C 732/52

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu jawnym dnia 21 maja 1952 r. w sprawie z powództwa Józefa D. p-ko Przedsiębiorstwu Państwowemu, Okręgowy Zarząd Kin w P. o zapłatę po rozpoznaniu skargi rewizyjnej powoda na postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 1 czerwca 1951 r. I C 796/50 zaskarżone postanowienie uchyla i sprawę Sądowi Powiatowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania odsyła.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 27 kwietnia 1950 r. do b. Sądu Grodzkiego w P. powód Józef D. wnosi o zasądzenie od Przedsiębiorstwa Państwowego "Film Polski" (Okręgowy Zarząd Kin w P.) sumy 92.000 złotych (starych) tytułem należności za użytkowanie przez pozwane przedsiębiorstwo w okresie od dnia 4 czerwca 1946 r. do 1 czerwca 1950 r. 285 krzeseł, stanowiących własność powoda, a znajdujących się w sali kinematograficznej w Rogoźnie, dzierżawionej przez pozwane Przedsiębiorstwo od żony powoda.Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wnosiła o oddalenie powództwa, zarzucając brak legitymacji czynnej powoda oraz twierdząc, że sporne krzesła stanowią przynależność kina, a zatem w myśl art. 21 ust. 2 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Film Polski" (Dz. U. z 1945 r. Nr 55, poz. 308) podlegają wynajęciu lub wydzierżawieniu, a ponieważ między stronami nie ma zgody co do wysokości czynszu dzierżawnego właściwą władzą do orzekania w sprawie mniejszej z mocy art. 21 ust. 4 cyt. dekretu jest Komisja Rozjemcza.Sąd Powiatowy w Poznaniu, uznając powyższy zarzut strony pozwanej za słuszny, postanowieniem z dnia 1 czerwca 1951 r. odrzucił pozew wobec niedopuszczalności drogi procesu cywilnego.W skardze rewizyjnej na powyższe postanowienie powód wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając błędną wykładnię przepisów k.z. dotyczących najmu oraz obrazę przepisów przez pominięcie dowodów na okoliczność własności spornych krzeseł.Sąd Wojewódzki w Poznaniu, który rozpoznawał sprawę jako sąd rewizyjny, postanowieniem z dnia 26 lutego 1952 r. przekazał sprawę z mocy art. 388 k.p.o. Sądowi Najwyższemu z uwagi na zachodzącą poważną wątpliwość prawną, czy wobec wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1952 r. ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii. (Dz. U. z 1951 r. Nr 66, poz. 452), pozostały w mocy przepisy art. 21 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Film Polski" (Dz. U. z 1945 r. Nr 55, poz. 308), a to w związku z art. 11 cyt. ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r.Na rozprawie rewizyjnej w Sądzie Najwyższym w dnia 21 maja 1952 r. przedstawiciel Urzędu Zastępstwa Prawnego oświadczył, że wobec zniesienia z dniem 1 stycznia 1952 r. Przedsiębiorstwa Państwowego "Film Polski" w prawa i obowiązki strony pozwanej weszło Przedsiębiorstwo "Okręgowy Zarząd Kin w Poznaniu".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie przyjął Sąd Powiatowy, iż w dacie wytoczenia powództwa droga procesu cywilnego w sprawie niniejszej nie była dopuszczalna. Powód dochodzi za użytkowanie przez stronę pozwaną krzeseł znajdujących się na sali kinowej i stanowiących jej urządzenie. Z mocy art. 21 ust. 3 w związku z ust. 20 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. spór o czynsz najmu za powyższe krzesła należał do właściwości Komisji Rozjemczej. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy, niedopuszczalność drogi procesu cywilnego na zasadzie art. 21 ust. 3 cyt. dekretu dotyczyła również sporu co do ruchomości, stanowiących urządzenie i przynależność pomieszczeń zajmowanych przez Przedsiębiorstwo "Film Polski", albowiem dekret z dnia 13 listopada 1945 r., nakazując w art. 20 zgłoszenie budynków i sal o przeważającym charakterze teatrów świetlnych i uprawniając Przedsiębiorstwo "Film Polski" do wyłącznej eksploatacji filmów, ma na względzie obowiązek zgłoszenia wszystkiego, co umożliwia eksploatację, a znajduje się w rękach osób trzecich; rozstrzygnięcie zaś sporu, czy dane ruchomości stanowią urządzenia i przynależność kinematografu, należy z mocy art. 21 cyt. dekretu do Komisji Rozjemczej, (por. orzeczenie S.N. z dnia 25 lutego 1949 r. Nr C. 5/49 OSN 1949/II-III poz. 70). W świetle art. 20 i 21 cyt. dekretu obojętne jest przy tym, czy ruchomości, stanowiące urządzenie i przynależność kinematografu, stanowią własność tej samej osoby, która jest właścicielem pomieszczenia, w jakim mieści się ten kinematograf, czy też osoby trzeciej, skoro obowiązek zgłaszania majątku objętego przepisem art. 20 dekretu obciążał także właścicieli i posiadaczy ruchomości, stanowiących przynależność teatrów świetlnych. Z punktu widzenia więc stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania przez Sąd Powiatowy zaskarżonego postanowienia, postanowienie to było trafne i zasadne.Jednakże w toku dalszego postępowania a przed uprawomocnieniem się postanowienia o odrzuceniu pozwu nastąpiła zmiana ustawodawstwa w dziedzinie kinematografii. Z mocy art. 17 ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii (Dz. U. z 1951 r. Nr 66, poz. 452), dekret z dnia 13 listopada 1945 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Film Polski" utracił moc z dniem 1 stycznia 1952 r. Derogacja powyższa dotyczy całości tego dekretu a więc i art. 21. Ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii nie zawiera zaś żadnych przepisów, które mogły stanowić podstawę dla wyłączenia drogi procesu cywilnego w sprawach o czynsz za najem budynków i sal użytkowanych na teatry świetlne oraz za stanowiące ich przynależność ruchomości. Od dnia 1 stycznia 1952 r. sprawy powyższe należą przeto z mocy art. 2 k.p.c. do drogi procesu cywilnego.Odnosi się to i do spraw o roszczenia także będące w toku, w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii. Kwestia dopuszczalności drogi procesu cywilnego musi być brana pod uwagę z urzędu w każdym stanie (art. 228 k.p.c). Uznać należy, że jeżeli w toku procesu nastąpi zmiana ustawodawstwa w tym kierunku, iż dla pewnej kategorii roszczeń poprzednio wyłączonych z drogi sądowej, stanie się właściwa droga procesu cywilnego, następuje konwalidacja przesłanki procesowej, jaką stanowi dopuszczalność drogi procesu cywilnego, wobec czego pozew nie może być już odrzucony.Z tych względów zaskarżone postanowienie ulega uchyleniu a sprawa odesłaniu do Sądu Powiatowego celem merytorycznego rozpoznawania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, sąd orzekający winien mieć jednak na uwadze art. 11 ustawy z dnia 15 grudnia 1951 r. o kinematografii.