I CR 122/68

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 6 września 1968 r. sprawy z powództwa Jana C. przeciwko 1) Zjednoczeniu Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych w W., 2) Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. o 10 000 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 5 grudnia 1967 r., sygn. akt II C 514/66 zaskarżony wyrok - z wyłączeniem orzeczenia o oddaleniu powództwa o kwotę 10 000 zł od Skarbu Państwa - uchyla i sprawę w takim zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w O. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków: powoda i pozwanego Zjednoczenia o przyznanie kosztów procesu za II instancję, poza tym rewizję oddala. Uzasadnienie faktyczneJan C. wytoczył powództwo o nakazanie pozwanym, aby dokonali poprawek zaprojektowanego przez niego, a wystawionego na terenach miejskich w R., pomnika Moniuszki oraz zasądzenie na jego rzecz kwoty 10 000 z tytułu reszty należności, jaką miał otrzymać za nadzór autorski. Jako pozwanych powód wskazał: Skarb Państwa - Prezydium MRN w R. oraz Stowarzyszenie pod nazwą "Zjednoczenie Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych" z siedzibą w W., jako tę instytucję, w ramach której działał nieistniejący już Komitet budowy wymienionego pomnika. W toku procesu Sąd Wojewódzki dopozwał w trybie art. 195 kpc organizatorów tego komitetu. Wyrokiem z dnia 5 grudnia Sąd Wojewódzki w W. powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał przede wszystkim, że powództwo w stosunku do pozwanego Zjednoczenia jest nieuzasadnione, gdyż stowarzyszenie to nie jest biernie legitymowane w sprawie, powód bowiem zawarł umowę z komitetem nie mającym osobowości prawnej, a więc z określonymi osobami fizycznymi. Wprawdzie na egzemplarzu umowy podpisanej przez powoda została odciśnięta pieczęć pozwanego Zjednoczenia, a ponadto Komitet Budowy Pomnika korzystał z lokalu i z konta Zjednoczenia, ale fakty te nie wskazują na to, że kontrahentem powoda było Zjednoczenie. W szczególności pomnik został wystawiony nie z funduszy tej instytucji, lecz ze zbieranych przez Komitet składek ofiarowywanych przez społeczeństwo. Pierwsze żądanie powoda jest także - według dalszych wywodów Sądu Wojewódzkiego - nie uzasadnione merytorycznie. Jak bowiem wynika z przeprowadzonych dowodów, Komisja Artystyczna, jaka oceniała pomnik przed jego odsłonięciem z ramienia Ministerstwa Kultury i Sztuki, uznała, że pomnik poza drobnymi usterkami oraz jego usytuowanie odpowiadają wymaganiom artystycznym. Wreszcie roszczenie o kwotę 10 000 zł jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - przedawnione, powód wytoczył bowiem powództwo o zasądzenie tej kwoty po upływie 5­letniego terminu przewidzianego w art. 282 pkt 4 kz Wymieniony wyrok zaskarżył powód. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w wypadku dokonania czynności prawnej lub naruszenia cudzych praw przez Komitet nie mający osobowości prawnej odpowiadają wobec drugiej strony członkowie tego Komitetu, jest oczywiście trafne. Inaczej jest jednakże wtedy, gdy komitet taki, reprezentujący inicjatywę społeczną, powstaje z inicjatywy i działania pod opieką określonego organu państwa (np. rady narodowej) lub organizacji społecznej. W takim bowiem wypadku podmiotem, który wchodzi - mimo że formalnie jako kontrahent występuje komitet - w stosunki z osobami trzecimi jest ten organ państwa lub ta organizacja. Dodać przy tym wypada, że jest to u nas zjawisko - z przyczyn zresztą jak najbardziej uzasadnionych - często spotykane. Chodzi bowiem o to, że gdy w rachubę wchodzą poważniejsze transakcje, osoby fizyczne organizujące określony komitet nie dysponują z reguły takimi zasobami, które wystarczałyby na zaspokojenie roszczeń kontrahentów w razie naruszenia przez komitet ich praw. Sąd Wojewódzki miał to na uwadze, uznał jednak, że powołane wyżej fakty, tj. umieszczenie pieczęci Zjednoczenia na umowie, korzystanie z lokalu Zjednoczenia oraz wykorzystanie jego konta dla potrzeb Komitetu, nie uzasadnia oceny, że w sprawie niniejszej chodzi o taki właśnie wypadek, gdy rzeczywistym kontrahentem drugiej strony jest nie komitet, lecz określona organizacja. Jednakże Sąd ten nie miał na uwadze, że te fakty wskazują bardzo silnie na to, że w tym wypadku tak właśnie było; co więcej, wypada nawet przyjąć, że z faktów można wysnuć takie właśnie domniemanie faktyczne. W tych warunkach dodatkowe okoliczności, takie jak sposób powołania Komitetu, jak udział w tej inicjatywie osób stowarzyszonych w Zjednoczeniu, zajmowane przez nie w tym Zjednoczeniu stanowiska, fakt ewentualnej akceptacji inicjatywy budowy pomnika, mogą tylko wesprzeć to domniemanie. To zaś może prowadzić do ostatecznego wniosku, że rzeczywistym kontrahentem powoda było pozwane Zjednoczenie. Jeżeli chodzi o dalszy motyw oddalenia powództwa, to rewizja trafnie przede wszystkim zarzuca, że dla oceny, czy