C 447/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr B. Dobrzański (sprawozdawca), dr J. Marowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława R. przeciwko Janinie R. o rozwód, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 marca 1950 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePowód żądał rozwiązania małżeństwa stron zawartego dnia 13 lutego 1934 r. na tej podstawie, że pożycie stron było od samego początku złe, że pozwana objawiała usposobienie zaczepne i skłonność do nieskrępowanego prowadzenia się, że w 1937 r. samowolnie opuściła powoda, że w czasie okupacji strony wznowiły wspólne pożycie, ale stało się to pod naciskiem niemieckich żandarmów na skutek zabiegów pozwanej, że jednak już po dwóch miesiącach pozwana ponownie opuściła powoda okradając go w dodatku. Powód oświadcza gotowość wzięcia do siebie małoletniego syna stron. Sąd Okręgowy powództwo oddalił; na skargę zaś apelacyjną powoda Sąd Apelacyjny orzekł, że wyrok sądu I instancji zatwierdza. Sąd Apelacyjny ustalił, że od czwartego roku wspólnego pożycia stron powód nawiązał stosunki z niejaką S., co wywołało stałe nieporozumienia pomiędzy małżonkami, z racji których powód bił pozwaną, że pozwana postąpiła słusznie opuszczając w 1939 r. z powyższych przyczyn powoda, by uczyć się pielęgniarstwa, i zabierając w związku z tym rzeczy swe ze sobą, że powód pod pozorem dania opieki synowi stron zamieszkał razem z S., że ponowne wspólne pożycie stron trwało zaledwie około roku, ponieważ w tym czasie powód ponownie zbliżył się do S., a po wysiedleniu jej z Ostrołęki, wcielonej do Rzeszy, w Radomskie w b. Gen. Guberni, opuścił wspólne mieszkanie i udał się do niej zamieszkując z nią i mając z nią dwoje dzieci, że niewiarygodne jest twierdzenie powoda, jakoby to jego zachowanie się zostało spowodowane prześladowaniem ze strony okupanta wskutek doniesień pozwanej, skoro S. była w b. Gen. Guberni i nie mogła zakłócać współżycia stron, że stąd winę rozkładu pożycia małżeńskiego ponosi wyłącznie powód. Zdaniem jednak Sądu Apelacyjnego orzeczenie rozwodu nie mogłoby nastąpić również przez wzgląd na małoletniego syna stron, ponieważ konieczna jest troska powoda o dziecko, konieczny jest również współudział powoda w ponoszeniu kosztów wspólnego gospodarstwa, zwłaszcza że pozwana jako niewykwalifikowana robotnica nie zarabia tyle, aby pokryć wszystkie potrzeby, a powód nie poczuwał się do spełniania powyższych swoich obowiązków. W końcu Sąd Apelacyjny wyjaśnił, dlaczego jego zdaniem ustalenia oparte na zeznaniach świadków pozwanej nie mogą być obalone zeznaniami świadków powoda.W skardze kasacyjnej powód wnosi o uchylenie powyższego wyroku i odesłanie sprawy do instancji apelacyjnej, zarzucając naruszenie art. 24 pr. małż., art. 250 i 351 k.p.c. (...)Powód podkreśla fakt, że pozwana przy pomocy żandarmów niemieckich wprowadziła się do mieszkania powoda i że okoliczność tę przed sądem przyznała. Twierdzenie to nie zostało odparte ani w motywach zaskarżonego wyroku, ani stanem faktycznym sprawy wynikającym z protokołów sądowych. Sąd Apelacyjny nie ustala bowiem, aby to twierdzenie było nieprawdziwe. W zeznaniu zaś swym utrwalonym w protokole pozwana wyjaśnia, że starała się o to, by nie dopuścić do zupełnego rozerwania węzłów małżeńskich i, na skutek interwencji władz gminnych i innych, powód na wspólne pożycie zgodził się i strony zamieszkały razem. Wyjaśnienia takie mieszczą w sobie elementy dopuszczające ustalenie, że twierdzenie powoda o zniewoleniu go do powrotu do wspólnego pożycia na skutek interwencji władz okupacyjnych, a zwłaszcza żandarmerii niemieckiej, zgodne jest z prawdą. Sąd Apelacyjny nie mógł zatem pominąć powyższego zeznania powódki, lecz powinien był wyjaśnić jego treść, jeżeli twierdzenie powoda o zniewoleniu go do pożycia z pozwaną było doniosłe dla rozstrzygnięcia sprawy. Doniosłość zaś przedstawionego w twierdzeniach powoda postępowania pozwanej dla zakwalifikowania go jako przyczyny trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego nie może być wątpliwa. Notoryczny jest mianowicie fakt, że okupant niemiecki odnosił się do ludności polskiej z najgłębszą nienawiścią i że nie pominął żadnej błahej nawet okazji, aby znęcać się nad nią. Zwracanie się zatem obywatela polskiego do okupanta o pomoc przeciwko współobywatelowi nosiło w sobie piętno zdrady, bo oddawało go w ręce wroga, który według wszelkiego prawdopodobieństwa nie kierował się w swych zarządzeniach względami sprawiedliwości, lecz chęcią dania upustu swej nienawiści na wskazanej ofiarze. W tym sensie szczególnie obciążające było szukanie pomocy okupanta przez jednego małżonka przeciwko drugiemu z uwagi na to, że prawo zobowiązywało małżonków do udzielania sobie wzajemnie wsparcia i pomocy oraz do przyzwoitego postępowania. Toteż szukanie takiej pomocy przez jednego małżonka musiało normalnie wywołać u drugiego małżonka uczucie głębokiej krzywdy prowadzące w dalszym następstwie do całkowitego oziębienia się stosunków pomiędzy małżonkami, a tym samym do trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Sąd Apelacyjny zatem, pomijając w zeznaniu pozwanej, na którym oparł zresztą swe ustalenia, wyżej przytoczoną okoliczność, nie wyczerpał przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy istotnej części materiału procesowego, dopuszczając się w ten sposób naruszenia prawa zarówno materialnego (art. 24 pr. małż. i art. 29 kod. rodz.), jak i procesowego (art. 250 § 1 k.p.c.). (...)