I CR 1526/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława A. przeciwko Spółdzielni Pracy "Mikro" o zapłatę 9.064 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 25 lutego 1954 r.:1)zmienił wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę 1.258,10 zł;2)oddalił rewizję w części dotyczącej zasądzenia 820 zł tytułem wynagrodzenia za urlop za 1953 r.;3)uchylił wyrok w pozostałej zaskarżonej części dotyczącej uwzględnienia powództwa i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód był członkiem pozwanej Spółdzielni, pełniąc w niej od dnia 29 czerwca 1953 r. funkcję przewodniczącego Zarządu, do dnia 23 września 1953 r. chorował, do dnia 27 września 1953 r. pracował jako zaopatrzeniowiec, następnie od dnia 28 września 1953 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym, który mu pozwana przyznała do dnia 18 października 1953 r. Powód przerwał urlop, uzyskawszy zwolnienie lekarskie na skutek choroby na okres od 5 do 27 października 1953 r. Pozwana doręczyła powodowi w dniu 23 października 1953 r. dwa pisma rozwiązujące z powodem - ze skutkiem natychmiastowym - stosunek pracy wskutek choroby trwającej przeszło trzy miesiące i z winy powoda ze względu na postawiony mu zarzut zadysponowania sumami Spółdzielni na własne cele.Sąd Wojewódzki uznał oświadczenia pozwanej zawarte w tych pismach za bezskuteczne, gdyż były one oparte na przepisie art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, który nie ma zastosowania do powoda jako członka Spółdzielni Pracy. Wymienione pisma zawierały powołanie się na § 17 i 18 Statutu pozwanej Spółdzielni. Sąd Wojewódzki stwierdził, że pierwszy z tych przepisów dotyczy wypowiedzenia zatrudnienia, nie ma więc zastosowania w sprawie wobec pozbawienia powoda zatrudnienia bez wypowiedzenia. Drugi z tych przepisów dotyczy wykluczenia członka spółdzielni, uchwała zaś Rady Nadzorczej o wykluczeniu powoda datowana jest 11 grudnia 1953 r. i została doręczana powodowi w dniu 8 lutego 1954 r., a więc po upływie okresu, za który powód poszukuje należności. Sąd Wojewódzki uznał przeto, że wykluczenie nie może mieć wpływu na wynik procesu, i zasądził na rzecz powoda od pozwanej 5.740 zł z 8% od dnia 23 października 1953 r. tytułem ostatnio pobieranego wynagrodzenia za okres trzymiesięcznej choroby oraz za nie wykorzystany półmiesięczny urlop za 1953 r., a resztę powództwa oddalił.Pozwana w rewizji żąda zmiany wyroku przez oddalenie powództwa albo uchylenia wyroku z przekazaniem sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Skarżąca zarzuca, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 26 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (tekst jednolity - Dz. U. z dn. 20 czerwca 1950 r. Nr 25, poz. 232) łącznie z § 17 Statutu Spółdzielni Pracy (Monitor Spółdzielczy, poz. 87/1952). Zdaniem skarżącej powołane przepisy dopuszczają "odstąpienie od zatrudnienia członka bez okresu wypowiedzenia" z przyczyn, które uzasadniają takie odstąpienie od umowy o pracę osób zatrudnionych w przemyśle i handlu. W odmiennej wykładni tych przepisów skarżąca dopatruje się naruszenia art. 1 i 3 p.o.p.c. wywodząc, że choroba powoda trwająca przez trzy miesiące i działanie powoda na szkodę Spółdzielni stanowią takie przyczyny.Skarżąca zarzuca, iż Sąd Wojewódzki naruszył art. 1 i 3 p.o.p.c. łącznie z § 18 Statutu Spółdzielni Pracy przez mylne uznanie, że dopiero prawomocne wykluczenie członka ze spółdzielni może stanowić podstawę do "odstąpienia od jego zatrudnienia".Zdaniem skarżącej, dopuszczenie powoda do pracy w październiku 1953 r. na skutek ukrywania przezeń choroby nieprzerwanie trwającej od czerwca 1953 r. nie może być poczytywane za objęcie pracy, nie przerwało więc trwałego wielomiesięcznego stanu chorobowego powoda. W rewizji podniesiono, że Sąd Wojewódzki nie mógł pominąć przyznania powoda, że za sporny okres pobrał on zasiłek chorobowy z ZUS-u, wypłacany bez przerwy od czerwca 1953 r. Nieodliczenie zasiłku chorobowego pobranego przez powoda od sumy zasądzonej na jego rzecz narusza - zdaniem skarżącej - postanowienia art. 1 i 3 p.o.p.c.Wreszcie skarżąca dopatruje się nieważności postępowania w pozbawieniu jej obrony przez nieprzeprowadzenie dowodów ofiarowanych w celu wykazania, że powód od czerwca poza okres objęty sporem nieprzerwanie chorował i że istniały podstawy do wykluczenia powoda.Prokuratura Generalna RP wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania