C 79/53

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1953 r. sprawy z powództwa Stefana F. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Pracy Tapicerów o zapłatę 875 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 18 czerwca 1952 r. I C. 1079/51 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę Sądowi Powiatowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania przekazuje.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dn. 22 czerwca 1951 r. do Sądu Powiatowego w Bydgoszczy powód Stefan F. domaga się zasądzenia od Robotniczej Spółdzielni Pracy Tapicerów w Bydgoszczy sumy 875 zł z 8% i kosztami procesu. W uzasadnieniu swego żądania powód podaje, iż przez okres 5 lat do dn. 23 marca 1950 r. pracował jako tapicer w pozwanej spółdzielni. Wynagrodzenie powoda wynosiło przeciętnie 700 zł miesięcznie. Pismem z dn. 22 grudnia 1950 r. Spółdzielnia rozwiązała stosunek pracy z powodem ze skutkiem natychmiastowym. Z uwagi na to, że zdaniem powoda nie było uzasadnionych przyczyn do niezwłocznego rozwiązania umowy, rości on pretensję o wynagrodzenie za 2-tygodniowy okres wypowiedzenia w kwocie 350 zł oraz za urlop w r. 1951, którego skutkiem rozwiązania umowy został pozbawiony, w kwocie 525 zł.Pozwana Spółdzielnia w odpowiedzi na pozew wnosiła o oddalenie powództwa, twierdząc, że zwolnienie powoda nastąpiło na zasadzie art. 32, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. z ważnej przyczyny, gdyż powód jako członek zarządu Spółdzielni dopuścił się szeregu nadużyć, w wyniku których został wykluczony z liczby członków Spółdzielni orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej z dnia 18 grudnia 1950 r., wydanym na zasadzie § 14p. D. Statutu wzorcowego Spółdzielni Pracy.Sąd Powiatowy wyrokiem z dn. 18 czerwca 1952 r. uwzględnił powództwo i zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda kwotę 875 zł z 8% od dn. 24 grudnia 1950 r.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarża pełnomocnik pozwanej Spółdzielni wnosząc w rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.Rewizja zarzuca obrazę prawa materialnego oraz nierozpoznanie istoty sprawy przez to, że Sąd Powiatowy uznał, iż powódka nie wykorzystała 7-dniowego terminu prekluzyjnego przewidzianego w art. 19 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników, pomijając, że powód był członkiem pozwanej Spółdzielni i że w odniesieniu do niego mają zastosowanie przepisy ustawy z dn. 29 października 1920 r. o spółdzielniach. Skarżący wywodzi, że w myśl przepisów cytowanej ustawy władze Spółdzielni miały prawo wykluczenia powoda z liczby swych członków, co automatycznie powodowało rozwiązanie z nim wszelkich stosunków. Przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne upoważniało pozwaną do wykluczenia powoda ze Spółdzielni. W tych warunkach przepis art. 19 cytowanego rozporządzenia nie może mieć w sprawie zastosowania.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy, który rozpoznawał sprawę jako sąd rewizyjny, postanowieniem z dn. 31 grudnia 1952 r. przekazał sprawę z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu, uznając, że rozstrzygnięcie rewizji zależy od rozstrzygnięcia:1.charakteru stosunku pomiędzy członkami spółdzielni pracy a spółdzielnią pracy, mianowicie, czy stosunek ten jest stosunkiem pracy podlegającym przepisom rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r., a to w związku z orzeczeniem SN I K. 167/51, które stwierdza, że przepisy odnoszące się do umowy o pracę, w zasadzie nie mają zastosowania do członków spółdzielni pracy.2.zagadnienia, które łączy się z zagadnieniem pod 1., czy wykluczenie członka spółdzielni pracy (w niniejszym wypadku członka Zarządu Spółdzielni), ze spółdzielni powoduje automatyczne rozwiązanie stosunku pracy ze skutkiem natychmiastowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że rozstrzygnięcie o zasadności rewizji zależy od ustalenia charakteru stosunku pomiędzy spółdzielnią pracy a jej członkami. Na przedstawione przez Sąd Wojewódzki w tej mierze pytanie prawne należy odpowiedzieć negatywnie. Stosunku, jaki łączy członków spółdzielni pracy ze spółdzielnią, nie można identyfikować ze stosunkiem pracy pracowników, normowanym przepisami rozporządzeń z 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych i robotników. W ustroju socjalistycznym oraz ustroju demokracji ludowej stosunki pracy - w znaczeniu najszerszym - dzielą się na dwa podstawowe typy: pracownicze i spółdzielcze, odpowiadające dwóm podstawowym typom socjalistycznej własności