I CR 42/77

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 1977 r. sprawy z powództwa W. S. K., A. K. i K. K. przeciwko: Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu - Zarząd Główny w W., Państwowemu Wydawnictwu S. i T. w W. i A. P. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 listopada 1976 r., sygn. [...] oddala rewizję i nie obciąża strony powodowej kosztami instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePowód J. K. w pozwie wytoczonym przeciwko Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu Zarząd Główny w W., Państwowemu Wydawnictwu S. i T. w W. oraz A. P. wniósł o:1. zakazanie pozwanym sprzedaży dotychczas nie rozsprzedanych egzemplarzy książki "[...]" i dalszych wydań książki,2. nakazanie pozwanym solidarnie ogłoszenie w ciągu 7 dni od daty wyroku ich kosztem i staraniem w "Polityce", "Życiu Literackim" i "Dzienniku Polskim" anonsu w następującym brzmieniu: "Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wydawnictwo S. i T., A. P. podaje do wiadomości, że w napisach widniejących na odwrotnej stronie karty tytułowej książki pt. "[...]", Warszawa 1973 pominęli nazwisko J. K. jako redaktora naczelnego, autora opracowania redakcyjnego, merytorycznego, adiustatora i koordynatora. Napis "Materiały zebrał K." pomniejszył i zredukował wkład pracy J. K. nad książką, za to wyrażamy mu ubolewanie. Anons powyższy zamieszcza się w wykonywaniu wyroku Sądu Wojewódzkiego dla W., Wydz. II Cywilny z dn. … w sprawie II C …,3. zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty zł 5 000 z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki w W. dla województwa w-skiego wyrokiem z dnia 19 listopada 1976 r. Nr [...] w częściowym uwzględnieniu powództwa nakazał pozwanym:1) solidarnie ogłoszenie w ciągu 7 dni od daty uprawomocnienia wyroku ich kosztem i staraniem w "Polityce", "Życiu Literackim" i "Dzienniku Polskim" anonsu o następującej treści: "Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wydawnictwo S. i T. w W. oraz A. P. podają do wiadomości, że w napisach widniejących na odwrotnej stronie karty tytułowej książki pt. "[...]", Warszawa 1975 r. pominęli nazwisko J. K. jako współautora opracowania redakcyjnego, pomniejszając w ten sposób wkład pracy J. K. nad książką i z tego powodu wyrażają ubolewanie". Anons powyższy zamieszcza się na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 listopada 1976 r. w sprawie [...]",2) aby w przyszłych wydaniach książki "[...]" uwzględnili nazwisko J. K. jako współautora opracowania redakcyjnego,3) oddalił powództwo w pozostałym zakresie i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.Ustalił na podstawie umowy z dnia 21 października 1967 r. zawartej z Zarządem Głównym PTTK, że powód zobowiązał się do wykonania w terminie do 30 października 1968 r. za wynagrodzeniem ustalonym w umowie opracowania redakcyjnego obejmującego opracowanie merytoryczne, adiustację i koordynację pracy zbiorowej z okazji 60-lecia GOPR.Program tego wydawnictwa w najogólniejszym zarysie został dostarczony powodowi przez pozwane Towarzystwo. Program ten był przedmiotem dyskusji powołanego przez pozwane Towarzystwo Komitetu Redakcyjnego. W wyniku tych dyskusji doszło do opracowania szczegółowego konspektu dzieła i ustalono, jakim autorom rekrutującym się także z pośród członków Komitetu Redakcyjnego zostanie zlecone opracowanie poszczególnych tematów. Nadesłane przez autorów artykuły były czytane i opracowywane przez powoda, który swoje uwagi przedstawiał na posiedzeniach Komitetu Redakcyjnego, a następnie opracowane teksty przesyłał recenzentom. Pismem z dnia 14 lipca 1969 r. powód przekazał pozwanemu Towarzystwu 3 egzemplarze monografii GOPR w czystopisie maszynowym, stwierdzając że swą pracę uważa za zakończoną.Przesłana przez powoda praca była przedmiotem konferencji w dniu 30 lipca 1969 r. w pozwanym Wydawnictwie S. i T., któremu pozwane Towarzystwo zleciło wydanie książki. Na konferencji tej z udziałem przedstawicieli pozwanego Towarzystwa i pozwanego Wydawnictwa oraz niektórych członków Komitetu Redakcyjnego uznano, że maszynopis nadesłany przez powoda nie jest redakcyjnie właściwie opracowany oraz że należy zmienić naczelnego redaktora J. K. i powołać