C 411/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: dr J. Jodłowski, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Genowefy i Marianny C. o dział spadku i zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Józefa C. na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 3 stycznia 1950 r.skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczneGenowefa C. i Marianna C., działająca w imieniu swych małoletnich synów Mieczysława i Zdzisława, żądały we wniosku z dnia 5 września 1947 r. sporządzenia spisu inwentarza spadku pozostałego po Bronisławie C., matce wnioskodawczyni Genowefy C. i babce wnioskodawców Mieczysława i Zdzisława C., zmarłej dnia 30 listopada 1944 r., stwierdzenia praw do spadku po tej spadkodawczyni, przyznania wnioskodawcom "własności połowy nieruchomości" bliżej we wniosku opisanej, o powierzchni 11 ha 39 a. oraz wydania im tej połowy nieruchomości "do wspólnego użytkowania". W uzasadnieniu tego żądania wnioskodawcy twierdzili, że nieruchomość stanowiła współwłasność "niepodzielnie w częściach równych" i była w posiadaniu Bronisławy C. i jej męża Józefa C., który po śmierci żony posiada i użytkuje całą nieruchomość.Sąd Grodzki postanowieniem z dnia 9 czerwca 1948 r. stwierdził prawa do spadku po Bronisławie C. w sposób następujący: "1) Genowefy C. do połowy spadku, 2) Zdzisława C. i Mieczysława C. każdego z nich do 1/4 części, 3) Józefa C. do użytkowania dożywotniego 1/3 części spadku".Po sporządzeniu przez mierniczego planu projektowanego podziału nieruchomości w naturze, przesłaniu tego projektu i planu przez Sąd Starostwu Powiatowemu w P. i wyrażeniu przez Starostę przychylnej opinii, Sąd Grodzki postanowieniem z dnia 14 lipca 1949 r. dokonał zniesienia współwłasności i równocześnie działu spadku, wyznaczając dokładnie w postanowieniu oznaczone działki na własność Genowefy, Zdzisława, Mieczysława i Józefa C., jako też jedną z działek w dożywotnie użytkowanie Józefa C., od którego przyznał też spłatę w kwocie 59.200 zł na rzecz pozostałych uczestników działu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Grodzki przyjął, że zgłoszony w sprawie wniosek "obejmuje implicite i wniosek o zniesienie współwłasności i o dział spadku".Józef i Marianna C. wnieśli zażalenie.Sąd Okręgowy zatwierdził postanowienie Sądu Grodzkiego.Uzasadnienie prawneRozpoznając skargę kasacyjną Józefa C., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:...Nie jest uzasadniony zarzut niedopuszczalności połączenia w jednej sprawie postępowań o dział spadku i o zniesienie współwłasności. Co prawda pogląd, który by popierał ten zarzut, został wyrażony w powołanym w skardze kasacyjnej orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 20 września/4 października 1949 r. C. 1111/49 (P. i Pr. nr 3/50, str. 130), jednakże Sąd Najwyższy w składzie obecnym nie podziela tego poglądu i stoi na stanowisku odmiennym, zajętym w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1950 r. C. 276/50, a w literaturze prawniczej w glosie do pierwszego z powyższych orzeczeń (P. i Pr. nr 1/51, str. 155), a mianowicie na stanowisku zasadniczej dopuszczalności połączenia obu powyższych postępowań.Za taką dopuszczalnością, o ile sąd jest właściwy dla rozpoznania żądań tak zniesienia współwłasności, jak i działu spadku, przemawia odpowiednio (art. 4 k.p.n.) zastosowanie art. 202 k.p.c., skoro nadają się one do tego samego trybu postępowania, jeśli się zważy, że i główne zasady obu postępowań, jak i bardzo wiele przepisów szczegółowych, są zupełnie takie same, poszczególne zaś różnice nie są tak daleko idące, by można było mówić o "innym" trybie postępowania w rozumieniu przyjętych w tym zakresie poglądów doktryny i orzecznictwa. Należy podkreślić, że z mocy art. 60 § 2 pr. spadk. "do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o zniesieniu współwłasności", przy uwzględnieniu tylko niektórych przepisów szczególnych z art. 61 i nast. tego prawa, dotyczących przeważnie wyrównania przysporzeń. Większość przepisów dotyczących działu spadku (art. 141 i nast. dekretu o post. spadk.) stanowi też powtórzenie dosłowne lub z nielicznymi terminologicznymi odchyleniami art. 29 i nast. dekretu o postępowaniu z zakresu prawa rzeczowego.Nie może wyłączać połączenia obu rodzajów postępowań okoliczność, że w postępowaniu o dział spadku sąd może być powołany do orzekania także w pewnym szerszym zakresie, nieaktualnym przy zniesieniu współwłasności, w szczególności o ewentualnym wyrównaniu przysporzeń, o zachowkach oraz o zmniejszeniu zapisów i innych wzajemnych roszczeniach między uczestnikami działu, o których mówi art. 151 § 1 dekretu o post. spadk., skoro w przeważnej i to podstawowej części zasięg obu postępowań, ich zasady, a nawet poszczególne przepisy, są te same.Także ważne względy celowości i ekonomii procesowej przemawiają za dopuszczalnością łączenia obu postępowań, skoro w ten sposób uzyska się z reguły oszczędność, o ile chodzi o pracę sądów, właściwych władz ziemskich, administracyjnych, mierniczych sporządzających plany, biegłych i samych uczestników postępowania, przy czym koncentracja ta nie tylko nie grozi żadnym ujemnym skutkiem prawidłowości wyników postępowania, lecz najczęściej dawałaby właśnie większą gwarancję dokładnego i wszechstronnego rozpoznania całokształtu nasuwających się zagadnień i należytego rozstrzygnięcia, zwłaszcza z punktu widzenia społeczno-gospodarczego.Sprawa niniejsza może być zresztą ilustracją w stosunku do powyższych stwierdzeń, skoro w postanowieniu zatwierdzonym przez Sąd Okręgowy Sąd Grodzki zupełnie prawidłowo i bez żadnych trudności, które by wynikały z połączenia, dokonał zarówno zniesienia współwłasności, jak i działu spadku, przy czym całe postępowanie, obejmujące między innymi sporządzenie projektu, planu, zaopiniowanie ze strony właściwej władzy itp. odbyło się tylko jeden raz, gdy bez tego połączenia musiałoby odbywać się dwukrotnie z większym nakładem pracy, czasu trwania i kosztów, a dawałoby raczej mniejszą pewność, że całość postępowania "działowego" (którym z istoty swej jest i postępowanie o zniesienie współwłasności) zostanie ogarnięta i rozstrzygnięta z należytej perspektywy, obejmującej wszystkie zagadnienia i ostateczny wynik, celowy z punktu widzenia interesu państwa, społeczeństwa i uczestników postępowania...Z zasad powyższych skarga kasacyjna ulega oddaleniu (art. 436 k.p.c. i art. 4 k.p.n.).