C 319/49

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Marowski (sprawozdawca); Sędziowie: dr A. Wolter, dr J. Jodłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leokadii O. przeciwko Mieczysławowi Z. o eksmisję, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 maja 1949 r.,(...) zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneLeokadia B. wytoczyła przed Sądem Grodzkim w Warszawie powództwo przeciwko swemu byłemu mężowi Władysławowi B., Walerii K. i Mieczysławowi Z., w którego konkluzji żąda eksmisji pozwanych z przydzielonego jej przez władze kwaterunkowe gminy W. lokalu w M. W.W uzasadnieniu pozwu powódka wyjaśniła, że lokal quaestionis remontowała własnym kosztem, że zamieszkiwała w nim wspólnie z mężem i dzieckiem, że w lipcu 1948 r. po dotkliwym pobiciu jej przez męża została siłą przez niego usunięta wraz z dzieckiem z tego lokalu, po czym pozwany Władysław B. do tego lokalu sprowadził swoich przyjaciół Walerię K. i Mieczysława Z., a sam wyprowadził się do innego mieszkania. Tych ostatnich powódka uprzedziła, że lokal ten do niej należy, że go wyremontowała i opłaca za niego komorne.Poza tym powódka wyjaśniła, że w wyniku procesu rozwodowego uzyskała rozwód i nie jest już żoną Władysława B., który wobec tego nie ma żadnych praw do jej lokalu (...).Sąd Grodzki powództwo uwzględnił, a Sąd Okręgowy w Warszawie wyrok Sądu Grodzkiego zatwierdził, wyznaczając eksmisję na dzień 1 września 1949 r. Sąd Okręgowy zaakceptował ustalony przez Sąd Grodzki stan faktyczny sprawy, zgodny z twierdzeniami powódki, a ponadto ustalił, że pozwany Mieczysław Z., mając przydzielony inny lokal, zamienił z pozwanym Władysławem B. swój lokal na lokal powódki za zwrotem kosztów remontu. To działanie pozwanych uznał Sąd Okręgowy za czyn niedozwolony. Zarzutu niewłaściwości Sądu Grodzkiego do rozpoznania sprawy z uwagi na art. 25 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu Sąd Okręgowy nie uznał za uzasadniony, gdyż powódka uzyskała na sporny lokal nakaz kwaterunkowy, wypływających zaś z tego nakazu praw została pozbawiona przez nielegalne działanie pozwanych. Pogląd sądu znajduje potwierdzenie w art. 40 powołanego dekretu, który nie wyłącza drogi sądowej o eksmisję, a jedynie wymaga, aby komornik przed wykonaniem eksmisji zawiadomił o niej właściwą władzę kwaterunkową.Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pozwany Mieczysław Z. wnosząc o uchylenie go oraz o zniesienie postępowania i odrzucenie pozwu z powodu obrazy art. 2 k.p.c. i art. 25 lit. c) powołanego dekretu albo o uchylenie wyroku i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania z powodu obrazy art. 12, 25, 37, 39 i 40 powołanego dekretu i art. 250 i 351 k.p.c. (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Z twierdzeń pozwu wynika, że powódka opiera swoje roszczenie o eksmisję na czynie niedozwolonym jej męża, który swym postępowaniem pozbawił ją jej lokalu, oraz na tym, że dalsi pozwani, w szczególności - skarżący, świadomie skorzystali z wyrządzonej powódce szkody. Tak uzasadnione roszczenie jest roszczeniem prywatno-prawnym o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym i dlatego w myśl art. 2 k.p.c. droga sądowa jest dopuszczalna, skoro brak przepisu ustawy, który by ją wyłączał. W szczególności nie są takimi przepisami art. 25 lit. c) oraz art. 40 dekretu o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu. Pierwszy z tych przepisów przewiduje możność nakazania przez władzę administracyjną usunięcia osób, które zajęły lokal bez wymaganego przydziału, naruszając w ten sposób przepisy prawa administracyjnego, bynajmniej jednak nie zakazuje dochodzenia naprawienia szkody na drodze sądowej, choćby naprawienie szkody miało polegać na zwrocie lokalu. Oczywiście, sąd orzekając o zwrocie lokalu z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym powinien mieć na względzie zasady publicznej gospodarki lokalami jako przepisy porządku publicznego i nie mógłby orzec restytucji lokalu