powód, zarzucając naruszenie jego praw, ma rację, nie wystarcza la opinia wymienionej przez Sąd Wojewódzki komisji artystycznej, gdyż była to ocena pozasądowa. Dla rozstrzygnięcia, czy powód ma rację, należało więc powołać dowód z biegłego czy z biegłych i dowód ten przeprowadzić w niniejszej rozprawie. Trafnie też skarżący zwraca uwagę, że ocena dokonana przez Sąd I instancji nie jest oparta na całokształcie już zebranego materiału dowodowego, bo pomija wszystko to, co mogło przemawiać na korzyść powoda. Jeżeli Sąd Wojewódzki po ponownym rozpoznaniu sprawy dojdzie do wniosku, że wykonanie pomnika oraz jego usytuowanie narusza prawa powoda, nie będzie to jeszcze oznaczało, że wszystkie żądania powoda co do zmian pomnika muszą być uwzględnione. Wobec tego bowiem, że pomnik już został znacznym kosztem postawiony, Sąd I instancji uwzględni tylko takie żądania, które zmierzają do usunięcia rażących braków oraz takich, których usunięcie nie będzie pociągało za sobą nadmiernych wydatków. Dalej idące żądania będą mogły być uznane w okolicznościach sprawy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.W związku z powyższym powód będzie jednak musiał sprecyzować swe pierwsze żądanie przez dokładne wskazanie, jakich domaga się poprawek i zmian pomnika. Sąd Wojewódzki będzie dalej miał na uwadze, że w zasadzie kryterium oceny, czy pomnik został wykonany prawidłowo, stanowią wskazania artystyczne, ale tylko o tyle, o ile wskazania te wynikają z projektu powoda. Powód nie mógłby się domagać takich zmian, które podniosłyby wprawdzie wartość artystyczną jego pomnika, ale które wykraczałyby poza jego projekt. Biegli powinni przeto przede wszystkim ocenić, w jakim stopniu pomnik odbiega od projektu powoda. W sprawie został przedstawiony także zarzut, że jeżeliby nawet przyjąć, iż kontrahentem powoda był nie Komitet, lecz pozwane Zjednoczenie, to i tak umowa, na którą się powód powołuje, nie mogła wiązać tego Zjednoczenia, gdyż nie została zawarta przez władze centralne, które wyłącznie są powołane do zawierania tego rodzaju umów. Oceny tego zarzutu Sąd Wojewódzki dokona w świetle statutu Zjednoczenia. Jeżeli Sąd Wojewódzki dojdzie do wniosku, że istotnie umowa, na jaką się powód powołuje, mogła być zawarta tylko przez organy centralne Zjednoczenia, wyjaśni z kolei, czy organy lokalne nie dokonały tego za wiedzą odpowiedniego organu centralnego względnie, czy organ ten nie akceptował następnie tej umowy. To bowiem wystarczałoby także do uznania, że wymieniona umowa jest ważna. Powyższe wyjaśnienie nie jest jednakże konieczne do uwzględnienia pierwszego żądania powoda, tj. wprowadzenia odpowiednich zmian w pomniku. Jeżeli bowiem pomnik ten został wykonany w sposób niezgodny z projektem powoda, to czyn taki stanowi nie tylko nienależyte wykonanie umowy, ale także czyn który narusza prawo autorskie powoda niezależnie od umowy. Taki zaś czyn, będący ze swej istoty czynem niedozwolonym, zobowiązuje osobę powołaną niezależnie od tego, jacy jego przedstawiciele dopuścili się tego czynu. Pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż roszczenie powoda o zapłatę kwoty 10 000 zł jest przedawnione z mocy art. 284 pkt 4 kz, jest nieuzasadniony. Trafnie bowiem skarżący podkreśla, że w przepisie tym chodzi o należności osób należących do wolnych zawodów, które w ramach takiego zawodu zajmują się zawodowo świadczeniem tego rodzaju usług, a nie o artystów, którzy sporadycznie podejmują się wykonania określonego zlecenia wchodzącego w zakres ich specjalności. Chodzi bowiem o to, że osoba wykonująca regularnie tzw. wolny zawód, ma zorganizowany zakład i jest zawodowo nastawiony na ochronę swych praw. Tego zaś nie można powiedzieć o artyście zawierającym sporadyczną umowę. Jeżeli wreszcie chodzi o zasadność roszczeń powoda względem Skarbu Państwa, to stwierdzić przede wszystkim należy, że brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa obowiązkiem zapłaty kwoty 10 000 zł. Jest to bowiem zależność z umowy, której stroną był - stosownie do tego, co wyżej powiedziano - albo Komitet budowy pomnika, albo pozwane Zjednoczenie. Nie jest również uzasadnienie żądanie, aby Skarb Państwa dokonał poprawek i zmian w pomniku, skoro Prezydium MRN w R. nie zajmowało się w ogóle odlewem pomnika, a więc tym samym nie mogło naruszyć praw powoda w sposób opisany w pozwie. Pozwanie jednak Skarbu Państwa było o tyle usprawiedliwione, że pomnik, o który chodzi w sprawie, jest własnością Skarbu Państwa i stoi na gruncie miejskim. Jeżeli więc pozwane Zjednoczenie zostałoby zobowiązane do dokonania w pomniku pewnych poprawek, to zarazem należałoby nałożyć na Prezydium MRN w R. obowiązek umożliwienia temu Zjednoczeniu wykonania wyroku. Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 387 i 388 kpc jak w sentencji, przy czym ze względów celowości (miejsce, gdzie znajduje się pomnik) Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w O.