środków produkcji: państwowej i spółdzielczej.Na odrębność spółdzielczych stosunków pracy wskazał m.in. Centralny Związek Spółdzielczy, wyjaśniając w komunikacie z dn. 28 lutego 1952 r., (M. P. 1952 r. Nr 2 poz. 19), iż "spółdzielnie pracy stanowią specyficzną formę społecznego gospodarowania. Specyfika ta wyraża się przede wszystkim w tym, że członkowie jako współwłaściciele środków produkcji spółdzielni, są zatrudnieni we wspólnie prowadzonym przedsiębiorstwie. Nie zachodzi tu zatem stosunek najmu pracy, lecz specyficzny spółdzielczy stosunek pracy".Spółdzielcze stosunki pracy, podobnie jak pracownicze stosunki pracy, są w Państwie Ludowym formami realizacji konstytucyjnego prawa i obowiązku pracy. Stosunki te - mimo iż służą osiągnięciu tych samych celów - posiadają swoją specyfikę, skutkiem czego normowane są odrębnymi przepisami prawnymi.Spółdzielczy stosunek pracy jest pochodny od stosunku członkostwa spółdzielni pracy. Dlatego dla oceny praw i obowiązków, wynikających ze spółdzielczego stosunku pracy, miarodajne są przede wszystkim przepisy ustawy o spółdzielniach oraz postanowienia statutu spółdzielni. Przepisy ustawodawstwa pracy stosują się do spółdzielczych stosunków pracy o tyle tylko, o ile z treści i celu tych przepisów wynika, że odnoszą się do wszelkich stosunków pracy - zarówno pracowniczych jak spółdzielczych (np. przepisy o dyscyplinie pracy, o bezpieczeństwie i higienie pracy). Natomiast przepisy normujące pracownicze stosunki pracy mogą być stosowane do spółdzielczych stosunków pracy tylko wówczas, gdy statut spółdzielni (lub przepis szczególny) wyraźnie do nich odsyła.Z powyższego wynika, że Sąd Powiatowy - jak słusznie zarzuca to rewizja - nietrafnie oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na przepisach rozporządzenia z 16 marca 1928 r. o umowie o pracę robotników. Sąd Powiatowy pominął całkowicie, iż powód był członkiem spółdzielni pracy i rozpoznał sprawę tak, jakby powód pozostawał ze stroną pozwaną w pracowniczym stosunku pracy. Na skutek tego Sąd ten nie ustalił w ogóle szeregu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jak przede wszystkim, czy wykluczenie powoda ze spółdzielni odbyło się zgodnie z postanowieniami statutu i ustawy o spółdzielniach oraz jakie skutki wykluczenie to mogło spowodować. W szczególności, czy pociągnęło za sobą utratę prawa do zatrudnienia w spółdzielni.Sąd Powiatowy rozstrzygnął sprawę z całkowitym pominięciem treści statutu pozwanej Spółdzielni, mimo iż ta ostatnia w odpowiedzi na pozew powołała się na przepis tzw. statutu wzorcowego. W aktach sprawy brak jest w ogóle statutu spółdzielni, co uniemożliwia skontrolowanie trafności rozstrzygnięcia Sądu Powiatowego. Należy z naciskiem podkreślić, iż rozstrzyganie spraw pomiędzy członkami spółdzielni pracy a spółdzielniami pracy bez znajomości statutu jest niemożliwe i nie może mieć miejsca. Statut bowiem - jak podkreślono wyżej - jest przede wszystkim miarodajny dla oceny szeregu kwestii, a w szczególności ustania członkostwa i likwidacji spółdzielczego stosunku pracy. W statucie spółdzielni szukać też należy odpowiedzi na drugie z przedstawionych przez Sąd Wojewódzki zagadnień prawnych, a mianowicie, czy wykluczenie członka spółdzielni pracy powoduje automatyczne ustanie prawa do zatrudnienia (a nie "rozwiązanie stosunku pracy", Jak mylnie sformułował to Sąd Wojewódzki). Zagadnienie to nie da się rozstrzygnąć ogólnie na podstawie przepisów ustawowych; przepisów takich zresztą w tym zakresie brak. Jest to zagadnienie normowane statutowo.Wobec braku ustaleń w oparciu o statut pozwanej Spółdzielni i co za tym idzie niemożności oceny zasadności zaskarżonego wyroku, wyrok ten ulega uchyleniu a sprawa odesłaniu do Sądu Powiatowego, celem ponownego jej rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powinien ustalić, jaki statut obowiązywał w pozwanej Spółdzielni w grudniu 1950 r., czy w świetle tego statutu wykluczenie powoda z grona członków zostało dokonane we właściwym trybie i może być uznane za skuteczne, czy na skutek tego wykluczenia powód utracił jednocześnie prawo do zatrudnienia w spółdzielni, czy w razie bezskuteczności wykluczenia powoda ze spółdzielni możliwe było uprzednie pozbawienie powoda prawa do zatrudnienia przed wykluczeniem ze spółdzielni i w jakim trybie, w szczególności, czy statut przewidywał analogiczne stosowanie przepisów normujących pracownicze stosunki pracy. Dopiero w zależności od powyższych ustaleń sąd orzekający będzie mógł dokonać oceny zasadności żądań powoda i zarzutów pozwanej.