I CZ 35/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora W. Sztajena, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Józefa i Danuty małż. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Zarządowi Wodnych Melioracji w G. o zapłatę, na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 30 grudnia 1968 r.,postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowodowie twierdzili, że wskutek źle wykonanej melioracji doznali szkód w stanowiącym ich własność gospodarstwie rolnym i że szkody te, poczynając od 1964 r., sięgają kwoty 122.069 zł. W toku postępowania administracyjnego przyznano powodowi odszkodowanie w wysokości 29.586 zł, od którego potrącono koszty melioracji w kwocie 1.473,50 zł. Po dokonaniu zaliczenia na poczet dochodzonego roszczenia już przyznanego odszkodowania powodowie żądają zasądzenia od strony pozwanej różnicy w wysokości 95.430 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium MRN w G. decyzją z dnia 3.IX.1968 r. przyznał powodowi odszkodowanie w wysokości 29.586 zł jako równowartość strat poniesionych w związku z częściowym pogorszeniem się warunków ekologicznych na działkach nr 63 i 68, wchodzących w skład gospodarstwa powodów, oraz strat w plonach w latach 1964-1966, przy czym odszkodowanie to zostało zmniejszone o kwotę 1.473,50 zł z tytułu obciążających powodów kosztów melioracji. Mając na względzie, że - jak to wynika z treści wspomnianej decyzji - żądanie powodów już zostało rozpoznane w postępowaniu administracyjnym zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 5.V.1967 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 79) oraz że decyzja ta została wydana przez powołany do tego organ przy zachowaniu przepisów prawa formalnego, Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że brak byłoby podstaw do jej kwestionowania nawet przy założeniu, iż według art. 8 ustawy z dnia 22.V.1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 42, poz. 237) organy administracji rolnej rozstrzygają tylko w sprawach o straty wynikłe bezpośrednio przy prowadzeniu prac melioracyjnych, a nie w sprawach o szkody powstałe wskutek wadliwie przeprowadzonych prac melioracyjnych. W konsekwencji tego stanowiska Sąd Wojewódzki uznał za trafny zarzut strony pozwanej co do niedopuszczalności drogi sądowej i w związku z tym pozew odrzucił.Postanowienie o odrzuceniu pozwu zaskarżyli powodowie zażaleniem, w którym wnieśli o uchylenie tego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy stwierdzić, że wadliwy jest punkt wyjścia, jaki wziął pod uwagę Sąd Wojewódzki dla uzasadnienia niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie. Sam bowiem fakt przyznania powodom odszkodowania w trybie administracyjnym nie wyłączałby możności dochodzenia przed sądem naprawienia dalszych szkód, gdyby się okazało, że do rozpoznania sprawy o naprawienie takich szkód powołany jest sąd powszechny, a nie organ administracji państwowej. Przyznanie bowiem i wypłacenie w trybie administracyjnym odszkodowania w sprawie, której rozpoznanie należy do drogi sądowej, miałoby jedynie to znaczenie, że stanowiłoby zaspokojenie roszczenia odszkodowawczego, wobec czego mógłby on skutecznie dochodzić przed sądem naprawienia tylko tej części szkody, która nie została jeszcze zaspokojona.Zgodnie z powołanym przez Sąd Wojewódzki § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 5 maja 1967 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 79), przekazane są organom administracji rolnej, a tym samym wyłączone są z drogi sądowej, sprawy dotyczące ustalenia wartości szkód określonych w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. i przyznania odszkodowania za takie szkody. Dla rozstrzygnięcia więc o trafności zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej konieczne jest rozważenie, czy powodowie domagają się naprawienia szkód określonych w ostatnio wymienionym przepisie.Artykuł 8 cyt. ustawy mówi w § 1 i 3 o