II C 2238/52

Uzasadnienie faktyczneNa skutek przekazania sprawy w trybie art. 388 k.p.c. a przede wszystkim z mocy art. 380 § 1 pkt. 3 k.p.c. należy z urzędu rozważyć, czy sąd I instancji, stosując przepisy rozporządzenia z dnia 16.III.1928 r. dotyczącego umów o pracę pracowników umysłowych do stanu faktycznego opisanego w pozwie, nie naruszył przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Innymi słowy, nastręcza się w takiej sprawie zagadnienie, czy stosunek pracy, istniejący między członkiem spółdzielni pracy a spółdzielnią, regulują przepisy tego rozporządzenia, czy też inne przepisy prawne.W związku z powyższym należy zauważyć, że przepisy rozporządzeń Prezydenta R. P. z dnia 16.III.1928 r. (Dz. U. R. P. poz. 323 i 324) dotyczą pracy najemnej, co wyraźnie wynika z tych przepisów, jest jasne i nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Natomiast praca członków spółdzielni pracy nie jest pracą najemną. Wynika to z przepisów §§ 10 i 11 statutu spółdzielni, opartego na statucie wzorcowym spółdzielni pracy. W § 10 statutu wyraźnie ogranicza się stosowanie pracy najemnej do wykonywania prac pomocniczych, nie stanowiących podstawowego przedmiotu działalności gospodarczej spółdzielni oraz prac, które wymagają specjalnych uzdolnień i wiadomości, przy czym ograniczenie to nastąpiło na korzyść członków spółdzielni, którzy w myśl § 11 statutu mają pierwszeństwo do pracy. Statut spółdzielni pracy wyraźnie odróżnia zatem stosunek prawny, dotyczący członka spółdzielni, od stosunku prawnego występującego w postaci umowy o pracę najemną, wykonywaną dla spółdzielni. Odróżnienie to wynika również z §§ 11, 12, 15 i 29 statutu. Według bowiem § 29 zarząd spółdzielni zawiera i rozwiązuje umowy o pracę z nieczłonkami; natomiast o zawieraniu umów o pracę z członkami spółdzielni nie ma żadnego przepisu w statucie, aczkolwiek przepis taki byłby potrzebny, gdyby członkowie spółdzielni pracowali w niej na podstawie umów o pracę najemną. Brak więc takiego przepisu w statucie świadczy, że członków spółdzielni nie łączy stosunek umowy o pracę najemną.Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w treści §§ 11, 12 i 15 statutu, z których wynika, że członkowie spółdzielni mają prawo i obowiązek pracy z tytułu samej przynależności do spółdzielni w charakterze jej członków.To, że praca członka spółdzielni pracy jest pracą odrębną, nie najemną, znajduje także potwierdzenie w uchwale C. R. Z. Z. o wyłączaniu członków spółdzielni pracy ze związków zawodowych (Komunikat Centralnego Związku Spółdzielczego z dnia 17.XII.1951 r. - Monitor Spółdzielczy nr 16). Wykluczenie takie członków spółdzielni świadczy o tym, że nie są oni pracownikami najemnymi, gdyż ci ostatni w myśl art. 2 ustawy z dnia 1.VII.1949 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 293/49) mieliby prawo do zrzeszenia się w związkach zawodowych.Na odrębność pracy członków spółdzielni pracy wskazują również 2 uchwały Prezydium Rządu z dnia 18 lutego 1952 r., zamieszczone w Monitorze Polskim, przy czym uchwała umieszczona pod pozycją 204 dotyczy odrębnego sposobu uregulowania wynagrodzeń za pracę członków spółdzielni, a uchwała umieszczona pod pozycją 205 głosi, że dla członków spółdzielni pracy zostanie zorganizowany odrębny system ubezpieczeń.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że członkowie spółdzielni pracy nie są pracownikami najemnymi i dlatego przepisy rozporządzeń Prezydenta R. P. z dnia 16.III.1928 r. (Dz. U. poz. 323 i 324) nie mają do nich zastosowania, a stosunek ich pracy w spółdzielni pracy powstaje przez samo wstąpienie w charakterze członka do tejże spółdzielni.Stosunek pracy członków spółdzielni pracy do tej spółdzielni jest znacznie ściślejszy i korzystniejszy dla nich niż stosunek pracownika najemnego do spółdzielni. Członkowie spółdzielni bowiem są współgospodarzami spółdzielni, przysługuje im cały szereg uprawnień, a między innymi prawo pierwszeństwa do pracy i do udziału w nadwyżkach, ich prawa i obowiązki są uregulowane przepisami ustawy o spółdzielniach, przepisami statutu, uchwałami władz spółdzielni i wyżej j wymienionymi uchwałami Prezydium Rządu z dn. 27.11.1952 r. (Monitor Polski A-17), przy czym pierwsza z tych uchwał nr 55 reguluje zasady wynagrodzenia członków spółdzielni pracy, a uchwała nr 56 zasady świadczeń socjalno - bytowych członków spółdzielni pracy.Członkowie spółdzielni pracy, korzystając w myśl § 11 statutu spółdzielni, opartego na statucie wzorcowym, z pierwszeństwa do pracy, mają jednocześnie obowiązek zastosowania się do socjalistycznej dyscypliny pracy, przy czym za uchybienia mogą być w myśl § 13 statutu nakładane na nich kary porządkowe, występujące między innymi w postaci ostrzeżenia, nagany i przeniesienie do pracy niżej zaszeregowanej. Członkowie spółdzielni niezadowoleni z wydanych przez zarząd zaleceń mogą w myśl § 27 lit. g statutu składać zażalenia do komisji rewizyjnej lub na walnych zgromadzeniach, a to stosownie do § 1 lit. k statutu.Poza tym członkowie spółdzielni pracy mogą wystąpić ze spółdzielni w trybie § 15 i następnych statutu, jeżeli warunki pracy im nie odpowiadają.Z powyższych rozważań, wynika, że członkowie spółdzielni pracy mogą występować o roszczenia z tytułu wynagrodzenia za pracę w oparciu o powyżej przytoczone przepisy prawne, a nie w oparciu o przepisy rozporządzeń Prezydenta R. P. z dnia 16.III.1928 r. (Dz. U. poz. 323 i 324).