I CR 461/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Dąbrowski. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa spadkobierców Leokadii J., Czesława J., Teresy Danuty J., Janusza J. i Krystyny J. przeciwko Wojewódzkiemu Zarządowi Instytucji Rolniczych w Ch. i Rejonowemu Przedsiębiorstwu Melioracyjnemu w Ch. o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 21 lutego 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 136.639 zł i orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneLeokadia J. twierdziła, że w pierwszej połowie 1979 r. w czasie wykonywania prac melioracyjnych zniszczono na jej gospodarstwie rolnym część plantacji mięty, majeranku, maku i kminku. W związku z tym wystąpiła w dniu 2.I.1980 r. przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w Ch. i przeciwko Rejonowemu Przedsiębiorstwu Melioracyjnemu w Ch. z powództwem o zapłatę kwoty 139.080 zł tytułem odszkodowania, powołując się na protokół szkodowy z dnia 5.VI.1979 r.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa. Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych podnosił, że decyzją Naczelnika Gminy Ch. przyznane zostało powódce odszkodowanie w wysokości 9.421 zł na podstawie protokołu szkodowego z dnia 5.VI.1979 r. i zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 września 1976 r. w sprawie melioracji wodnych (Dz. U. Nr 31, poz. 182). Decyzja ta została wydana w dniu 12.VI.1979 r., powódka zaś wytoczyła powództwo odszkodowawcze po upływie 30-dniowego terminu z art. 38 prawa wodnego (ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Dz. U. Nr 38, poz. 230). Przedsiębiorstwo Robót Melioracyjnych twierdziło, że powódka nie zgłaszała zastrzeżeń ani do okazanego projektu prac melioracyjnych, ani co do kolejności i terminów ich wykonywania. Prace te zostały przeprowadzone na jej gruntach zgodnie z projektem technicznym, harmonogramem i umową zawartą w dniu 18.III.1978 r. z Wojewódzkim Zarządem Inwestycji Rolniczych.Wyrokiem z dnia 21.II.1980 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ustalając m.in., że na podstawie decyzji administracyjnych powódka otrzymała odszkodowanie w wysokości ponad 12.000 zł, a więc wyższe od tego, jakie by się jej należało w świetle dyspozycji § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 września 1976 r. w sprawie melioracji wodnych. Przepisy tego rozporządzenia, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, "wyłączają stosowanie przepisów kodeksu cywilnego" i w związku z tym powódka "nie może domagać się odszkodowania na zasadach ogólnych".Wskazując w swej rewizji na podstawy przewidziane w punktach pierwszym i trzecim art. 368 k.p.c., powódka wnosiła o uchylenie tego wyroku w części oddalającej powództwo o kwotę 136.639 zł i o przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie tej kwoty "zamiast przyznanej w postępowaniu administracyjnym kwoty 12.758 zł".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadny jest zarzut niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W świetle twierdzeń powódki, działającej bez adwokata, i stąd niezupełnie jasnych i uporządkowanych, jest wątpliwe, czy według decyzji w sprawie wykonania urządzeń melioracyjnych grunt objęty plantacją podlegał zajęciu przez wykonawcę ściśle w celu realizacji projektu melioracyjnego. Wykonawca jest bowiem uprawniony do wejścia wyłącznie na grunty niezbędne do wykonania prawidłowo zorganizowanych robót melioracyjnych. Przytoczona wyżej wątpliwość jest uzasadniona, skoro z okazanej przez stronę pozwaną notatki służbowej z dnia 7.IV.1979 r. ma wynikać, że powódka zgłosiła potrzebę "zagospodarowania swojej łąki". Sporna plantacja natomiast była złożona nie na łące, a powódka, jakby to wynikało z jej oświadczenia na rozprawie z dnia 18.II.1980 r., "nie liczyła na meliorację pół uprawnych", przy czym według twierdzenia skarżącej melioracje miały być przewidziane na podmokłych łąkach wsi W., zwanych "Jałowszczyzną", a nie na wolnych od nadmiaru wody wyżej usytuowanych gruntach ornych.Rzeczą Sądu Wojewódzkiego było zatem ustalić na podstawie