I CR 52/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Koszalinie, działającego na rzecz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K., przeciwko Stanisławowi J. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 12 listopada 1971 r.,zaskarżony wyrok w ten tylko sposób zmienił, że uchylił zawarte w jego punkcie III orzeczenie o ściągnięciu od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (kasy Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie) kwoty 2.450 zł, poza tym oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePo ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. kwotę 23.000 zł z odsetkami, oddalił powództwo Prokuratora Wojewódzkiego w Koszalinie w pozostałej części, tj. co do kwoty 2.000 zł, oraz nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (kasy Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie) kwotę 2.450 zł tytułem opłat sądowych.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 26.I.1967 r., częściowo zmienionym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16.II.1967 r., został skazany na karę pozbawienia wolności, grzywny i utraty praw m.in. za to, że w okresie od 1965 r. do 17.II.1966 r., działając czynem ciągłym, powołując się na swój wpływ na urzędników sekcji paszportów Komendy Wojewódzkiej MO w K., podejmował się pośrednictwa w załatwianiu szeregu osobom pozwoleń na wyjazd za granicę, za co przyjął od tych osób różne kwoty w łącznej sumie 25.000 zł, nie licząc korzyści w naturze.Sąd Wojewódzki uznał, że przyjęte przez pozwanego świadczenia pieniężne uległy przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa z mocy art. 412 k.c.; zasądził jednak od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa tylko kwotę 23.000 zł wobec ustalenia, że pozwany pozostałe 2.000 zł zwrócił Jerzemu W., od którego tę kwotę uprzednio przyjął.Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej od niego kwotę 11.100 zł oraz w części obciążającej go opłatami sądowymi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Skarżący zarzucił, że kwota 11.100 zł, zatrzymana u niego podczas rewizji domowej, a następnie zarachowana na poczet wymierzonej mu prawomocnie kary grzywny, powinna być zaliczona na poczet roszczenia Skarbu Państwa, objętego pozwem Prokuratora. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że u pozwanego zakwestionowano podczas rewizji i złożono do depozytu kwotę 11.100 zł, trafnie jednak uznał, że nie może być ona zaliczona na poczet należności objętej żądaniem pozwu, skoro kwota ta już została zaliczona na poczet obciążającej pozwanego grzywny. Ostatnio przytoczone ustalenie znajduje podstawę w dokumencie z dnia 20.VI.1968 r., a więc pochodzącym sprzed daty wniesienia pozwu, stwierdzającym zlikwidowanie tej kwoty na poczet grzywny. Chybione jest powoływanie się skarżącego na przepis art. 5 k.c., okoliczność bowiem, że kwota 11.100 zł została wcześniej zaliczona przy wykonywaniu wyroku skazującego na poczet wymierzonej tym wyrokiem kary grzywny, nie uzasadnia zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki dyspozycji tego przepisu. Wymierzenie skarżącemu kary grzywny i częściowe jej zaspokojenie ze zdeponowanej kwoty 11.100 zł nie zwalnia go od przewidzianego w art. 412 k.c. obowiązku zwrotu Skarbowi Państwa wartości świadczenia, które - jako otrzymane przez niego w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę - uległo przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Brak więc jest jakichkolwiek podstaw merytorycznych do potraktowania żądania pozwu jako naruszającego zasady współżycia społecznego.Nie może odnieść również skutku kwestionowanie tego, że Sąd Wojewódzki odmówił rozłożenia zasądzonego roszczenia na raty. Według art. 320 k.p.c. rozłożenie zasądzonego roszczenia na raty może mieć miejsce tylko "w szczególnie uzasadnionych wypadkach", wypadek zaś taki, jak to trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, nie zachodzi w niniejszej sprawie ze względu na jej charakter.Natomiast za uzasadniony należy uznać zarzut niewłaściwego obciążenia skarżącego obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa opłat sądowych. Z obciążenia skarżącego obowiązkiem uiszczenia tytułem opłat sądowych kwoty 2.450 zł wynika, że na kwotę tę składają się dwie pozycje: wpis od pozwu, nie pobrany ze względu na zwolnienie podmiotowe strony powodowej (art. 8 p. o k.s.), oraz wpis od pierwszej rewizji pozwanego, którego on nie wniósł wobec zwolnienia go postanowieniem z dnia 21.XI.1970 r. od obowiązku uiszczenia tego wpisu (art. 112 § 1 k.p.c.).Jeżeli chodzi o wpis od rewizji, to pozwany, który z mocy postanowienia Sądu Wojewódzkiego nie miał obowiązku uiszczania wpisu przy wnoszeniu rewizji, nie może być obciążony w wyroku końcowym obowiązkiem jego uiszczenia ze względu na treść art. 11 ust. 2 p. o k.s. Wyrażona bowiem w tym przepisie zasada, że koszty sądowe nie obciążające przeciwnika można ściągnąć od strony, której czynność spowodowała ich powstanie, tylko z zasądzonego jej roszczenia, odnosi się nie tylko do powoda, lecz również do pozwanego. Skoro zaś na rzecz pozwanego w niniejszej sprawie żadnego roszczenia nie zasądzono, to brak jest jakichkolwiek podstaw do ściągnięcia od niego nie uiszczonego wpisu od rewizji.Jeśli chodzi o wpis od pozwu, od którego była zwolniona strona powodowa, to sam fakt zwolnienia pozwanego od kosztów sądowych, a tym bardziej zwolnienia go tylko od obowiązku uiszczenia wpisu od rewizji, nie wyłącza jeszcze dopuszczalności obciążenia w wyroku końcowym tego pozwanego, który sprawę przegrał, obowiązkiem zapłacenia Skarbowi Państwa nie uiszczonego przez powoda wpisu.Zasada wyrażona w art. 11 ust. 2 p. o k.s. dotyczy tylko tych kosztów sądowych, które spowodowała czynność strony zwolnionej od kosztów sądowych, nie odnosi się natomiast do kosztów sądowych wywołanych czynnością strony przeciwnej, również zwolnionej od kosztów sądowych i wygrywającej sprawę. Według bowiem art. 121 k.p.c. zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, przepis zaś ten stosuje się odpowiednio do ściągnięcia kosztów sądowych (art. 11 ust. 1 p. o k.s.).Pomimo wyżej przytoczonych wyjaśnień, w niniejszej sprawie nie można było obciążyć pozwanego obowiązkiem zapłaty Skarbowi Państwa (kasie sądowej) wpisu od pozwu strony powodowej, a to dlatego, że nie uzasadniają tego przepisy kodeksu postępowania cywilnego obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu, które to przepisy, w myśl art. 11 ust. 1 p. o k.s., mają odpowiednie zastosowanie. Skoro pozwany trafnie i zgodnie z treścią art. 106 k.p.c. nie został obciążony obowiązkiem zwrotu stronie powodowej, tj. Prokuratorowi, kosztów procesu, to w konsekwencji nie może być obciążony obowiązkiem zapłaty Skarbowi Państwa (kasie sądowej) nie uiszczonego przez tę stronę wpisu.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 i 390 k.p.c. orzekł jak w sentencji.