I CO 1/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Święcicki. Sędziowie: S. Gross, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), F. Błahuta, J. Majorowicz, M. Piekarski, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego pytanie prawne wynikłe w sprawie z powództwa Walentego G. przeciwko Spółdzielni Przemysłu Ludowo-Artystycznego "Rzut" w T. o należność za pracę:"Jakie przedawnienie ma zastosowanie do roszczeń członka spółdzielni pracy przeciw niej o wynagrodzenie ze spółdzielczego stosunku pracy?"Sąd Najwyższy uchwalił następującą zasadę prawną:"Wierzytelności członka spółdzielni pracy przysługujące mu z tytułu wynagrodzenia za pracę w spółdzielni, powstałe pod rządem ustawy z dnia 29.X.1920 r. o spółdzielniach (Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) na podstawie statutu wzorcowego spółdzielni pracy z 1952 r. (Mon. Spółdz. z 1952 r. Nr 11, poz. 87), przedawniają się z upływem 5 lat".Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wyjaśnił już wielokrotnie (por. zwłaszcza uchwały z dnia 25.II.1957 r., OSN 1/1958, poz. 3 i z dnia 24.V.1960 r., OSN 1961 r., poz. 3), że skład sądzący może w trybie art. 25 § 1 u.s.p. przedstawić składowi siedmiu sędziów do rozstrzygnięcia tylko taką kwestię, której rozstrzygnięcia wymaga rozpoznawana sprawa; jeżeli więc przedstawione pytanie przekracza ten zakres, skład siedmiu sędziów dostosowuje przedmiot uchwalonej zasady prawnej do powyższego zakresu.Z akt sprawy, w toku rozpoznawania której skład sądzący zgłosił pytanie zacytowane wyżej w sentencji, wynika, że przedmiotem owej sprawy jest roszczenie członka spółdzielni pracy względem tej spółdzielni o wynagrodzenie za pracę za okres od sierpnia 1955 r. do maja 1956 r. oraz że w tym okresie statut spółdzielni pracy odpowiadał statutowi wzorcowemu spółdzielni pracy ogłoszonemu w Monitorze Spółdzielczym z roku 1952 pod pozycją 87. W konsekwencji należy niniejsze rozważania ograniczyć do tego zakresu, jaki pod rządem ustawy o spółdzielniach z 29.X.1920 r. (Dz. U. z 1950 r., poz. 232) wynikał z powyższego statutu wzorcowego spółdzielni pracy z roku 1952. Uchwała niniejsza pomija natomiast analogiczne zagadnienie, jakie pod rządem tej ustawy wynikałoby z późniejszego statutu wzorcowego spółdzielni pracy (Biuletyn CZSP z 1957 r., poz. 123), jest ono bowiem bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia sprawy rozpoznawanej przez skład sądzący.Dla rozstrzygnięcia zagadnienia terminu przedawnienia roszczenia członka spółdzielni pracy, przysługującego mu z tytułu wynagrodzenia za pracę w tejże spółdzielni a wynikającego z jej statutu odpowiadającego statutowi wzorcowemu z 1952 r., w grę mogą wchodzić następujące przepisy: 1) art. 284 k.z., przewidujący 3-letni termin przedawnienia "wierzytelności pracowników z tytułu wynagrodzenia za pracę", 2) art. 282 pkt 2 k.z., przewidujący 5-letni termin przedawnienia "wierzytelności z zaległych świadczeń okresowych" i 3) art. 105 p.o.p.c., przewidujący 10-letni termin przedawnienia roszczeń majątkowych, dla których ustawa nie przewiduje innego terminu przedawnienia.Jeśli chodzi o pierwszy z tych przepisów - art. 284 k.z. - zważyć należy, co następuje:Zaaprobować należy wypowiadany jednolicie w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że powyższe roszczenie członka spółdzielni pracy o wynagrodzenie za pracę nie wypływa z umowy o pracę, lecz ma swe źródło w uprawnieniach członkowskich. W świetle statutu wzorcowego z 1952 r. członkowie spółdzielni pracy nie zawierają bowiem ze spółdzielnią pracy umowy o pracę; są oni zatrudnieni w spółdzielni jako współgospodarze. Tym samym za trafny uznać należy przyjęty w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. zwłaszcza orzecz. z 17.II.1958 r. 3 CR 376/57, OSN 1/1959, poz. 27, OSPiKA nr 11/1958, poz. 277) pogląd, że wynikające ze statutu wzorcowego z 1952 r. roszczenie członka spółdzielni pracy o wynagrodzenie za pracę jest "roszczeniem ze spółdzielczego stosunku pracy", a nie "roszczeniem wynikającym z umowy o pracę" w rozumieniu art. 473 k.z. Pogląd ten przesądza jednocześnie, że przecząca musi być odpowiedź na pytanie, czy powyższe roszczenie jest "wierzytelnością pracownika z tytułu wynagrodzenia za pracę" w rozumieniu art. 284 k.z. Niemożliwy bowiem do przyjęcia byłby pogląd, jakoby omawiane roszczenie było wynagrodzeniem pracownika za pracę (art. 284 k.z.), ale nie było roszczeniem wynikającym z umowy o pracę (art. 473 k.z.), skoro w obu tych przepisach chodzi o roszczenia wynikające z umowy o pracę. Brak byłoby również podstaw do analogicznego stosowania któregokolwiek z tych przepisów wyjątkowych do roszczeń członka spółdzielni pracy względem tej spółdzielni.Skoro zatem brak jest podstaw do utożsamienia - w omawianym zakresie - roszczenia członka spółdzielni pracy, wynikającego ze statutu wzorcowego z 1952 r., z roszczeniem pracownika wynikającym z umowy o pracę, przyjąć należy, że przepis art. 284 k.z. nie ma zastosowania do pierwszego z tych roszczeń.Nie nasuwa natomiast zastrzeżeń zastosowanie przepisu art. 282 pkt 2 k.z., dotyczącego w ogólności wierzytelności z zaległych świadczeń okresowych, niezależnie od tego, z jakiego tytułu się zrodziły. Wierzytelność członka spółdzielni pracy względem spółdzielni o zapłatę bieżącego wynagrodzenia za pracę jest jedną z takich właśnie wierzytelności, jakich dotyczy art. 282 pkt 2 k.z. Nie istnieje żaden przepis szczególny, który by dla wierzytelności spółdzielni pracy o zapłatę zaległego wynagrodzenia za pracę przewidywał inny termin przedawnienia. Dlatego też - zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego 1 CR 902/56 - przyjąć należy, że wynikające ze statutu wzorcowego z 1952 r. wierzytelności członków spółdzielni pracy o wynagrodzenie za pracę w spółdzielni przedawniają się w terminie pięciu lat na podstawie art. 282 pkt 2 k.z. Wobec istnienia tego przepisu szczególnego norma ogólna art. 105 p.o.p.c. nie ma tu zastosowania.