na to miejsce inną osobę, przy czym zalecono, by maszynopis uległ poważnym zmianom redakcyjnym. W związku z tą decyzją pismem z dnia 30 grudnia 1969 r. powód został zawiadomiony, że opracowany przez niego redakcyjnie maszynopis "60-lecie GOPR" nie został przyjęty i że został przekazany do ponownego opracowania innemu redaktorowi.Nowego opracowania redakcyjnego dokonał pozwany P. i opracowanie to zostało przyjęte do druku. W wydanej przez pozwane Wydawnictwo książce pt. "[...]" zamieszczono na odwrocie karty tytułowej następującej treści noty: "materiały zebrał J. K., zilustrował K. S.T., uzupełnił i opracował redakcyjnie A. P."Nota przytoczonej treści pomniejsza wkład pracy powoda w opracowaniu książki i dlatego narusza jego dobro osobiste.Oceniając zasadność powództwa Sąd Wojewódzki zasięgnął opinii biegłego do spraw wydawniczych, dziennikarskich itp. S. D., który po porównaniu maszynopisu opracowania nadesłanego przez powoda z treścią wydanej książki wyraził pogląd, że "prawie 85% (dokładnie 84,8%) tekstu książki "[...]" ma swoje źródło w maszynopisie dostarczonym pozwanym przez powoda. Podał on także, że "produkt formalny tej książki "[...]" zawiera nie tylko okrągłe 85% materiału zaczerpniętego z maszynopisu opracowanego przez powoda, ale zmiany w opracowaniu redakcyjnym a w zasadzie tak nieliczne i nieistotne, że trudno mówić o innym opracowaniu niż powoda. W konkluzji biegły stwierdził, że pozwani wykorzystali opracowanie powoda nie tylko pod względem ilościowym, ale także stronę merytoryczną tego opracowania, ponieważ mimo dokonania pewnych dalszych zabiegów redakcyjnych wszystkie wielkie bloki tematyczne, które były już w opracowaniu powoda zostały przejęte do książki. Biegły stwierdził trzy najróżniejsze wypadki ingerencji pozwanego P. w tekst, z których jeden ocenił jako bardzo udany polegający na połączeniu pozycji czwartej opracowania powoda z własnych wspomnień pióra W.G. z pozycją dwudziestą pierwszą pt. "[...]" tegoż autora, a pozostałe jako niepotrzebne.Biegły wyraził w końcowej opinii pogląd, że książkę "[...]" redakcyjnie opracowali wspólnie powód i pozwany P., choć ich wkład pracy w to opracowanie nie był jednakowy. Biegły wyjaśnił również, że na podstawie tych czynności, jakie zostały niespornie dokonane przez powoda, należy uznać powoda za redaktora naczelnego książki, ale na takiej książce, o którą chodzi w sprawie, nie musi być wymieniony redaktor naczelny.Mając powyższe okoliczności na uwadze, uznał Sąd Wojewódzki, że zakwestionowana przez powoda nota "materiał zebrał J. K." pomniejszyła jego wkład w opracowanie książki. Uwzględniając jednak fakt, że opracowanie powoda było poddawane zmianom wprowadzonym w toku dalszych prac nad książką przez pozwanego P., który rezygnując z pierwszej części z materiałów dostarczonych przez powoda zamówił inne, choć nieliczne materiały, że opracował materiały pod względem językowym, a także zgłosił nowe pomysły co do opracowania graficznego książki, zaproponował tytuł dzieła i motto oraz wykonał korektę książki. Sąd Wojewódzki uznał, że P. jest współredaktorem książki wraz z powodem. Przypisanie zaś wyłącznego autorstwa opracowania redakcyjnego P. narusza dobro osobiste powoda w rozumieniu art. 23 kc i nosi cechy bezprawności w rozumieniu art. 24 kc.W wyniku powyższych ustaleń doszedł Sąd Wojewódzki do wniosku, że za czynność potrzebną do usunięcia skutku dokonanego przez pozwanych naruszenia dobra osobistego powoda należy uznać dokonanie ogłoszenia wyjaśniającego rzeczywisty udział powoda w opracowaniu książki. Ogłoszenie nie może być dokonane według żądania powoda objętego pozwem. Powód bowiem nie może skutecznie żądać, aby w ogłoszeniu został określony jako redaktor naczelny książki, skoro pozwane wydawnictwo nie podało w nocie redakcyjnej osoby redaktora naczelnego, do czego było uprawnione.Powód nie mógłby także domagać się określenia go w nocie jako redaktora książki w miejsce pozwanego P., jak bowiem wyżej już zostało podniesione, istnieją podstawy do przypisania mu jedynie współautorstwa opracowania redakcyjnego książki. Zbędne jest wreszcie wymienienie w anonsie opracowania merytorycznego, adiustacji i koordynacji, bowiem zgodnie z opinią biegłego D., wszystkie te czynności mieszczą się już w pojęciu opracowania redakcyjnego książki. Z tego względu żądanie zamieszczenia anonsu o podanej w pozwie treści zostało tylko częściowo uwzględnione przez określenie wkładu pracy powoda jako współautora opracowania redakcyjnego.