I CR 437/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta P. i Zofii P. przeciwko Skarbowi Państwa - Jednostka Wojskowa Nr (...) i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział w P., Janowi K. i Karolowi W. o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów i pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 1976 r. obie rewizje o d d a l i ł; koszty postępowania rewizyjnego wzajemnie zniósł.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 28.IV.1976 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Jednostki Wojskowej, Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, Jana K. i Karola W. solidarnie na rzecz powodów kwotę 5.000 zł, od wymienionych pozwanych z wyłączeniem Karola W. dalszą kwotę 20.000 zł, a ponadto z wyłączeniem Karola W. i Jana K. kwotę 35.000 zł. W pozostałej części Sąd Wojewódzki oddalił powództwo.Sąd ustalił, że syn powodów Marian P. uległ w dniu 6.XI.1972 r. w czasie odbywania służby wojskowej śmiertelnemu wypadkowi drogowemu. Jadąc samochodem wojskowym, Marian P. został najechany przez samochód należący do innej jednostki wojskowej, pozwanej w niniejszej sprawie. Do wypadku doszło z wyłącznej winy kierowcy i dysponenta tego samochodu, pozwanych K. i W., którzy za czyn ten zostali skazani prawomocnym wyrokiem karnym. Sąd Wojewódzki przyjął, że w sprawie droga sądowa jest dopuszczalna w świetle uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22.VI.1970 r. III CZP 111/69 (OSNCP 1971, z. 1, poz. 4), gdyż strona pozwana nie wykazała, aby śmierć Mariana P. pozostawała w związku ze służbą wojskową.Sytuacja życiowa powodów uległa wskutek tragicznej śmierci syna znacznemu pogorszeniu.Powodowie posiadając gospodarstwo rolne o powierzchni 9,41 ha, mieszkali wspólnie ze zmarłym synem, którego pomoc w gospodarstwie przedstawiała znaczną wartość, a obecnie w gospodarstwie pozostał tylko młodszy syn, liczący 11 lat. W tych warunkach Sąd uznał, że stosownym odszkodowaniem dla powodów w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. będzie kwota 80.000 zł. Ponieważ powodowie otrzymali już z PZU z ubezpieczenia NW kwotę 20.000 zł, do zasądzenia pozostaje 60.000 zł. Sąd zróżnicował co do wysokości zakres odpowiedzialności pozwanych K. i W., biorąc pod uwagę na podstawie art. 440 k.c. ich stan majątkowy i rodzinny.Sąd oddalił żądania powodów zasądzenia renty, gdyż przyjął, że nie byli oni w niedostatku i na zmarłym nie ciążył obowiązek alimentacyjny (art. 446 § 2 k.c.).Od powyższego wyroku wnieśli rewizje powodowie w części oddalającej powództwo o dalsze 40.000 zł i o rentę oraz pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń w części uwzględniającej powództwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Dalej idąca jest rewizja pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, która podtrzymuje zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zarzut powyższy jest nieuzasadniony.Wbrew poglądowi skarżącego nie powoda, lecz stronę pozwaną obciążał dowód, że wypadek drogowy nastąpił w związku ze służbą wojskową denata. Skoro więc dowód taki w postaci orzeczenia odpowiedniej komisji wojskowej nie został - mimo wezwania Sądu - przedłożony, Sąd miał podstawę do uznania, że wypadek denata nie pozostawał w związku ze służbą wojskową. Niezależnie od powyższego skarżący przeoczył treść § 4 ust. 3 i 4 obowiązującego w dacie wypadku rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89). Zgodnie z ustępem 3 i 4 tego rozporządzenia, jeżeli wypadek został spowodowany przez pojazd mechaniczny nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudnia poszkodowanego pracownika, a posiadacz lub kierowca pojazdu będą zobowiązani - na podstawie obowiązującego prawa - do odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez ruch tego pojazdu, poszkodowanemu przysługuje świadczenie w wysokości ustalonej na zasadzie prawa cywilnego, zmniejszone o świadczenia wypłacone na podstawie przepisów ustawy o wypadkach przy pracy. W myśl ust. 4 § 4 przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadkach, w których poszkodowanemu żołnierzowi lub członkom jego rodziny przysługują świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach szczególnych, jeżeli w myśl tych przepisów stanowią one w stosunku do jednostki wojskowej wynagrodzenie wszelkich szkód wynikłych dla poszkodowanego.Zestawienie przepisów ustęp 3 i 4 § 4 powołanego rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) prowadzi do wniosku, że ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej objęte są także wypadki, w których żołnierz poniósł śmierć w związku ze służbą wojskową, jeżeli wypadek został spowodowany przez pojazd mechaniczny nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji jednostki wojskowej, w której żołnierz odbywał służbę. Państwowy Zakład Ubezpieczeń ponosi wówczas odpowiedzialność w granicach odpowiedzialności cywilnej kierowcy lub posiadacza pojazdu mechanicznego, który spowodował wypadek. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że pojazd mechaniczny, który spowodował wypadek, był także pojazdem wojskowym, jeżeli znajdował się on w posiadaniu lub w dyspozycji innej jednostki wojskowej niż ta, w której żołnierz odbywał służbę.Tak przedstawiała się sytuacja w sprawie niniejszej. Denat znajdował się w chwili wypadku na drodze publicznej w samochodzie należącym do jego jednostki, tj. do Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Łączności w Z. Z przeciwnej strony nadjeżdżał samochód będący w dyspozycji pozwanej Jednostki Wojskowej (...), całkowicie odrębnej od Wyższej Szkoły Oficerskiej, przypadkowo poruszający się po tej samej drodze publicznej. Do wypadku doszło z wyłącznej winy pracowników Jednostki Nr (...), kierujących i dysponujących samochodem. Gdyby więc nawet okazało się, że denat jechał samochodem Wyższej Szkoły Oficerskiej służbowo i że wypadek został uznany za pozostający w związku ze służbą wojskową, nie zwalniałoby to PZU od odpowiedzialności za kierowcę samochodu pozwanej Jednostki (...), z tym jedynie zastrzeżeniem, że świadczenie uległoby pomniejszeniu o kwoty wypłacone rodzinie denata na podstawie obowiązującej w dacie wypadku ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 11). W sprawie nikt nie twierdził, aby powodowie otrzymali jakiekolwiek kwoty na podstawie przepisów omawianej ustawy.W tych warunkach Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że Państwowy Zakład Ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność ubezpieczeniową względem powodów. Przechodząc do rewizji powodów, Sąd Najwyższy nie podzielił również jej zarzutów.Wysokość odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. określona przez Sąd Wojewódzki na 80.000 zł, czyli po 40.000 zł dla każdego z powodów, uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy i w świetle przyjętej praktyki sądowej nie może być uznana za zaniżoną.Jeśli chodzi o rentę, Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki z art. 446 § 2 k.c. do jej zasądzenia. Powodowie są wprawdzie ludźmi niemłodymi i cierpiącymi na różne dolegliwości, jednakże posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni blisko 10 ha, które zapewnia im wystarczające środki utrzymania. Syn powodów nie był więc obowiązany do ich alimentowania (art. 133 § 2 k.r.o.), a okoliczność, że pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, została uwzględniona przy zasądzaniu odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. Gdy powodowie staną się w przyszłości niezdolni do pracy w gospodarstwie rolnym, będą mogli przekazać je w zamian za dożywocie lub rentę, a więc i w tym wypadku będą mieli zapewnione środki utrzymania.Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy oddalił obie rewizje.