III PO 27/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański, J. Krzyżanowski, K. Marowski, M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniego S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w S. o 59.788 zł z tytułu wypadku przy pracy, po rozpoznaniu - z udziałem Prokuratora Generalnej Prokuratury - przekazanego przez Sąd Najwyższy następującego pytania prawnego:W przypadku oddalenia rewizji powoda zwolnionego od kosztów sądowych należy zarządzić ściągnięcie od niego nie uiszczonego wpisu od rewizji z roszczenia zasądzonego mu wyrokiem sądu I instancji. uchwalił udzielić odpowiedzi twierdzącej i postanowił wpisać ją do księgi zasad prawnych.Uzasadnienie faktyczneZ treści art. 5 przep. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 119 § 3 k.p.c. wynika, że koszty sądowe, od których strona była zwolniona, a których obowiązek zapłaty nie został włożony na przeciwnika, będą ściągnięte z urzędu - po uprawomocnieniu się orzeczenia w danej sprawie - od strony zwolnionej od kosztów z zasądzonego jej roszczenia. Celem zabezpieczenia tych należności Skarbowi Państwa przysługuje na zasądzonym roszczeniu ustawowo prawo zastawu.Wyrażenie użyte w pytaniu: "powoda zwolnionego od kosztów sądowych" należy rozumieć w szerokim tego słowa znaczeniu. Nie chodzi bowiem wyłącznie o stronę, która została zwolniona przez sąd od kosztów sądowych, ale o każdą stronę, która nie ma obowiązku ich uiszczenia (art. 5 ust. 2 przep. o kosztach sądowych w spr. cyw. i uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 20.XII.1963 r. III PO 38/63 - OSNCP zesz. 4/64, poz. 69).Problem nie nasuwa wątpliwości, gdy chodzi o orzeczenie sądu I instancji, a także i drugiej instancji, jeżeli powód w wyniku rewizji uzyskuje dalsze świadczenie od strony pozwanej. Zagadnienie to było natomiast różnie rozwiązywane w wypadku, gdy rewizja powoda była w całości oddalona, roszczenie zaś jego zostało już przez sąd I instancji częściowo uwzględnione. Powstaje bowiem pytanie, czy można wówczas mówić o "zasądzonym roszczeniu", skoro w postępowaniu rewizyjnym (a o nie właśnie chodzi) powód niczego już nie uzyskał.Przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia należy mieć na uwadze, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznaje się na czas trwania całego procesu, a nie do prowadzenia go w poszczególnej instancji.Jak wynika z systematyki kodeksu postępowania cywilnego, przepisy art. 119 k.p.c. odnoszą się do całego postępowania, a nie tylko do postępowania przed sądem I instancji. Z art. 5 ust. 1 przep. o kosztach sądowych w spr. cyw. również wynika, że chodzi o ściągnięcie kosztów sądowych po uprawomocnieniu się orzeczenia "w danej sprawie", a więc po jej całkowitym, a nie tylko częściowym zakończeniu. Wreszcie art. 8 tychże przepisów stanowi, że jeżeli o obowiązku uiszczenia kosztów sądowych sąd nie orzekł w toku postępowania "w danej sprawie", to postanowienie w tej mierze wyda sąd, w którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Także więc i w tym przepisie akcent został położony na sprawę, a nie na poszczególną instancję.Za pozytywną odpowiedzią na postawione pytanie prawne przemawia też ratio legis zwolnienia od kosztów sądowych. Chodzi bowiem o umożliwienie bądź o ułatwienie stronie dochodzenia roszczeń lub obrony przed sądem. Nie ma natomiast uzasadnionych podstaw do nieściągania nie uiszczonych przez nią kosztów sądowych w wypadku, gdy może ona pokryć z zasądzonego jej roszczenia opłaty sądowe i wydatki, które za nią wyłożył Skarb Państwa.