szkodach wyrządzonych w związku z wykonywaniem melioracji półpodstawowych i szczegółowych, ma więc na myśli szkody, jakie są normalnym skutkiem czynności podejmowanych przy dokonywaniu robót melioracyjnych. Wskazują na to rodzaje strat szczegółowo wymienionych w ustępie 2 omawianego artykułu. I tak na przykład za szkodę w rozumieniu tego przepisu uważa się straty w plonach poniesione na skutek zniszczenia zasiewów i upraw; niewątpliwie chodzi tu o zniszczenie dokonane przy wykonywaniu melioracji.Jeszcze dobitniej na charakter szkód związanych z samym procesem przeprowadzania robót melioracyjnych wskazuje sformułowanie zamieszczone w art. 8 ust. 2 pkt 4, dotyczącym strat w plonach łąk i pastwisk "na skutek wycięcia darniny". Właśnie dlatego, że wymienione w art. 8 ust. 2 szkody są skutkiem wykonywania robót melioracyjnych i że na te szkody mogą być narażeni właściciele gruntów i urządzeń, na których lub obok których wykonywane są takie roboty, ustawa przewiduje odszkodowanie na zasadach odmiennych od prawa cywilnego, nie wymaga bowiem wykazania winy organów lub osób przeprowadzających meliorację.Odszkodowanie za straty powstałe nie przy wykonywaniu melioracji, lecz na skutek działania już wykonanych urządzeń melioracji wodnej, artykuł 8 przewiduje jedynie w szczególnym wypadku określonym w ustępie 5, który nie dotyczy niniejszej sprawy. Poza tym wyjątkiem ustawa nie normuje kwestii naprawienia szkód, jakie mogą powstać wskutek działania już wykonanych urządzeń melioracyjnych. Skoro zaś kwestia ta nie została unormowana w sposób szczególny i skoro do dochodzenia naprawienia ostatnio wymienionych szkód droga sądowa nie została wyłączona, to podstawą prawną roszczenia o naprawienie takich szkód nie jest omawiana ustawa o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa, lecz przepisy kodeksu cywilnego, a w szczególności przepisy art. 417 i nast. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych. Na dochodzącym odszkodowania spoczywa ciężar udowodnienia, że szkoda została wyrządzona z winy funkcjonariusza państwowego wskutek wadliwego wykonania powierzonych mu robót melioracyjnych.Wywody powyższe prowadzą do wniosku, że droga sądowa jest wyłączona w sprawach o naprawienie wyrządzanych w związku z wykonywaniem melioracji szkód określonych w art. 8 cyt. ustawy. Naprawienia innych szkód niż wymienione w tym artykule, w szczególności szkód powstałych po wykonaniu robót melioracyjnych na skutek wadliwego wykonania tych robót, poszkodowany może dochodzić w drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym.Według twierdzeń zamieszczonych w pozwie i w dalszych pismach procesowych powodów melioracja została przeprowadzona w 1963 r., szkody zaś w gospodarstwie powodów w 1964 r. i w latach następnych są następstwem wadliwego wykonania robót melioracyjnych. W świetle tych twierdzeń droga sądowa jest dopuszczalna, powodowie bowiem dochodzą innych szkód niż przewidziane w art. 8 ustawy o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. Pozew mógłby więc być odrzucony tylko wtedy, gdyby w wyniku dalszego postępowania okazało się, że wbrew twierdzeniom pozwu w rzeczywistości chodzi o szkody przewidziane w ostatnio wymienionym przepisie.W związku z tym, że powodowie kwestionują w pozwie również kwotę 1.473,50 zł, którą obciążył ich organ administracji rolnej z tytułu kosztów melioracji, należy stwierdzić, że w tym zakresie zasadność stanowiska tego organu nie podlega kontroli sądu. Zgodnie bowiem z przepisami powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 5 maja 1967 r., o opłatach melioracyjnych orzekają organy administracyjne, a nie sądy.Z przedstawionych wyżej względów, skoro zarzut niedopuszczalności drogi sądowej w obecnym stadium sprawy okazał się nieuzasadniony, należało uchylić zaskarżone postanowienie o odrzuceniu pozwu, jako powzięte z naruszeniem art. 2 § 1 i 199 § 1 k.p.c. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.