wywodząc, że wbrew zapatrywaniu tego Sądu § 17 Statutu Spółdzielni Pracy ma zastosowanie tylko do wypadków rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy przez oświadczenie woli członka spółdzielni. Zarzuciła też, że Sąd Wojewódzki powinien był odliczyć od roszczenia powoda zasiłek chorobowy pobrany przez powoda za okres od dnia 30 października do dnia 11 grudnia 1953 r. i powinien był zawiesić postępowanie aż do ukończenia śledztwa, które wykaże, czy istniały podstawy do wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Prokuratura Generalna zaznaczyła, że uważa za usprawiedliwione co do zasady roszczenie powoda o odszkodowanie odpowiadające wysokości wynagrodzenia za czas od pozbawienia powoda zatrudnienia do wydania uchwały o wykluczeniu powoda.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty naruszenia art. 5 i 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o spółdzielniach w związku z art. 1 i 3 p.o.p.c. oraz § 17 Statutu Spółdzielni Pracy są nie usprawiedliwione. Przepisy art. 5 i 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o spółdzielniach dotyczą założenia spółdzielni nakazując, by statut spółdzielni określał zasady obowiązujące m. i. co do wykluczenia członków. Przepisy te nie mogły być naruszone w niniejszej sprawie, gdyż nie odnosi się ona do założenia spółdzielni. Skarżąca zaś nie przytoczyła, w czym upatruje naruszenie ogólnikowo przytoczonych tych przepisów. Rewizja nie odpowiada więc w tym zakresie wymaganiom art. 372 k.p.c. Sąd Wojewódzki nie mógł naruszyć § 17 ust. 1 Statutu, który normuje ustanie zatrudnienia w razie zachowania terminu wypowiedzenia, ponieważ w sprawie nie było wypowiedzenia zatrudnienia.Nie może się również utrzymać pogląd, że § 17 Statutu ma zastosowanie tylko do wypadków rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy przez członka spółdzielni. Przepis ten bowiem poza ustaniem zatrudnienia na skutek wypowiedzenia członkostwa wyraźnie przewiduje również inne uzasadnione wypadki ustania zatrudnienia. Obejmują one np. wypowiedzenie przez spółdzielnię swym członkom zatrudnienia w okresie zmniejszenia się popytu na wyroby lub usługi spółdzielni bądź z innych ważnych przyczyn dotyczących organizowania lub prowadzenia przez spółdzielnię zakładów wytwórczych lub usługowych.Wbrew wywodom skarżącej choroba członka spółdzielni trwająca przeszło trzy miesiące może w myśl omawianego przepisu w zależności od całokształtu okoliczności danej sprawy stanowić ważną przyczynę do wypowiedzenia mu zatrudnienia. Nie może natomiast w świetle tego przepisu uzasadniać rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy, gdyż rozważany przepis nie przewiduje w ogóle rozwiązania tego stosunku. Przepis ten normuje ustanie zatrudnienia. Zatrudnienie zaś jest jednym z elementów spółdzielczego stosunku pracy, przy czym stosunek ten może istnieć mimo ustania zatrudnienia. Wówczas członek spółdzielni pracy ma do niej roszczenie z tytułu przysługującego mu pierwszeństwa w zatrudnieniu (§ 13 ust. A lit. a Statutu) i nie może uchylić się bez uzasadnionej przyczyny od wykonania pracy zleconej mu przez spółdzielnię (§ 6 ust. 1 Statutu), przy czym członek spółdzielni nie zatrudniony w niej korzysta z uprawnień przysługujących członkom w zakresie samorządu spółdzielczego (§ 13 ust. A. lit. b i c Statutu), lecz nie korzysta ze świadczeń socjalnych spółdzielni w okresie niewykonywania pracy w spółdzielni (§ 17 ust. 2 Statutu).Słuszne są natomiast zarzuty rewizji dotyczące naruszenia art. 26 ustawy o spółdzielniach łącznie z § 18 i 19 Statutu. Sąd Wojewódzki naruszył te przepisy przez uznanie, że wykluczenie członka spółdzielni ma skutek dopiero od chwili uprawomocnienia się decyzji o wykluczeniu. Taka wykładnia jest błędna, gdyż wymienione przepisy wyraźnie stanowią, że wykluczenie ma skutek z końcem roku obrachunkowego, w którym nastąpiło, w zakresie zaś ustania uprawnień do udziału w samorządzie spółdzielczym - ma skutek od chwili wysłania zawiadomienia o wykluczeniu. Jeśli decyzja o wykluczeniu zostanie uchylona, skutki te ustają i nie mogą unicestwiać roszczeń odszkodowawczych z tytułu bezpodstawnego pozbawienia zatrudnienia.Decyzja o wykluczeniu powoda zapadła w dniu 11 grudnia 1953 r., miała więc skutek w zakresie spółdzielczego stosunku pracy z końcem 1953 r., gdyż rokiem obrachunkowym spółdzielni w myśl § 41 Statutu jest rok kalendarzowy. Jeśliby