I CR 2080/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski, Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Aleksandra R. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 28 maja 1954 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną wyrokiem Sądu Powiatowego w Świeciu z dnia 22 lutego 1954 r. od strony pozwanej na rzecz strony powodowej sumę do kwoty 630 zł.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Świeciu wyrokiem z dnia 22 lutego 1954 r. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.727 zł 30 gr tytułem wynagrodzenia za 13 dni sierpnia 1951 r. oraz za następne trzy miesiące i za jednomiesięczny urlop po ustaleniu, że miesięczne wynagrodzenie powoda wynosiło 843 zł i składało się z poborów zasadniczych 630 zł i dodatku rodzinnego w wysokości 213 zł. Powód zatrudniony był w pozwanej Spółdzielni od dnia 1 lutego 1948 r. jako drugi członek zarządu, a w dniu 18 sierpnia 1951 r. został przez Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" zawieszony w czynnościach członka zarządu i zwolniony z pracy.W wyniku przeprowadzonych dowodów Sąd Powiatowy uznał za bezzasadny zarzut pozwanej, powołującej się na to, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło ze względu na poważne naruszenie obowiązków powoda odpowiedzialnego za dział handlowy Spółdzielni. Sąd nie podzielił również słuszności zarzutu przedawnienia roszczeń powoda, podniesionego w oparciu o art. 41 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, wyjaśniając, że zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego II. C. 2238/52 z dnia 25 lutego 1953 r. ("Państwo i Prawo" 1953, nr 8-9) stosunek łączący członka spółdzielni ze spółdzielnią nie jest stosunkiem pracy. W sprawie niniejszej zarzut ten nie jest zasadny także z tej przyczyny, że wybór jak i zawieszenie członka zarządu należy według § 14 statutu G.S. "Samopomoc Chłopska" do Walnego Zgromadzenia, a zawieszenie przez inny organ nie może być skuteczne.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy, po rozpoznaniu rewizji pozwanej, wyrokiem z dnia 28 maja 1954 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego i powództwo w całości oddalił.W motywach swego orzeczenia Sąd Wojewódzki stwierdził, że cytowany przez Sąd pierwszej instancji wyrok Sądu Najwyższego dotyczy jedynie członków spółdzielni pracy i ich stosunku do tejże spółdzielni, nie odnosi się zaś do gminnych spółdzielni "Samopomoc Chłopska", w których zgodnie z § 14 statutu wybór członków zarządu należy do Walnego Zgromadzenia i staje się podstawą do nawiązania stosunku pracy, regulowanego umową zgodną z wytycznymi Centralnego Związku Spółdzielczego. Przytoczone wywody wskazują, że do rozstrzygnięcia spornego stosunku, w szczególności do oceny zarzutu przedawnienia, mają zastosowanie przepisy rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Zgodnie z art. 41 tego rozporządzenia roszczenie powoda, objęte pozwem wniesionym po upływie sześciu miesięcy od daty zwolnienia, uległo przedawnieniu. Przedawnienie odnosi się do roszczeń, co do których art. 39 rozporządzenia przewiduje natychmiastową płatność, tj. przede wszystkim do wynagrodzenia za miesiąc, w którym wydalenie nastąpiło, i za następne trzy miesiące. W związku jednak z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. Nr 13, poz. 54), nakazującego udzielenie pracownikowi przysługującego mu urlopu w okresie wypowiedzenia, roszczenie o wynagrodzenie za urlop, jako objęte roszczeniem o wynagrodzenie za okres trzymiesięczny, podpada również pod dyspozycję art. 39 i w dalszym wyniku pod dyspozycję art. 41 cytowanego rozporządzenia.W rezultacie, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powództwo, jako w całości przedawnione, należało oddalić.Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 1954 r. wnosi o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej żądanie wynagrodzenia za nie wykorzystany urlop i o oddalenie w tej części rewizji pozwanej Spółdzielni lub o uchylenie odnośnej do części wyroku Sądu Powiatowego w Świeciu i odesłanie w tym zakresie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Rewizja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego naruszenie art. 41 cytowanego rozporządzenia przez przyjęcie, że przewidziane tym przepisem przedawnienie obejmuje prócz roszczeń z art. 39 także pretensją powoda o wynagrodzenie za nie wykorzystany urlop. Uzasadnienie skargi rewizyjnej wyraża pogląd, że pracownik umysłowy otrzymujący trzymiesięczne wynagrodzenie za niesłuszne zwolnienie bez wypowiedzenia nie miałby prawa do odszkodowania za nie wykorzystany urlop, skoro w przeciwnym wypadku znalazłby się w sytuacji korzystniejszej niż pracownik zwolniony prawidłowo za uprzednim wypowiedzeniem, jednakże argumentacja taka nie może mieć zastosowania w razie, gdy pracownik bezpodstawnie zwolniony nie może otrzymać wynagrodzenia trzymiesięcznego wskutek przedawnienia jego roszczeń z art. 39 cytowanego rozporządzenia. W niniejszej zatem sprawie stanowisko Sądu Wojewódzkiego było nieuzasadnione.