I CR 476/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Klary D. przeciwko Powszechnej Spółdzielni. Spożywców w T. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 15 września 1953 r., zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Tczewie z dnia 7 kwietnia 1953 r. uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Tczewie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Klara D., jako właścicielka nieruchomości i położonej w niej piekarni, zawarła z pozwaną Powszechną Spółdzielnią Spożywców w T. umowę najmu tejże piekarni i dziewięciu dalszych pomieszczeń na okres od dnia 10 lutego 1951 r. do dnia 10 lutego 1953 r. za czynszem po 625 zł 20 gr miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 31 marca 1951 r. Minister Przemysłu Drobnego i Rzemiosła ustanowił nad powyższą piekarnią przymusowy zarząd państwowy, którego sprawowanie powierzone zostało pozwanej Spółdzielni.W pozwie wniesionym dnia 2 lutego 1953 r. powódka żądała zasądzenia od pozwanej Spółdzielni sumy 496 zł tytułem czynszu za maj 1952 r. bez czynszu za piekarnię objętą przymusowym zarządem państwowym, za którą czynszu pozwem tym nie poszukuje.Sąd Powiatowy w Tczewie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1953 r. zasądził od pozwanej Powszechnej Spółdzielni Spożywców na rzecz powódki 490 zł 10 gr uznając, że przymusowy zarząd państwowy nie dotyczy nieruchomości powódki, która też w związku z jego ustanowieniem nad należącą do niej piekarnią "nie utraciła prawa do pobierania czynszu najmu za pomieszczenie w nieruchomości, która nie jest objęta zarządem przymusowym.".Złożoną na ten wyrok rewizję pozwanej Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 września 1953 r. oddalił, uznając, że skarżący nie podważył zawartej w wyroku Sądu Powiatowego wykładni przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, "w myśl której zarząd przymusowy objął tylko przedsiębiorstwo - piekarnię, a prawa powódki jako właścicielki nieruchomości, rozciągające się na poszukiwanie czynszu najmu za pomieszczenia tej nieruchomości, pozostały nienaruszone".W dniu 25 marca 1954 r. Prokurator Generalny PRL złożył od powyższego wyroku rewizję nadzwyczajną opartą na zarzucie obrazy istotnych przepisów prawa i naruszenia interesu Państwa Ludowego, z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz wyroku Sądu Powiatowego w Tczewie z dnia 7 kwietnia 1953 r. i przekazanie sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Do rewizji nadzwyczajnej dołączono protokół z dnia 23 kwietnia 1952 r. w przedmiocie objęcia piekarni pod przymusowy zarząd państwowy.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zasadnie zarzuca, że dla rozstrzygnięcia sporu decydujące znaczenie ma kwestia całkowicie pominięta przez Sąd Powiatowy i Sąd Wojewódzki, czy w wykonaniu zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego równocześnie z przejęciem piekarni nastąpiło przejęcie jako jej składnika także pomieszczeń, w których znajduje się piekarnia i pomocnicze jej urządzenia. Jeśli bowiem wraz z przedsiębiorstwem prowadzonym w należącej do jego właściciela nieruchomości przekazane zostały zarządcy także i pomieszczenia, w których przedsiębiorstwo to znajduje się, właściciel przedsiębiorstwa nie mógłby powoływać się na zachowanie prawa eksploatacji tych pomieszczeń albo pobierać za taką eksploatację czynszu, skoro zarówno o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego, jak i o sposobie jego wykonania, decydują powołane do tego organy administracyjne. Że pominięcie to miało w okolicznościach sprawy znaczenie istotne i mogło wpłynąć na jej wynik, stwierdza dołączony do rewizji nadzwyczajnej odpis protokołu, który należało wziąć pod uwagę, gdyż pominięcie go w toku poprzedniego postępowania stanowiło naruszenie art. 236 § 1 k.p.c.Z protokołu tego wynika, że w wykonaniu zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego dokonane zostało przejęcie piekarni "wraz z przynależnymi do niej pomieszczeniami".Nierozważenie przez Sąd Powiatowy kwestii zakresu zarządu przymusowego w oparciu o wyjaśnienie czynności, jakie w wykonaniu zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła zostały dokonane przez organy państwowe powołane do jego wykonania i nieusunięcie tego braku przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku, sprawia, że zaskarżony wyrok należy uznać za wydany z obrazą przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wraz z późniejszymi zmianami.Trafny jest także dalszy zarzut rewizji nadzwyczajnej oparty na twierdzeniu, że gdyby nawet powódka nie utraciła prawa poszukiwania czynszu za tę część nieruchomości, w której mieszczą się pomieszczenia objętej pod zarząd przymusowy piekarni, to i w tym przypadku nie mogłaby żądać czynszu za te pomieszczenia od pozwanej, która prowadzi piekarnię jako zarządca przymusowy tej piekarni i na skutek tego może odpowiadać za zobowiązania tejże piekarni jedynie z jej majątku.W tych warunkach zasadnie też zarzuca rewizja, że bezpodstawne obciążenie mienia społecznego, które stanowi własność pozwanej Spółdzielni, obowiązkiem zapłaty czynszu na rzecz prywatnego właściciela nieruchomości, stanowi zarazem naruszenie interesu Państwa Ludowego, co mimo wniesienia rewizji nadzwyczajnej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku uzasadnia konieczność uchylenia tegoż wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Tczewie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem przytoczonych wyżej zasad.