I CR 105/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. BukowskiSędziowie SN: A. Gola (spr.), M. SychowiczSentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1982 r. sprawy z powództwa Н.P. przeciwko: Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzkiego we W. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we W. z dnia 13 października 1981 r., sygn. akt I С (...)/80uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu we W. do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód, H.P. domagał się zobowiązania pozwanego - Państwowy Zakład Ubezpieczeń - do dokonania wymiany kompletnego nadwozia samochodu "Wołga Gaz 24", ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 128.700 zł, jako równowartości nadwozia i wydatku na jego wymianę. W uzasadnieniu pozwu podano, że PZU odmówił powodowi świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia (auto-casco) w tej postaci, mimo, iż jeden zespół biegłych uznał wymianę także za konieczną. Powód powoływał się też na to, że naprawa karoserii w taki sposób, by zapewniała ona bezpieczną jazdę samochodem, nie jest możliwa.Pozwany PZU w odpowiedzi na pozew wniósł o nieuwzględnienie wniosku powoda w przedmiocie żądania wymiany nadwozia samochodu. Zarzucono, że według oceny technicznej dokonanej przez dwu rzeczoznawców PZU możliwe jest doprowadzenie samochodu do stanu używalności poprzez wymianę niektórych tylko części nadwozia i naprawę pozostałych.Wyrokiem z dnia 13 października 1981 r. Sąd Wojewódzki we W. powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił w oparciu o opinię biegłych. A.M. i St.G., że samochód powoda może jedynie być doprowadzony do stanu wymaganej sprawności poprzez użycie do naprawy nowego nadwozia. Niezbędna bowiem jest wymiana uszkodzonego płatu dachu, lecz w sprzedaży brak jest takiej części zamiennej. Wobec tego konieczne jest nabycie całego nadwozia. Jednocześnie jednak Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do świadczenia pod postacią zapłaty sumy pieniężnej określonej w sposób przewidziany w przepisach o (...) ubezpieczeniu auto-casco. Wyłączało to możliwość uwzględnienia żądania "zobowiązania pozwanego do dokonania wymiany nadwozia" Jako przedwczesne uznał Sąd Wojewódzki żądanie ewentualne powoda, tj. zapłaty kwoty 128.700 zł. Naprawa samochodu nie została bowiem dotąd przeprowadzona i powód nie dokonał dotąd wymiany nadwozia. Należne mu od strony pozwanej świadczenie pieniężne zależne jest od zakresu naprawy, przy czym zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do zwrotu udokumentowanych rachunkami kosztów naprawy w granicach z wartości pojazdu. Ustalone wysokości świadczenia przypadającego powodowi od PZU możliwe będzie dopiero po dokonaniu naprawy samochodu i po przedstawieniu rachunków ilustrujących koszty tej naprawy. Obecnie żądanie zapłaty jest przeto przedwczesne.W rewizji powód, powołująс podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., wnosił o zamianę powyższego wyroku i uwzględnienie powództwa, względnie jego uchylenia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki uznał trafnie, że z obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego, w tym także ubezpieczenia auto-casco, przysługują wyłącznie świadczenia pieniężne (tak jednoznacznie co do świadczenia z auto-casco § 30 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zmianami i § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie ubezpieczeń komunikacyjnych Dz. U. Nr 30, poz. 166, obowiązującego od dnia 1 stycznia 1982 r.Zdarzenie, z którego powód wywodzi swoje roszczenie miało miejsce, w dniu 25 marca 1979 r. Dlatego, też roszczenie to podlegało ocenie na tle rozporządzenia z roku 1974 (por. § 50 pkt 1 rozporządzenia z roku 1981).Rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych z dnia 28 listopada 1974 r. rozróżnia dwa rodzaje szkód: szkodę częściową i szkodę całkowitą. Szkoda częściowa ma miejsce wówczas, gdy uszkodzony pojazd nadaje się do naprawy, a koszt naprawy nie przekracza wartości pojazdu w dniu wypadku. Szkoda całkowita występuje wówczas, gdy pojazd uległ zniszczeniu w takim stopniu, że nie nadaje się do naprawy albo gdy ewentualna naprawa jest możliwa, ale nieopłacalna. Szkoda całkowita ma również miejsce w razie kradzieży lub rabunku pojazdy, gdy pojazdu nie odnaleziono albo w przypadku jego zatopienia, jeśli wydobycie pojazdu byłoby nieopłacalne (por. § 25 i 26).Powód doznał szkody częściowej i naprawienia takiej szkody dochodzi w sprawie niniejszej, przy czym jednak zgłosił jako główne żądanie nie przewidziane w przepisach powołanego wyżej rozporządzenia. Zasadnie przeto Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że żądanie tak sformułowane nie mogło być uwzględnione. Brak bowiem dla niego podstawy materialnoprawnej. Ten brak zaś musiał prowadzić do oddalenia powództwa. Rewizję w tym zakresie należało przeto uznać za chybioną.Nie można było natomiast odmówić zasadności zarzutowi skarżącego, że Sąd Wojewódzki pominął, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.) przewiduje dwie podstawy do ustalenia wysokości i wypłaty świadczenia. Podstawę tę może stanowić rachunek za naprawę (§ 26 ust. 1) lub kosztorys sporządzony przez upoważnionego do dokonywania tej czynności pracownika zakładu ubezpieczeń lub rzeczoznawców powołanych przez zakład ubezpieczeń albo kosztorys przedstawiony przez poszkodowanego sporządzony przez zakład naprawczy (§ 28 ust. 1). Wprawdzie według brzmienia § 28 ust. 2 cyt. rozporządzenia zakład ubezpieczeń może uzależnić wypłatę świadczenia ustalonego na podstawie kosztorysu od uprzedniego przedstawienia rachunków dotyczących zakupu oraz montażu w ubezpieczonym pojeździe nadwozia lub innych zespołów podlegających wymianie w ramach naprawy powypadkowej, jeżeli jest to uzasadnione względami bezpieczeństwa ruchu drogowego lub innymi ważnymi okolicznościami, lecz uregulowanie takie wskazuje na to, że podstawą do wypłaty świadczenia może być również kosztorys obrazujący jedynie zakres pracy przewidzianych do wykonania - jeszcze nie wykonanych - w związku z wypadkiem. Taki stan prawny zwalnia poszkodowanego - jeśli zakład ubezpieczeń nie skorzysta z prawa żądania udokumentowania zakupu i montażu - od obowiązku przedstawienia rachunków dotyczących nabycia nadwozia lub innych zespołów podlegających wymianie i stwarza dla niego podstawę dochodzenia świadczenia przed dokonaniem naprawy w oparciu o kosztorys.Sąd Wojewódzki kwestii tej nie rozważył i możliwości uwzględnienia żądania zapłaty kwoty 128.700 zł nie ocenił mimo, iż ustalił potrzebę wymiany nadwozia w oparciu o kosztorys obrazujący zakres uszkodzeń i napraw (k. 87), a strona pozwana - jak można było wnosić z jej zachowania w procesie - nie domagała się przedstawienia rachunków stosownie do § 28 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia, dająс tym samym wyraz temu, że rezygnuje z przysługującego jej uprawnienia.Uzasadniało to wniosek skarżącego o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i 108 § 2 k.p.c.).