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd pierwszej instancji ustalił, a Sąd Wojewódzki podzielił ustalenie, że powód pozostawał z pozwaną w umownym stosunku pracy, tj. w stosunku, o którym mowa w art. 34 pkt 4) ustawy o spółdzielniach. Do oceny spornego problemu stosować zatem należy przepisy rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych po wyeliminowaniu nieporozumienia, jakie zakradło się do uzasadnienia wyroku Sądu Powiatowego i jakie zostało wyjaśnione przez Sąd Wojewódzki w zakresie treści orzeczenia Sądu Najwyższego, dotyczącego tzw. spółdzielczych stosunków pracy.Przepisy omawianego rozporządzenia, w szczególności art. 41, nie przewidują 6-miesięcznego przedawnienia roszczeń urlopowych. Według wyraźnej treści art. 41 ustanowione w nim przedawnienie odnosi się jedynie do roszczeń, co do których art. 39 postanawia ich natychmiastową płatność, tj. do wynagrodzenia za miesiąc, w którym bezzasadnie wydalenie nastąpiło, i za następne trzy miesiące.Wbrew wywodom Sądu Wojewódzkiego, zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, roszczenie o wynagrodzenie za nie wykorzystany urlop nie ulega przedawnieniu z art. 41 także po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. Nr 13, poz. 54). Odpowiedzialność materialna pracodawcy za naruszenie obowiązku rozwiązania stosunku pracy w sposób zgodny z ustawą jest niezależna od odpowiedzialności za naruszenie nabytego prawa do urlopu, który na skutek rozwiązania stosunku pracy nie może być udzielony. Oprócz wynagrodzenia z art. 39 pracodawca obowiązany jest zapłacić odszkodowanie za urlop i żadne z tych odrębnych roszczeń nie pochłania drugiego. Rozporządzenie z dnia 28 lutego 1953 r. w § 8 reguluje kwestie urlopowe w przypadku normalnego rozwiązania umowy przez wypowiedzenie. Treść tego paragrafu nie może być tłumaczona rozszerzające wobec utrzymania w mocy § 22 rozporządzenia z dnia 11 czerwca 1923 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 464). Powołany § 22 normuje zarówno wydalenie bezzasadne, i nakazuje wówczas wypłacić wynagrodzenie za urlop, jak i wydalenie z ważnej przyczyny, powtarzając na ten przypadek zasadę wyrażoną w art. 3 ust. 1 ustawy o urlopach. Trzecia sytuacja uregulowana w § 22 zachodzi wtedy, gdy pracownikowi umysłowemu wbrew treści § 8 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. nie udzielono urlopu w okresie wypowiedzenia. W takiej sytuacji nie można z pracownikiem przedłużyć umowy i udzielić w okresie tego przedłużenia nabytego urlopu, lecz należy mu za ten urlop zapłacić odszkodowanie.Do odmiennego wniosku nie może także doprowadzić porównanie sytuacji pracownika, któremu wypowiedziano umowę o pracą, i sytuacji, kiedy wydalony pracownik miałby wykorzystać urlop w okresie, za który nie otrzymuje z reguły wynagrodzenia, i zmuszony jest poszukiwać wynagrodzenia tego na drodze sporu. W końcu stanowisko pomijające treść § 22 rozporządzenia z dnia 11 czerwca 1923 r. niesłusznie stawia w jednej sytuacji pracowników umysłowych wydalonych bezzasadnie, bez względu na to, czy nabyli oni prawa do urlopu, czy też prawa tego jeszcze nie uzyskali.Przytoczone, najważniejsze tylko, argumenty wskazują, że pogląd Sądu Wojewódzkiego o objęciu roszczenia urlopowego przez roszczenia z art. 39 i w ślad za tym pogląd, że pretensja z tytułu ekwiwalentu za urlop uległa przedawnieniu z art. 41 - jest niesłuszny. W sprawie nie wchodzi w grę także inny okres przedawnienia ani termin prekluzyjny wobec tego, że powód wydalony został z pracy dnia 18 sierpnia 1951 r., a wniósł pozew 23 kwietnia 1952 r.W rezultacie należało uznać wniosek rewizji nadzwyczajnej za zasadny i zmienić wyrok Sądu Wojewódzkiego (art. 386 i 398 k.p.c.) przez przyznanie powodowi odszkodowania za nie wykorzystany jednomiesięczny urlop w wysokości pełnego uposażenia bez dodatku rodzinnego, którego wobec ustania stosunku pracy ZUS już nie pokrywa.