zadania inwestycyjnego "Ludwinów", ewentualnie przy pomocy biegłego, czy szkody na plantacji powódki były w normalnym związku przyczynowym z realizacją decyzji w sprawie wykonania urządzeń melioracyjnych na powierzchni o obszarze uzasadnionym prawidłową organizacją robót (§ 7 i nast. rozporządzenia RM w sprawie melioracji wodnych) oraz w terminie uprzednio we właściwym czasie podanym powódce do wiadomości i przez nią nie kwestionowanym.Wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności jest niezbędne dlatego, że zasady i tryb ustalenia odszkodowania za szkody związane z wykonywaniem urządzeń melioracji wodnych, określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 września 1976 r. w sprawie melioracji wodnych (Dz. U. Nr 31, poz. 182), a zatem również 30-dniowy termin do wytoczenia powództwa o odszkodowanie, przewidziany w art. 38 prawa wodnego (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230), nie mają zastosowania przy dochodzeniu odszkodowania za szkody będące następstwem czynu niedozwolonego, a w szczególności następstwem wyjścia poza obszar gruntów niezbędnych do prawidłowej realizacji decyzji w sprawie wykonania melioracji albo następstwem wykonania prac melioracyjnych na gruntach w tej decyzji w ogóle nie przewidzianych, jak również za szkody będące następstwem przedwczesnego albo opóźnionego przystąpienia do prac melioracyjnych, mimo sprzeciwu osoby zainteresowanej.Powódka twierdzi, że z takich właśnie przyczyn doszło do szkód w jej plantacji, a Sąd Wojewódzki tych okoliczności nie wyjaśnił, aczkolwiek powołała dowód ze świadków na ich potwierdzenie.Już pod rządem ustawy z 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 42, poz. 237) i rozporządzenia wykonawczego z dnia 5 maja 1967 r. (Dz. U. z 1967 r., Nr 17, poz. 79 z późn. zm.) Sąd Najwyższy wskazał, iż w związku z robotami melioracyjnymi mogą powstać "inne" szkody, których naprawienia można dochodzić w drodze procesu cywilnego, na przykład jeżeli chodzi o szkody powstałe po wykonaniu robót melioracyjnych na skutek wadliwego ich wykonania (orzecz. SN z 5.I.1980 r. - OSNCP 1980, z. 10, poz. 186) lub o szkody będące następstwem opóźnionego zakończenia robót melioracyjnych (orzecz. SN z 3.VI.1971 r. I CZ 47/71, OSNCP 1972, z. 1, poz. 14). Rozważenia wymaga więc czy treść załączonego do odpowiedzi na rewizję pisma pozwanego Zjednoczenia nie może wskazywać na to, że ze szkodą dla rolników doszło do istotnych uchybień w pracy kierownika robót melioracyjnych.W razie zatem ustalenia, że powódce wyrządzono wskazane wyżej "inne" szkody, podstawą jej roszczeń odszkodowawczych, inaczej niż to przyjął Sąd Wojewódzki, będą przepisy kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za szkody, wyrządzone czynem niedozwolonym (art. 415 i nast. k.c.).Jeżeli natomiast Sąd Wojewódzki po ponownym rozpoznaniu sprawy dojdzie do wniosku, że przysługujące powódce odszkodowanie powinno być ustalone według zasad i w trybie prawa wodnego oraz wskazanego wyżej rozporządzenia w sprawie melioracji wodnych, to należy ustalić datę doręczenia decyzji administracyjnych o przyznaniu jej odszkodowania. Decyzje te powinny zawierać pouczenie o 30-dniowym terminie do wytoczenia powództwa, przewidzianym w art. 38 prawa wodnego. Zajść też może potrzeba rozważenia dopuszczalności zastosowania instytucji nieuwzględnienia upływu tego terminu (art. 117 § 3 zd. drugie k.c.).W wypadku zaś powództwa z art. 38 prawa wodnego rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie wyjaśnienie, ewentualnie przy udziale biegłego, które z roślin objętych uszkodzoną plantacją mogą być zaliczone do katalogu z § 7 rozporządzenia z 3 września 1976 r., określającego specjalne stawki odszkodowania, m.in. w związku z pismem Ministra Rolnictwa z dnia 8.X.1979 r., skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w Ch.Zachodzi więc potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego i dokonania dalszych ustaleń w celu wyjaśnienia wyżej wymienionych okoliczności i dlatego z mocy art. 388 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.