tedy istniały ważne przyczyny do wykluczenia powoda, to z dniem 1 stycznia 1954 r. nie przysługiwałoby mu roszczenie zasądzone w sprawie z tytułu wynagrodzenia za pracę za okres trzymiesięcznej niezdolności do pracy na skutek choroby. Sąd Wojewódzki przyznał powodowi to wynagrodzenie za okres do dnia 23 stycznia 1954 r. przeoczywszy, że w świetle ustaleń tego Sądu powód chorował od dnia 5 października 1953 r. i otrzymał już zapłatę do dnia 23 października 1953 r., a zatem zasądzenie wynagrodzenia za czas od dnia 1 do 23 stycznia 1954 r. jest bezpodstawne. Powód bowiem na rozprawie rewizyjnej przyznał, że Walne Zgromadzenie dnia 13 kwietnia 1954 r. oddaliło jego odwołanie od decyzji o wykluczeniu, a powód uchwały Walnego Zgromadzenia nie zaskarżył, przestał więc być od dnia 1 stycznia 1954 r. członkiem pozwanej Spółdzielni. Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. zmienił przeto zaskarżony wyrok i powództwo o zapłatę 1.258,10 zł za okres od 1 do 23 stycznia 1954 r. oddalił.W powyższym zakresie rewizja okazała się więc uzasadniona. Podlegała ona natomiast oddaleniu co do zasądzenia na rzecz powoda 820 zł z 8% od dnia 23 października 1953 r. tytułem wynagrodzenia za pół miesiąca urlopu za 1953 r. wobec stwierdzenia, że w tym roku powód pozostawał wobec pozwanej w spółdzielczym stosunku pracy i tego urlopu nie wykorzystał. W pozostałym zaś zakresie Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na skutek niewyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 218 § 1, art. 326, 371 § 1 pkt 4 i art. 384 k.p.c.). Zachodzi bowiem potrzeba wyjaśnienia, czy powód w dniach od 23 do 29 września 1953 r. włącznie pozostawał niezdolny do pracy na skutek choroby trwającej także nadal - jak twierdzi pozwana - bez przerwy od dnia 29 czerwca 1953 r. Zgłoszenie się bowiem do pracy osoby do niej niezdolnej na skutek choroby w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego [por. orzeczenia II C 497/53 z dnia 16 czerwca 1953 r. ("Państwo i Prawo" 1954 nr 1) i I CR 113/54 z dnia 4 czerwca 1954 r.] nie przerywa okresu choroby pracownika. Gdyby obrona pozwanej w tym przedmiocie okazała się trafna, powód nie miałby prawa do wynagrodzenia za okres niezatrudnienia przekraczający trzy miesiące choroby. Spółdzielczy stosunek pracy bowiem obejmuje zobowiązania wzajemne stron. W ramach tych zobowiązań spółdzielnia powinna płacić wynagrodzenie za świadczenie wzajemne swego członka w postaci jego pracy i wstrzymuje wypłatę wynagrodzenia dopóty, dopóki druga strona, tj. członek spółdzielni, nie spełnia swego świadczenia (art. 215 § 2 k. z.). Członek spółdzielni nie ma więc prawa do wynagrodzenia za pracę, gdy jej nie świadczy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim zaś przepisem jest art. 19 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, przyznający pracownikowi wynagrodzenie za okres trzymiesięcznej choroby nie zawinionej przez pracownika. Z ustawowego nakazu popierania spółdzielczości pracy wynika, że położenie prawne członka spółdzielni pracy w omawianym zakresie nie może być gorsze od sytuacji osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Odmienna bowiem wykładnia prowadziłaby do niedopuszczalnego upośledzenia zarówno członków spółdzielni pracy, jak i samych spółdzielni, gdyż odciągałaby od spółdzielni do innych przedsiębiorstw siły robocze.Skarżąca zarzuciła, że Sąd Wojewódzki nie uwzględnił przyznania przez powoda faktu pobrania zasiłku chorobowego za okres od dnia 29 czerwca do dnia 29 września 1953 r. włącznie. Zarzut ten jest o tyle nietrafny, że protokół rozprawy z dnia 19 lutego 1954 r. takiego przyznania nie zawiera, zawiera natomiast w tym zakresie zarzut nieścisłości protokołu, podniesiony przez pełnomocnika pozwanej. Zarzut ten mieści w sobie żądanie uzupełnienia protokołu, a przewodniczący składu orzekającego nie rozstrzygnął tego zarzutu, przez co uniemożliwił pozwanej złożenie przysługującego jej w myśl art. 171 k.p.c. ewentualnego odwołania się do sądu od zarządzenia przewodniczącego co do uzupełnienia protokołu. Uchybienie powyższe uniemożliwia ocenę, czy i w jakim stopniu ewentualnie przyznanie powoda ma wpływ na ustalenie stanu chorobowego powoda w wyżej wskazanym zakresie i na ustalenie, za jaki okres powód pobrał zasiłek chorobowy. Sąd Wojewódzki ustaleń tych nie poczynił, mimo iż są one niezbędne dla wyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia. (...)