Żądanie zakazania sprzedaży nierozsprzedanych egzemplarzy książki "[...]" jest bezprzedmiotowe, skoro książka jest od dawna wyczerpana. Żądanie zakazu dalszych wydań jest zbyt daleko idące i niczym nieuzasadnione. Sąd uwzględnił to żądanie tylko w mniejszym zakresie przez nakazanie pozwanym uwzględnienia w przyszłych ewentualnych wydaniach książki nazwiska powoda jako współautora opracowania redakcyjnego.Żądanie zapłaty przez pozwanych kwoty zł 5 000 na rzecz PCK Sąd Wojewódzki ocenił jako nieusprawiedliwioną. Przepis art. 448 kc, na którym jest ono oparte, wymaga bowiem umyślności działania w sensie choćby zamiaru ewentualnego w naruszeniu czyjegoś dobra osobistego. W sytuacji, gdy opracowanie redakcyjne powoda nie zostało przyjęte przez zlecającego, który był do tego uprawniony i zlecono wykonanie tego opracowania innej osobie, która poprzednie opracowanie w części tylko - choćby znacznej - wykorzystała, pominięcie współautorstwa powoda a wykazanie go tylko jako osoby, która zebrała materiały do pracy zbiorowej nie świadczy jeszcze, zdaniem Sądu, o umyślności w działaniu pozwanych a tylko o ich niedostatecznej staranności w ustaleniu wkładu pracy osób biorących udział w pracach nad książką, tj. o winie nieumyślnej.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód rewizją. W toku postępowania rewizyjnego zmarł powód, a w jego miejsce wstąpili następcy prawni: żona W. K. oraz dzieci A. i K. K. Uzasadnienie prawnePodjąwszy zawieszone postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna. Nie jest w szczególności zasadny zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki z obrazą art. 233 i 328 kpc nie przyjął, że zmarły K. był redaktorem naczelnym książki pt. "[...]", mimo że okoliczność ta wynika zarówno z dołączonego do akt odpisu protokołu nr 3 posiedzenia Komitetu Redakcyjnego z dnia 15 stycznia 1968 r. (...), jak i z opinii biegłego D.Wprawdzie z wymienionego odpisu protokołu posiedzenia Komitetu Redakcyjnego i zeznań świadków J. U. i K. T. wynika, że K. był redaktorem naczelnym, ale biegły D. stwierdził w swej opinii, na której Sąd Wojewódzki oparł swe ustalenia, że w tego rodzaju książce jak "[...]" nie musi być wymieniony redaktor naczelny. Po oddaniu pracy przez K. pozwane Wydawnictwo powierzyło ostatecznie redakcyjne opracowanie książki pozwanemu P. i wobec pozwanego Wydawnictwa tylko P. był odpowiedzialny za całość opracowania redakcyjnego książki. W świetle opinii biegłego D., P. brał udział w opracowaniu merytorycznym książki, opracował materiały pod względem językowym, a także zgłaszał nowe pomysły co do opracowania graficznego książki, zaproponował tytuł książki i motto, oraz wykonał korektę książki. Ten wkład pracy pozwanego P. usprawiedliwiał uznanie P. za współautora opracowania redakcyjnego wymienionej książki. Wprawdzie wkład pracy K. w redakcyjne opracowanie książki był znacznie większy od wkładu pracy P., ale nie można P. odmówić współudziału w opracowaniu redakcyjnym książki.Nie kwestionując poglądu zawartego w rewizji, że opracowanie redakcyjne stoi pod ochroną art. 23 i 24 kc, należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki udzielił powodowi ochrony, skoro stwierdził, że jest on współautorem opracowania redakcyjnego wymienionej książki.Nie można podzielić poglądu skarżących, że Wydawnictwu nie wolno dokonywać zmian opracowania redakcyjnego, gdyż takie stanowisko uniemożliwiałoby w razie konfliktu wydawców z redaktorem wydanie jakiejkolwiek książki. Natomiast w razie sporu co do autorstwa poszkodowany może dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej, jak to ma miejsce w niniejszym sporze.Nie mógł również odnieść skutku zarzut, że Sąd Wojewódzki nie uwzględnił wniosku pełnomocnika powoda o dopuszczenie dowodu z listy wypłat autorom i pozwanemu P., gdyż okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na treść żądań pozwu.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 387 kpc rewizję powoda oddalił.