe ubezwłasnowolnienie Krystyny P., po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 27 października 1952 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca żądał częściowego ubezwłasnowolnienia swej żony Krystyny P., a to z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju psychicznego, których przejawy, jego zdaniem, ona zdradza.Sąd Wojewódzki zawiesił postępowanie o ubezwłasnowolnienie wszczęte na podstawie powyższego wniosku, aż do czasu ukończenia sprawy o rozwód, toczącej się na podstawie powództwa Krystyny P., przy czym uzasadnił to postanowienie tym, że ewentualne rozwiązanie małżeństwa pozbawi wnioskodawcę legitymacji do popierania wniosku o ubezwłasnowolnienie, a tym samym uczyni zbędnym kontynuowanie tego postępowania, które musiałoby, między innymi, obejmować dotkliwe dla osoby, której wniosek dotyczy, poddanie jej badaniu przez psychiatrów.Wnioskodawca złożył zażalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przesłanką postępowania o ubezwłasnowolnienie, jak wynika z art. 10 i nast. dekretu z dnia 29 sierpnia 1945 r. w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie, jest istnienie wniosku "o wszczęcie postępowania", pochodzącego od jednej z osób wymienionych w art. 10, a nie, jak widocznie mniema Sąd Wojewódzki, trwające przez cały czas postępowania aktywne "popieranie" tego wniosku. Odpowiada to zresztą ogólniejszej zasadzie postępowania niespornego, wynikającej w szczególności z art. 2 § 1, 16 i 17 k.p.n., w myśl której w postępowaniu niespornym sąd, jeżeli wszczyna postępowanie na wniosek osoby zainteresowanej, obowiązany jest w każdym stanie sprawy wziąć z urzędu pod rozwagę, czy dana osoba w chwili zgłoszenia wniosku była uprawniona do wystąpienia z takim wnioskiem, poza tym jednak z reguły prowadzi postępowanie z urzędu, nie będąc już uzależnionym od dalszych aktów "popierania" wniosku lub od tego, czy w toku postępowania ewentualnie nie ustałaby legitymacja wnioskodawcy do zgłoszenia tego rodzaju wniosku. Oczywiście od tej reguły istnieją wyjątki, wynikające bądź to z wyraźnego szczególnego przepisu ustawy, bądź też z istoty i celu danego rodzaju postępowania. Taki wyjątek jednak nie zachodzi w przypadku postępowania o ubezwłasnowolnienie. Wnioskodawca może w tym postępowaniu, jak zresztą i w każdym innym postępowaniu niespornym, tylko cofnąć swój wniosek, przy czym i to cofnięcie po rozpoczęciu posiedzenia lub rozprawy albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie, dopuszczalne będzie tylko w takim razie, jeśli żaden z innych uczestników postępowania nie sprzeciwi się temu (art. 20 k.p.n.). Jeśli nie zachodzi przypadek dopuszczalnego cofnięcia wniosku, to postępowanie o ubezwłasnowolnienie, wszczęte prawidłowo na wniosek osoby, której w chwili zgłoszenia wniosku służyło do tego uprawnienie z mocy art. 10 cytowanego dekretu, musi się toczyć do końca, bez względu na to, czy ta osoba uprawniona bierze faktycznie udział w dalszym postępowaniu i czy jej legitymacja do zgłoszenia tego rodzaju wniosku byłaby jeszcze nadal aktualna. Tak więc, biorąc rzecz przykładowo, jeśli z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie z powodu choroby psychicznej wystąpił małżonek lub krewni wymienieni w art. 10 cytowanego dekretu, to postępowanie o ubezwłasnowolnienie musi się toczyć do końca, choćby osoby te w toku całego dalszego postępowania nie wzięły faktycznie żadnego udziału w sprawie lub np. zmarły, przestały wskutek rozwodu pozostawać w związku małżeńskim z osobą, która ma być ubezwłasnowolniona, czy też w inny sposób utraciły swą "legitymację". Postępowanie o ubezwłasnowolnienie nie toczy się w tym przypadku wcale w wyłącznym interesie wnioskodawców, lecz - podobnie jak w przypadku złożenia wniosku przez prokuratora czy przedstawiciela ustawowego - przede wszystkim w interesie publicznym i w interesie osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, a więc jednocześnie poddana przewidzianym przez prawo formom szczególnej pieczy nad jej osobą i majątkiem.Możliwość ochronienia osób, których postępowanie miałoby dotyczyć, przed ewentualnym wnioskiem małżonka lub krewnych o ubezwłasnowolnienie z powodu choroby psychicznej - widocznie bezzasadnym lub lekkomyślnym - daje, między innymi, art. 11 cytowanego dekretu, który pozwala sądowi jeszcze "przed wszczęciem postępowania" zażądać, a więc i uzależnić to wszczęcie, od "przedłożenia świadectwa lekarskiego o stanie psychicznym osoby, która ma być ubezwłasnowolniona".Z wyjaśnień powyższych wynika, że wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego nie ma żadnej zależności sprawy o ubezwłasnowolnienie od sprawy o rozwód, która by mogła usprawiedliwić zawieszenie postępowania. Jeżeli postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek osoby uprawnionej, a mianowicie małżonka, to musi się ono toczyć do końca, choćby małżonek ten (wnioskodawca) został ze swą żoną rozwiedziony prawomocnym wyrokiem sądowym. Inna rzecz, że w takim przypadku należałoby przyjąć, że rozwiedzionemu małżonkowi nie służą nadal prawa uczestnika postępowania i że nie może on już np. zaskarżać orzeczeń sądowych. Taki ewentualny pośredni wpływ postępowania rozwodowego dotyczącego osoby wnioskodawcy na tok postępowania o ubezwłasnowolnienie nie stanowi jednak, oczywiście, żadnej znanej ustawie przyczyny do zawieszenia postępowania, zupełnie tak samo, jak nie byłoby tą przyczyną toczenie się procesu rozwodowego w sprawie małżonka, który byłby uczestnikiem postępowania o ubezwłasnowolnienie, wszczętego na wniosek prokuratora czy innej uprawnionej osoby. Należy tu mieć na uwadze, że wnioskodawca w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie z chwilą, kiedy postępowanie zostało wszczęte, pozostaje w takiej samej sytuacji, jak każdy inny uczestnik postępowania (art. 13 § 1 k.p.n.).Z zasad powyższych zaskarżone postanowienie musi ulec uchyleniu, a sprawa musi być odesłana Sądowi Wojewódzkiemu do merytorycznego rozpoznania.