na rzecz osoby, która nie posiadała przydziału lokalu (art. 5 ust. 1 powołanego dekretu) lub go utraciła (np. w przypadkach z art. 25 lit. b) lub c) powołanego dekretu). W takich jednak przypadkach powództwo byłoby materialnie nieuzasadnione, a nie formalnie niedopuszczalne.Tak samo nie wyłącza drogi sądowej w niniejszej sprawie art. 40 powołanego dekretu; z przepisu bowiem, że nie jest wyłączona droga sądowa w przypadkach, gdy strona ma prawo odstąpienia od umowy najmu bez wypowiedzenia, nie wynika bynajmniej z logiczną koniecznością, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27 listopada 1947 r. ("Państwo i Prawo" nr 7/48, str. 142), że w innych przypadkach droga ta jest wyłączona, chociaż chodzi o "prawo prywatne". Przepis powyższy stanowi wyjątek od zasady wyłączności gospodarki lokalami przez władzę kwaterunkową, będącej istotą publicznej gospodarki lokalami, i dozwala, mimo przydzielenia pozwanemu lokalu przez władzę kwaterunkową, orzec eksmisję z lokalu z określonych w przepisie powodów. Poza przypadkami przewidzianymi w art. 40 powołanego dekretu orzeczenie sądowe nakazujące eksmisję osoby posiadającej przydział lokalu naruszałoby porządek publiczny. Z mocy powołanego art. 40 dekretu o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu orzeczenie sądowe wiąże władzę administracyjną o tyle, iż nie można udzielić ponownego przydziału osobie, którą sąd nakazał eksmitować z przyczyn wymienionych w art. 40 (orzecz. Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1947 r. "Dem. Przegl. Prawn." nr 3/48, str. 45). Natomiast w innych przypadkach, jak i w obecnym, w braku podobnego przepisu ustawy władza kwaterunkowa w granicach, w jakich może zmieniać swoje decyzje, jest uprawniona do dalszego dysponowania lokalem, bez względu na treść orzeczenia sądowego, które może orzekać o prawach prywatnych stron jedynie w ramach zakreślonych przez publiczną gospodarkę lokalami. Z tych powodów jednak nie można drogi sądowej w niniejszej sprawie uznać za niedopuszczalną.Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, oparł on swoje orzeczenie na art. 10, 12 i 37 dekretu o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu, tj. ostatecznie na nie powołanym art. 134 k.z., a nie art. 379 k.z. (...) Nie można uznać za usprawiedliwiony zarzutu, iż sąd niesłusznie uznał zamianę lokali dokonaną między pozwanymi za przestępstwo. Skoro skarżący nie kwestionuje, że wszedł w posiadanie spornego lokalu bez uzyskania przydziału na ten lokal, znamiona wykroczenia z art. 37 lit. a) powołanego dekretu są wyczerpane. Natomiast nie można odmówić skarżącemu słuszności, który żali się na to, że sąd przyjął jako konsekwencję popełnienia przez pozwanych czynu niedozwolonego pozbawienie skarżącego mieszkania. Według art. 159 k.z. odszkodowanie należy się w zasadzie w pieniądzach. Sąd może wprawdzie nakazać naprawienie szkody przez przywrócenie do pierwotnego stanu, ale tylko stosownie do okoliczności. Zgodnie zatem z art. 351 k.p.c. Sąd Okręgowy powinien był wskazać, jakie okoliczności i dlaczego przemawiały, zdaniem Sądu, za odstąpieniem w niniejszej sprawie od zasady odszkodowania pieniężnego. Skoro skutkiem powyższego uchybienia Sądu Okręgowego, Sąd Najwyższy nie ma możności oceny trafności podstawy kasacyjnej, zaskarżony wyrok w części dotyczącej skarżącego i roszczenia o eksmisję podlega uchyleniu na zasadzie art. 437 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd w związku z twierdzeniami i dowodami przedstawionymi już przez strony (treść pozwu) oraz ewentualnymi dalszymi wyjaśni, między innymi, w jakich warunkach mieszka obecnie powódka, jakie potrzeby mieszkaniowe i możliwości uzyskania innego mieszkania ma pozwany, konieczność zamieszkania przez strony ze względu na ich zatrudnienie w stołecznym rejonie mieszkaniowym (...).Ze względu na konieczność trzymania się przez sąd w ramach decyzji władzy kwaterunkowej należy również wyjaśnić, czy wydany powódce nakaz kwaterunkowy dotyczy spornego lokalu.