I CR 1574/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romualda C. przeciwko P.Z.M. w W. o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego we Włodawie Wydział Zamiejscowy w Parczewie z dnia 3 grudnia 1953 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Romuald C. w pozwie z dnia 10 listopada 1953 r. wnosił o zasądzenie od P.Z.M. 3.480 zł tytułem trzymiesięcznego uposażenia zasadniczego z powodu zwolnienia go bez wypowiedzenia oraz wynagrodzenia za niewykorzystany urlop wyjaśniając, iż jako kierownik mleczarni został dnia 19 listopada 1952 r. aresztowany, przy czym w dniu 9 lub 10 stycznia 1953 r. otrzymał pismo rozwiązujące z nim stosunek pracy z dniem 24 listopada 1952 r. z mocy art. 32 lit. a) rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, następnie prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego z dnia 10 września 1953 r. uniewinniony, po czym w dniu 17 września 1953 r. złożył podanie do P.Z.M. o ponowne przyjęcie do pracy, a dnia 30 września 1953 r. otrzymał na piśmie odmowną odpowiedź.P.Z.M. w odpowiedzi na pozew powództwa nie uznał i podnosząc zarzut przedawnienia z art. 41 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych wnosił o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda 2.610 zł z 8% od dnia 10 listopada 1953 r. (...)Wyrok powyższy zaskarżyła strona pozwana, wnosząc w rewizji o jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości. Skarżąca zarzuca obrazę art. 108 przep. og. pr. cyw. w związku z art. 41 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych wobec przyjęcia błędnej wykładni, że bieg 6 miesięcznego terminu przedawnienia rozpoczyna się nie od dnia rozwiązania umowy o pracę, lecz od dnia wyroku uniewinniającego. Skarżąca powołuje się na to, iż rozwiązanie umowy z powodem nastąpiło w dniu 25 listopada 1952 r., w którym to dniu powód pokwitował odbiór pisma strony pozwanej z dnia 24 listopada 1952 r.Sąd Wojewódzki w Lublinie, który rozpoznawał rewizję, rozpoznanie sprawy na mocy art. 388 k.p.c. odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, budzące zdaniem Sądu Wojewódzkiego, poważne wątpliwości. (...)Sąd Najwyższy, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 388 § 1 k.p.c., przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla rozstrzygnięcia kwestii, czy roszczenie powoda uległo przedawnieniu z art. 41 cytowanego rozporządzenia, a w konsekwencji dla rozstrzygnięcia o żądaniu powództwa, decydujące znaczenie ma ustalenie, jaki charakter ma roszczenie powoda, co obejmuje i na jakiej podstawie prawnej się opiera. Powód w pozwie nazywa dochodzoną przez siebie należność "odszkodowaniem" i powołuje się na art. 39 cytowanego rozporządzenia jako na podstawę swych żądań. Gdyby istotnie roszczenie powoda dotyczyło wynagrodzenia za trzy miesiące z powodu zwolnienia go z pracy bez ważnej przyczyny, wówczas podlegałoby przedawnieniu z art. 41 cytowanego rozporządzenia, skoro zawiadomienie o rozwiązaniu umowy o pracę powód otrzymał - według jego własnych twierdzeń - dnia 10 stycznia 1953 r., a pozew wytoczył dnia 10 listopada 1953 r.; okoliczność przebywania przez powoda w areszcie sama przez się nie skutkowałaby zawieszenia biegu przedawnienia.Jednakże dokonana przez powoda kwalifikacja jego roszczenia i wskazanie jego podstawy prawnej, nie mają decydującego znaczenia i nie są wiążące dla sądu. Dla oceny prawnej roszczeń powoda i ustalenia ich charakteru decydujące znaczenie ma jedynie to, jakie roszczenia mogą mu służyć w świetle przepisów prawa na podstawie ustalonych przez sąd orzekający okoliczności faktycznych.Kwalifikacja prawna roszczeń strony i ustalenie ich podstawy prawnej należą wyłącznie do sądu orzekającego.