I CR 153/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Meszorer (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anny C. o unieważnienie aktów zgonu Macieja i Weroniki M., po rozpoznaniu rewizji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 24 czerwca 1959 r., oraz w związku z postanowieniem z dnia dzisiejszego,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 24 czerwca 1959 r. odrzucił wniosek Anny C. o unieważnienie aktów zgonu Macieja i Weroniki M., przy czym wyszedł z założeń następujących.Wnioskodawczyni żąda unieważnienia aktów zgonu, których treść w zakresie daty zgonu została błędnie odtworzona przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M.Wniosek ten ulega odrzuceniu, skoro unieważnienie i sprostowanie aktów stanu cywilnego, o którym w myśl art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego z 1955 r. orzeka sąd, dotyczy aktów, które już z chwilą ich sporządzenia dotknięte zostały wadą stanowiącą podstawę do ich unieważnienia lub sprostowania.Prawo o aktach stanu cywilnego nie zawiera wyraźnego przepisu regulującego sytuację, w której prawidłowo sporządzony akt został następnie wadliwie odtworzony.Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 28 stycznia 1949 r. C 1034/48 ("Państwo i Prawo" z 1949 r. zeszyt 3, s. 98) uznał, że w takich sytuacjach konieczne jest uchylenie postanowienia odtwarzającego akt, bez czego nie byłoby możliwe uchylenie zarządzonego tym postanowieniem wpisu w księdze stanu cywilnego.To stanowisko Sądu Najwyższego może jedynie odnosić się do postanowień odtwarzających treść aktów stanu cywilnego wydanych przez sąd.W sprawie niniejszej odtworzenie aktów zgonu nastąpiło w trybie decyzji administracyjnej zgodnie z art. 21 prawa o aktach stanu cywilnego.Brak przepisu pozwalającego sądowi powszechnemu uchylać prawomocne decyzje administracyjne.Może to nastąpić jedynie w drodze postępowania administracyjnego, wobec czego z powodu niedopuszczalności drogi sądowej Sąd na mocy art. 207 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. wniosek odrzucił.W rewizji wnioskodawczyni wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając obrazę art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego.Rozpoznając rewizję, Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 27 listopada 1959 r. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawach o unieważnienie lub sprostowanie aktów stanu cywilnego odtworzonych decyzją władzy administracyjnej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, a następnie zważył, co następuje:Jak to podniósł Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 18 kwietnia 1953 r. II C 287/53, nie może ulec sprostowaniu wpis postanowienia, ustalającego treść aktu stanu cywilnego, bez uprzedniego sprostowania samego postanowienia, przy czym w takim wypadku w grę wchodzi nie akt stanu cywilnego, lecz wpis treści postanowienia do akt stanu cywilnego.W danym wypadku wnioskodawczyni chodzi w istocie o sprostowanie aktów zgonu osób zmarłych ze względu na zamieszczenie w odtworzonych aktach zgonu błędnej daty zgonu, zgodnej jednak ściśle z odpowiednimi decyzjami administracyjnymi. Nie chodzi tu zatem o stwierdzenie w akcie stanu cywilnego zdarzenia niezgodnego z prawdą, bo osoby, których akty zgonu dotyczą, rzeczywiście zmarły, lecz o błędność rzekomą tych aktów w zakresie daty zgonu.Skoro akty zostały odtworzone na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia 29 marca 1957 r. co do Macieja M. oraz na podstawie decyzji z tejże daty co do Weroniki M., decyzje zaś te zostały wydane na podstawie protokolarnego przesłuchania świadków, to oczywiście nie może być mowy o prostowaniu aktów stanu cywilnego odtworzonych tymi decyzjami. W rachubę może jedynie wchodzić bądź sprostowanie omyłek w decyzjach administracyjnych na podstawie art. 83 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bądź też może być konieczne wznowienie postępowania na podstawie art. 95 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, jeżeli wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe środki dowodowe, które nie były znane władzy rozstrzygającej i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony, albo jeżeli decyzja została wydana na podstawie fałszywych zeznań świadków.Przepis art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego, jak to słusznie przyjął Sąd Powiatowy, nie uprawnia sądów do uchylenia lub prostowania decyzji administracyjnych zarządzających odtworzenie aktów stanu cywilnego.Dlatego rewizja nie może odnieść skutku, przy czym wbrew wywodom rewizji nie stanowi ograniczenia właściwości sądu, wynikającej z art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego, uznanie, że właściwość ta nie rozciąga się ani na decyzje administracyjne w przedmiocie odtworzenia aktu stanu cywilnego, ani na akty stanu cywilnego stanowiące jedynie ścisłą reprodukcję takich decyzji, a nie samodzielne zarejestrowanie przez urzędnika stanu cywilnego zdarzeń podlegających rejestracji w formie aktu stanu cywilnego.Twierdzenie skarżącego, że kompetencja sądu w tym zakresie stanowi sprawowanie przez sąd nadzoru nad czynnościami urzędu stanu cywilnego, jest bezzasadne, skoro w danym wypadku nie chodzi o prawidłowość czynności urzędu stanu cywilnego, lecz o prawidłowość czynności prezydium powiatowej rady narodowej.Bezzasadnie skarżący przyjmuje, że nawet w razie istnienia podstaw do wznowienia z art. 93 lit. b) rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym organ administracyjny czekałby na wcześniejsze orzeczenie sądowe, skoro w takim wypadku żadne wcześniejsze orzeczenie Sądowe w zasadzie nie wchodzi w rachubę. Natomiast w razie wszczęcia postępowania karnego w związku z fałszywymi zeznaniami - zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowym może być uzasadnione i celowe uzyskanie wcześniejsze, przed rozstrzygnięciem sprawy, wyników postępowania karnego przeciwko ewentualnie podejrzanym o fałszywe zeznanie.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, przy czym należało wziąć pod uwagę, że za przyjętym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem przemawia także per analogiam następująca zasada prawna uchwalona przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w sprawie 1 CO 41/59 w dniu 29 stycznia 1960 r.: "Nie jest dopuszczalne sprostowanie aktu zgonu w trybie art. 26 prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 8 czerwca 1955 r., polegające na oznaczeniu innej chwili śmierci, jeżeli podstawą sporządzenia aktu zgonu było postanowienie o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu, które nie uległo zmianie".