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Powiatowy, oceniając ustalone okoliczności faktyczne sprawy, nie przyjął jako podstawy prawnej roszczeń powoda art. 39 cytowanego rozporządzenia, lecz postanowienia pisma okólnego Nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r., gwarantujące pracownikowi tymczasowo aresztowanemu, a następnie uniewinnionemu, prawo do wynagrodzenia za okres 3 miesięczny. Postanowienia te są w istocie swojej wytyczną dla kierowników uspołecznionych zakładów pracy co do stosowania względem pracowników tymczasowo aresztowanych art. 20 cytowanego rozporządzenia, przyznającego pracownikom prawo do wynagrodzenia w razie niemożności pełnienia obowiązków z ważnej przyczyny.Sąd Powiatowy trafnie wskazał, że cytowane pismo okólne przewiduje, iż rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem tymczasowo aresztowanym ma nastąpić z upływem 3 miesięcy od chwili aresztowania. To postanowienie pisma okólnego stwarza nie tylko obowiązek kierowników uspołecznionych zakładów pracy rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem aresztowanym po upływie 3 miesięcy, ale zarazem stanowi zakaz wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy w omawianych przypadkach. Postanowienia pisma okólnego, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1952 r. ("Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Karnej" z 1953 r., poz. 104) stanowią źródło praw podmiotowych dla pracowników. Skoro z mocy tych postanowień stosunek pracy z pracownikiem tymczasowo aresztowanym ma pozostać utrzymany przez 3 miesiące, przy czym w ciągu tego okresu pracownik zachowuje w każdym razie prawo do połowy wynagrodzenia, a w razie uniewinnienia lub umorzenia postępowania karnego także do drugiej połowy, to należy uznać, iż wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy jest nieskuteczne. Jedynie gdyby zwolnienie pracownika w trakcie jego pobytu w areszcie nastąpiło na mocy art. 32 cytowanego rozporządzenia z innej ważnej przyczyny niż sam fakt niestawienia się do pracy na skutek aresztowania, mogłoby odnieść ono skutek niezwłoczny, niezależnie od czasu w jakim nastąpiło (z zastrzeżeniem terminów przewidzianych w art. 36 cytowanego rozporządzenia).Skoro, jak stwierdził Sąd Powiatowy, strona pozwana nie przytoczyła i nie udowodniła okoliczności, które by w myśl rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych uzasadniały niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy z powodem, a w rewizji również skarżąca nie powołuje takich okoliczności, to rozwiązanie umowy o pracę, dokonane wyłącznie na podstawie faktu aresztowania powoda, mogło nastąpić, w myśl pisma okólnego Nr 102 Prezesa Rady Ministrów dopiero z upływem 3 miesięcy od jego aresztowania. Niezależnie przeto od tego, czy pismo pozwanego z dnia 24 listopada 1952 r., zawiadamiające powoda o rozwiązaniu stosunku pracy, dotarło do wiadomości powoda dnia 25 listopada 1952 r. (jak twierdzi strona pozwana), czy też dnia 10 stycznia 1953 r. (jak twierdzi powód), mogło ono odnieść skutek dopiero z upływem 3 miesięcy od aresztowania powoda, tj. w dniu 19 lutego 1953 r.Skoro powód został uniewinniony (co jest niesporne) należy mu się, zgodnie z postanowieniami pisma okólnego, pełne wynagrodzenie za okres 3 miesięcy. Wynagrodzenie to należy mu się za okres, kiedy stosunek pracy jeszcze trwał i tym samym nie stanowi odszkodowania za zwolnienie z pracy bez ważnej przyczyny, które przewiduje art. 39 cytowanego rozporządzenia, wobec tego art. 41 cytowanego rozporządzenia, jak trafnie przyjął Sąd Powiatowy, do roszczenia powoda nie ma zastosowania. Roszczenie powoda o należne mu wynagrodzenie za okres 3-miesięcznego pobytu w areszcie tymczasowym podlega przedawnieniu na ogólnych zasadach przewidzianych dla roszczeń pracowników z tytułu wynagrodzenia za pracę, tj. przedawnieniu 3-letniemu (art. 284 k.z.). Początek biegu tego przedawnienia liczyć należy w świetle art. 108 przep. og. pr. cyw. w związku z pismem okólnym Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. odnośnie połowy wynagrodzenia od dnia płatności poszczególnych poborów miesięcznych, należnych za pierwsze 3 miesiące po aresztowaniu powoda, a odnośnie drugiej połowy - od daty wyroku uniewinniającego. Pod tym jedynie względem skorygować należy częściowo pogląd Sądu Powiatowego co do początku biegu przedawnienia.Ponieważ roszczenia powoda przedawnieniu z art. 284 k.z. nie uległy, przeto wyrok Sądu Powiatowego w części zasądzającej na rzecz powoda wynagrodzenie za 3 miesiące jest słuszny i zgodny z prawem, wobec czego rewizja strony pozwanej jako bezzasadna, ulega oddaleniu.Pytanie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki, jako będące wynikiem niewłaściwego uznania roszczenia powoda za oparte na art. 39 cytowanego rozporządzenia, nie wymaga rozważenia.